Reflections of Traditional Knowledge and Practices in Artvin: Handicraft Samples

Öz

The tradition of handicrafts is one of the deep-rooted areas of production and consumption that has survived from the ancient times of Turkish culture to the present day. This tradition has been shaped by the knowledge, skills and experiences of individuals over centuries. Handicrafts are generally learned through observation, imitation, trial and error or the master-apprentice relationship. In the field of traditional crafts, the knowledge, experience and products passed down from generation to generation give rise to a sense of tradition, which is preserved as long as production continues. The aim of this article is to examine needlework (needle lace, crochet and knitting), an important component of handicrafts that are kept alive with unique characteristics in almost every region of Turkish cultural memory, using examples from the province of Artvin. For this purpose, field research was conducted in the central district of Artvin and the districts of Ardanuç and Hopa, and traditional knowledge, practices, tools and products were documented., field research was conducted in the central district of Artvin and the districts of Ardanuç and Hopa, and traditional knowledge, practices, tools and products were documented. Embroidery, which is an important element of clothing-dressing and adornment in our culture, has gained depth over time, and the resulting products have begun to represent the characteristics of the geography where people live. In this context, imitating the products in nature and creating a new composition with traditional knowledge and skills are prominent practices. In addition to daily needs, factors such as expectations, aesthetic concerns and consumer culture affect the creation processes of products. The study also discusses the maintenance of originality in the face of the perception of uniformization that emerged with globalization.

Anahtar Kelimeler

• Folklore
• Traditional professions
• Handicrafts
• Needle lace
• Motif

Artvin’de Geleneksel Bilgi ve Uygulamaların Yansımaları: El İşi Örnekleri

Öz

El sanatları geleneği Türk kültürünün kadim devirlerinden günümüze ulaşan köklü üretim ve tüketim alanlarından biridir. Bu gelenek, bireylerin sahip olduğu bilgi, beceri ve yüzyıllar boyunca aktarılan deneyimler yoluyla şekillenmiştir. El sanatları genellikle gözlem, taklit, deneme-yanılma veya usta-çırak ilişkisi yoluyla öğrenilmektedir. El sanatlarında, kuşaktan kuşağa aktarılan bilgi, deneyim ve ürünler sayesinde, geleneksellik niteliği kazanılmakta ve üretim devam ettikçe bu nitelik korunmaktadır. Bu makalenin amacı Türk kültürel belleğinin hemen her bölgesinde kendine özgü niteliklerle yaşatılan el sanatlarının önemli bir bileşeni olan el işlemelerinin (iğne, tığ oyaları ve örgü) Artvin ilinden örneklerle incelenmesidir. Bu amaçla Artvin merkez, Ardanuç ve Hopa ilçelerinde, saha araştırması yapılmış, geleneksel bilgi, uygulama, araç ve ürünler kayıt altına alınmıştır. Kültürümüzde giyim-kuşam ve süslenmenin önemli bir unsuru olan işlemeler, zamanla derinlik kazanmış, ortaya çıkan ürünler de insanların yaşadığı coğrafyanın özelliklerini temsil etmeye başlamıştır. Bu kapsamda doğada yer alan ürünlerin olduğu gibi taklit edilmesi, geleneksel bilgi ve becerilerle yeni bir kompozisyon yaratılması öne çıkan uygulamalardır. Gündelik ihtiyaçlar yanında, beklentiler, estetik kaygılar ve tüketim kültürü gibi etkenler ürünlerin yaratım süreçlerini etkilemektedir. Çalışmada küreselleşme ile birlikte ortaya çıkan tek tipleşme algısı karşısında seçilen örneklerden hareketle özgünlüğün sürdürülmesi de tartışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Folklor
• Geleneksel meslekler
• El sanatları
• El işleri
• Motif

Kaynakça

1. AKPINARLI, Feriha vd. (2014). Kahramanmaraş El Sanatları. C.1, Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
2. ALP, K. Özlem, (2009). Orta Asya’dan Anadolu’ya: Kültürel Sembollere Giriş. Ankara: Eflatun Yayınevi.
3. BARIŞTA, H. Örcün (1998). Türk El Sanatları. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
4. BÜYÜKKAYA, Nevin ve F. Gülay Mirzaoğlu. (2024). “Türk Kültürü Bağlamında Anadolu’da Lale Motifi ve Ters Lale”. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. S. 34, s. 515-532.
5. CAN, Mine (2019). “Türk İşleme Sanatında Gül Motifi”. IJOEEC International Journal of Eurasian Education and Culture. S. 6, s. 51-61.
6. ÇETİNDAĞ-SÜME, Gülda (2017).”Türk Kültüründe Değerler Simgesi Gül”. AKRA Kültür, Sanat ve Edebiyat Dergisi. S. 13, s. 105-123.
7. DERDİÇOK, Nükte Sevim (2023). Kent ve Kadın: Türk Kültüründe Gün Olgusu. Çanakkale: Hars Akademi Yayınları.
8. FILIPPOS, Filippou vd. (2003). “Dance and Costume. From the Traditional to Performance”. Folklore, Electronic Journal of Folklore, S. 23, s. 107-114.

