Hayvan Unsurlu Alanya Efsanelerinin EDE Çerçevesinde Değer Analizi

Öz

Bu araştırmada, Ahmet Olgun’un Yörük Efsaneleri adlı eserinde yer alan Alanya yöresine ait hayvan unsurlu sekiz efsane değerler eğitimi açısından incelenmiştir. Çalışmanın amacı, seçilen efsanelerde yer alan değerleri sistematik biçimde ortaya koymak ve bu anlatıların 2025 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programı’nda benimsenen değerler çerçevesiyle ilişkisini görünür kılmaktır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında doküman incelemesi desenine dayalı olarak yürütülmüş; veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Veri kaynağını oluşturan 55 efsane içerisinden, hayvan unsurunu merkezi biçimde içeren 8 efsane amacına uygun olarak çalışma kapsamında incelenmiştir. Değerlerin tespitinde 2025 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin Erdem–Değer–Eylem (EDE) çerçevesinde yer alan 20 değer ana kodlar olarak kullanılmıştır. Bulgulara göre sekiz efsanede toplam 174 değer kodlaması saptanmış; kodlamalar temalara göre en çok “Aile ve Sosyal çevre” alanında yoğunlaşmıştır. Değer bazında saygı ve aile bütünlüğü öne çıkarken, sevgi ve yardımseverlik değerlerinin de belirgin biçimde tekrarlandığı görülmüştür. Sonuç olarak hayvan unsurlu efsanelerin, Türkçe derslerinde değerler eğitimini destekleyen işlevsel metinler olarak planlı biçimde kullanılabileceği değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hayvan unsuru
• Alanya Efsaneleri
• Türkiye yüzyılı maarif modeli.
• EDE Çerçevesi

Value Analysis of Animal-Themed Alanya Legends within the VVA Framework

Öz

This study examines eight animal-themed legends from the Alanya region included in Ahmet Olgun’s Yörük Legends within the context of values education. The aim of the study is to systematically identify the values embedded in these legends and to reveal their relationship with the values framework adopted in the 2025 Türkiye Century Education Model curriculum. The study was designed as qualitative research and conducted through document analysis, while the data were analyzed using content analysis. Among the 55 legends included in the work, eight legends in which the animal element plays a central role were selected as the study material. In the identification of values, the 20 values included in the Virtue–Value–Action (VVA) Framework of the 2025 Türkiye Century Education Model were taken as the main codes. The findings showed that a total of 174 value codings were identified in the eight legends, with the highest concentration in the domain of family and social environment. In terms of individual values, respect and family unity were the most prominent, while love and helpfulness also appeared frequently. Overall, the findings indicate that animal-themed legends can be used deliberately in Turkish language classes as functional texts supporting values education.

Anahtar Kelimeler

• Alanya legends
• Animal element
• Türkiye century education model.
• VVA Framework

Kaynakça

1. AKTEPE, Vedat (2014). “Etkinlik Temelli Değer Eğitiminin Öğrencilerin Yardımseverlik Tutumlarına Etkisi”, Researcher: Social Science Studies, C. 2, S. 2, s. 17-49.
2. ALPTEKİN, Ali Berat (2012). Efsane ve Motifleri Üzerine. Ankara: Akçağ Yayınları.
3. AYDENİZ, Süleyman (2021). “Masal ve Efsanelerde Değerler Eğitimi: Muş İli Örneği”, RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, S. 23, s. 636-659.
4. AYDIN, Mustafa (2011). “Değerler, İşlevleri ve Ahlâk”, Eğitime Bakış Dergisi, C. 7, S. 19, s. 39-45.
5. BORATAV, Pertev Naili (1974). Türk Efsaneleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
6. BORATAV, Pertev Naili (2015). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Bilgesu Yayınları.
7. BÜYÜKÖZTÜRK, Şener vd. (2024). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
8. CAN, Melek ve Halil Göde (2022). “Isparta Efsanelerinde Değerler Eğitimi”, Oğuzhan Sosyal Bilimler Dergisi, C. 4, S. 1, s. 52-63.

