Panoptikondan Omniptikona: Yeni Medya ile Dönüşen Panoptikonun Filmlerdeki Yansıması

Power is a term existing continuously since the beginning of humankind and it changes and transforms according to the period. Power is the force that knows about what is going on in the World and shapes these events but most importantly observes them. Michel Foucault made studies on the concept of power and tried to explain the change of power that surrounds society and the invisibility of power by using Jeremy Bentham’s “\textit{panopticon}” as a metaphor. Foucault who believed that Bentham’s plan of prison and surveillance spread to even micro-cracks of society, defended that schools, hospitals, and factories work with this system and the power has eyes inside these corporations. Especially in the last 20 years technology and the internet have surrounded our lives to a great extent, therefore surveillance has become global, changed by these new developments, and has caused new conceptualizations to emerge. It can be said that intelligent devices, television, social media, credit cards, GPS, software, and internet cookies which is being used for information, entertainment, or security indicate a new surveillance and supervision setting. This new form of surveillance indicates the term superpanopticon. surveillance of the few by the many with tools like television and radio could be explained with the term synopticon. Omnipticon means people observing each other on social media. In this study, new conceptualizations such as superpanopticon, synopticon, omnipticon which derived from panopticon that has a decreasing conceptual sufficiency in terms of understanding and explaining the period that we live in, will be analyzed through movies.

İktidar kavramı, insanın varoluşundan bugüne kadar gelip devamlılık arz eden, döneme göre sürekli olarak değişim ve dönüşüm gösteren bir kavramdır. İktidar, dünyada olup bitenden haberdar olan, kimi zaman bunları oluşturan fakat en önemlisi bu gelişmeleri gözetleyen güçtür. Michel Foucault, iktidar kavramı üzerinde çalışmalar yapmış, Jeremy Bentham’ın “\textit{panoptikon}” kavramını bir metafor olarak kullanarak, topluma yayılan iktidarın göstermiş olduğu değişimi ve iktidarın görünmezliğini açıklamaya çalışmıştır. Bentham’ın hapishane ve gözetleme modelinin toplumun mikro çatlaklarına değin yayıldığını düşünen Foucault; okul, hastane ve fabrikaların bu sistemle çalıştığını, iktidarın gözünün bu kurumlara yerleştiğini savunmaktadır. Fakat özellikle son 20 yılda teknoloji ve internetin hayatımızı yoğun bir biçimde işgal etmesiyle beraber gözetim küreselleşmiş ve bu gelişmelere bağlı olarak dönüşerek yeni kavramsallaştırmaların gündeme gelmesine neden olmuştur. Bilgi, eğlence ya da güvenlik amacıyla kullanılan internet çerezleri, akıllı cihazlar, televizyon, sosyal medya, kredi kartları, GPS ve yazılımların yeni bir gözetleme ve denetim ortamına işaret ettiği söylenebilir. Bu yeni gözetleme biçimi \textit{süperpanoptikon} kavramına işaret etmektedir. Televizyon ve radyo gibi araçlarla çoğunluğun azınlığı gözetlemesi ise \textit{sinoptikon} kavramıyla açıklanmaktadır. \textit{Omniptikon} ise sosyal medyada kişilerin karşılıklı olarak birbirlerini gözetlemesini ifade etmektedir. Bu çalışmada artık yaşadığımız çağı anlamak ve açıklamak bakımından kavramsal yeterliliği azalan panoptikon kavramından türeyen süperpanoptikon, sinoptikon, omniptikon gibi yeni kavramsallaştırmalar sinema filmleri üzerinden ele alınıp analiz edilmeye çalışılacaktır.