9. GÜNGÖR, Erol (1980). Kültür Değişmesi ve Milliyetçilik. Ankara: Töre, Devlet Yayınevi.
10. GÜRÇAYIR-TEKE Selcan (2023). Türk Halk Bilimi Tarihinde El Sanatları Gelenek, Yöntem, Anlam. Ankara: Grafiker Yayınları.
11. KAFESOĞLU, İbrahim (2014). Türk Millî Kültürü. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
12. KAHVECİ, Mücella ve Ayşegül Bahşişoğlu (1998). Türk Oyaları Kataloğu. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
13. KARAFAKI, Filiz Çetinkaya ve Çiğdem Çetinkaya (2016). “Türk Süsleme Sanatında Gül’ün Kullanımı”. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 13, S. 1, s.13-20.
14. MARTİN, Övün Selim (2022). Giyim Kuşam ve Çıplaklık Tarih Öncesi Çağlarda Yakındoğu’da Giyim Kültürü. İzmir: Sakin Kitap Yayınevi
15. ONUK, Taciser (2000). Osmanlı’dan Günümüze Oyalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
16. ÖGEL, Bahaeddin (2022). Türk Kültür Tarihine Giriş. C.5, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
17. ÖNGEN, Ayşe Gamze (1945). “Anadolu Çeyiz Geleneğinde İşleme Sanatı”. Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, C. 8, S. 16, s. 150-160.
18. ÖZBEL, Kenan (1945). El Sanatları II: Oya ve Oya Çeşitleri. Ankara: Halkevi Yayınları.
19. ÖZDEMİR, Mehmet (2010). “Türkiye’deki Reklamlarda Toplumsal Cinsiyet ve Sunumu”, Millî Folklor. C. 11, S. 88, s. 101- 111.
20. ÖZDEMİR, Mehmet (2019). “Geleneksel Meslekler ve Bir Ustanın Hikâyesi: Giresun’da Demircilik”, Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi. C. 11, S. 21, s. 493-510.
21. ÖZDEMİR, Nebi (2012). Kültür Ekonomisi ve Yönetimi, Seçki. Ankara: Hacettepe Yayıncılık.
22. ÖZDEMİR, Nebi (2018). “Geleneksel Bilgi ve Kültür Ekonomisi”. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi. C. 18, S. 1, s. 1-28.
23. POTAPOV, Leonid Pavloviç (2014). Altaylılar: Etnik Yapıları ve Kültürel Varlıkları. (çev. Atilla Bağcı), Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
24. SOYSALDI, Aysen (2020) “Gönen İğne Oyaları ve Oya Pazarı”, Folklor Akademi Dergisi, C. 3, S. 4, s. 159-172.
25. ŞENOL, Sevgi (2003). Balıkesir Boncuk Oyaları. İstanbul: Güngör Matbaacılık.
26. ÜNVER, A. Süheyl (1966). “Çiçek Tarihimizde Türk Karanfilleri”. Türk Etnografya Dergisi. S. 59, s. 5-12.
27. YAYAN, Gonca ve Ayşen Kılıç (2014). Kahramanmaraş Sandıklarında Kullanılan Motiflerin ve Sembolleri Dili. Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
28. YILDIRIM, Dursun (1998). Türk Bitiği, Araştırma/İnceleme Yazıları. Ankara: Akçağ Yayınları.
29. YILDIZ, Dilber (2024). “Geleneksel Türk Oyalarının Günümüz Moda Algısındaki Çağdaş Yorumu”, Folklor Akademi Dergisi, C. 7, S. 1, s. 237-255.
30. YOLCU, Mehmet Ali ve Mehmet Aça (2019). “Geleneksel Ekolojik Bilgi ve Folklor”. Folklor/Edebiyat, S. 100, s. 861-871.
31. Elektronik Kaynaklar
32. URL-1: https://www.wipo.int/en/web/traditional-knowledge/tk/index (E.T. 28 Haziran 2025).
33. URL-2: https://www.facebook.com/share/r/1E9Rf3gT8Y/ (E.T. 20 Nisan 2026).
34. Sözlü Kaynaklar
35. KK-1: Nafiye Altun, Kadın, 56, Artvin, Çocuk Bakıcısı, İlkokul, 05.05.2024.
36. KK-2: Nebahat Aksakal, Kadın, 43, Artvin, Ev Hanımı, İlkokul, 24.04.2024.
37. KK-3: Gülhanım Özkan, Kadın, 42, Artvin, Ev Hanımı, Lise, 24.04.2024.
38. KK-4: Meryem Yılmaz, Kadın, 38, Artvin, Ev Hanımı, İlkokul, 24.04.2024.
39. KK-5: Saadet Yalçınkaya, Kadın, 47, Artvin, Ev Hanımı, İlkokul, 24.04.2024.
40. KK-6: Birsen Mete, Kadın, 44, Artvin, Ev Hanımı, Ortaokul, 10.05.2024.
41. KK-7: Gülseren Şap, Kadın, 34, Artvin, Ev Hanımı, Lise, 07.05.2024.