9. CANSIZ AKTAŞ, Meral (2019). “Nitel Veri Toplama Teknikleri”, Eğitimde Araştırma Yöntemleri. (ed. Hasan Özmen ve Orhan Karamustafaoğlu). Ankara: Pegem Akademi, s. 113-135.
10. ÇAĞIMLAR, Zekiye ve İbrahim Aslan (2023). “İlkokul 3 ve 4. Sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Metinlerin Vatanseverlik Değerine İlişkin İncelenmesi”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, C. 12, S. 4, s. 1755-1774.
11. ÇİFTÇİ, Ferhat ve Muhammed Fatih Sayır (2019). “Efsane Türünün Eğitici Boyutu ve ‘Kızıl Ziyaret Efsanesi’nde İletilen Eğitsel Unsurlar”, Çocuk Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, C. 2, S. 2, s. 178-196.
12. ÇİNTAŞ YILDIZ, Demet (2011). “İbrahim Zeki Burdurlu’nun Eserlerinde Sevgi Değeri”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 29, s. 203-230.
13. DAĞI, Fahri vd. (2018). “Türk Dünyası Hayvan Masallarında Tespit Edilen Değerler”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 43, s. 227-247.
14. DOĞAN, İsmail (2004). Sosyoloji: Kavramlar ve Sorunlar. Ankara: Pegem Akademi.
15. DOĞRU, Emire ve Gökhan Yağar (2024). “Erzurum Efsanelerinin Değerler Açısından İncelenmesi”, EKEV Akademi Dergisi, S. 97, s. 117-128.
16. GÜVEN, Ahmet Zeki (2014). “Türk Efsanelerinin Değerler Eğitimi Bakımından İncelenmesi”, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 11, S. 26, s. 225-246.
17. HÖKELEKLİ, Hayati (2011). “Gökyüzünden Yeryüzüne Yayılan Bir Değer: Merhamet ve Eğitimi”, Diyanet Aylık Dergisi, S. 244, s. 13-19.
18. İSKENDER, Hakan (2020). “Türkçe Ders Kitaplarındaki Fabllar Üzerine Eleştirel Bir Çözümleme”, Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, C. 4, S. 2, s. 1-11.
19. KARATAŞ, Evren (2014). “Çocuk Edebiyatında ‘Karakter’ Kavramı”, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 33, s. 60-79.
20. KATI, Yasemin (2024). Türk Halk Anlatmalarında Değerler Eğitimi. Ankara: IKSAD Publishing House.
21. KAYMAKCAN, Recep ve Hasan Meydan (2014). Ahlak, Değerler ve Eğitimi. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi.
22. KESKİN, Yunus (2016). “Değerlere Genel Bir Bakış: Tanımı, Özellikleri, İşlevi ve Sınıflandırılması”, Değerler Eğitimi. (ed. Mustafa Köylü). Ankara: Nobel Yayınları, s. 19-52.
23. KÜÇÜKOĞLU, Adnan vd. (2020). “Değerler Eğitimi Bağlamında Türkçe Dersi: Program ve Ders Kitaplarının Karşılaştırmalı İncelenmesi”, Ana Dili Eğitimi Dergisi, C. 8, S. 4, s. 1499-1518.
24. MILES, Matthew B. ve A. Michael Huberman (1994). Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
25. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Öğretim Programları Ortak Metni. Ankara: T.C. Millî Eğitim Bakanlığı.
26. MURAT, Mehmet ve Emrullah Yılmaz (ed.) (2022). Karakter ve Değer Eğitimi. İstanbul: Lisans Yayıncılık.
27. OKÇU, Davut ve Ubeydullah Pilatin (2018). “Ortaokul Öğrencilerinin Sabır Değeri ile İlgili Algılarının Resim Yoluyla Değerlendirilmesi”, Batman Üniversitesi İslami İlimler Hakemli Dergisi, C. 2, S. 1, s. 102-113.
28. OLGUN, Ahmet (2023). Yörük Efsaneleri. Ankara: Mondes Yayınları.
29. ONAY, Ebru (2011). “Gölgesizler’de Masal, Efsane ve Büyülü Gerçekçilik”, Millî Folklor, C. 23, S. 91, s. 221-225.
30. ÖZDEMİR, Neslihan ve Selma Yel (2024). “Adalet Değeri İçselleştirme Ölçeği (ADİÖ): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”, Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, C. 22, S. 2, s. 1172-1195.
31. ÖZENSEL, Ertan (2003). “Sosyolojik Bir Olgu Olarak Değer”, Değerler Eğitimi Dergisi, C. 1, S. 3, s. 217-239.
32. ÖZTÜRK, Ali (1985). Türk Anonim Edebiyatı. İstanbul: Bayrak Yayımcılık.
33. SAKAOĞLU, Saim (1992). Efsane Araştırmaları. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları.
34. UĞURLU, Seyit Battal (2013). “Resimli Çocuk Kitaplarında Hayvan Karakter Kullanımı”, Turkish Studies, C. 8, S. 4, s. 1381-1393.
35. YALNIZ, Abdullah ve Yusuf Yıkmaz (2018). “Değerler Eğitimi Kavramı Olarak Dürüstlük ve Dürüstlük Ölçeği (DÖ) Türkçe Formu: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, C. 17, S. 34, s. 649-666.
36. Elektronik Kaynaklar:
37. URL-1: https://sozluk.gov.tr/gts?ara=de%C4%9Fer (E.T.: 2.1.2026).
38. URL-2: https://sozluk.gov.tr/gts?ara=sayg%C4%B1 (E.T.: 10.1.2026).