570 Numaralı Karaferye Şer’iyye Sicili İncelemesi (1830-1832)

This study examines the socio-economic, military, and administrative structure of an Ottoman kaza in the Balkans through the 570 numbered Karaferye Sharia Court Register (Şer’iyye Sicili) covering the years 1830–1832. The register contains a total of 121 documents comprising estate inventories (tereke), tax regulations, public order and security issues, official price lists (narh), internal passport documents (mürur tezkiresi), settlement processes, and conversions to Islam (ihtida). While the estate inventories in the register reveal the occupational distribution and property structure of the local population, they also demonstrate that both Muslim and non-Muslim women actively participated in economic life and possessed legal security, regardless of religious differences. During the Mustafa Pasha of Shkodra Rebellion—one of the prominent political events of the period—requests for soldiers, provisions, and logistical support from Karaferye, as well as the activities of the newly established Asâkir-i Mansûre Army in Rumelia, can be tracked through this register. Furthermore, references to religious authorities such as verses, hadiths, and fatwas in suppressing the rebellion provide an important framework for discussion in the context of religion-politics relations. The burden of war, banditry, and irregularities committed by tax-collecting officials led to mass peasant flights. In response, to preserve social balances and the continuity of production, the Ottoman administration banned usurious interest demands and structured the public’s accumulated debts either into three-year installment plans or into installments beginning after a three-year grace period.

Bu çalışma 1830-1832 yıllarını kapsayan 570 numaralı Karaferye Şer’iyye Sicili üzerinden Balkanlar’daki bir Osmanlı kazasının sosyoekonomik, askeri ve idari yapısını ele almaktadır. Defter tereke kayıtları, vergi düzenlemeleri, asayiş ve güvenlik sorunları, narh listeleri, mürur tezkireleri, iskân ve ihtidaları içeren toplam 121 belge barındırmaktadır. Sicilde yer alan tereke kayıtları, bölge halkının mesleki dağılımı ile mülkiyet yapısını ortaya koyarken, din farkı gözetilmeksizin hem Müslüman hem gayrimüslim kadınların iktisadi hayata aktif katıldıklarını ve hukuki güvenceye sahip olduklarını belgelemektedir. Dönemin öne çıkan siyasi olaylarından İşkodralı Mustafa Paşa İsyanı sürecinde Karaferye’den asker, iaşe ve lojistik destek talepleri, bu süreçte yeni kurulmuş olan Asâkir-i Mansûre Ordusu’nun Rumeli’deki faaliyetleri bu defter üzerinden takip edilebilmektedir. Yine isyanın bastırılması hususunda ayet, hadis ve fetva gibi dini referanslara atıf yapılması din-siyaset ilişkileri bağlamında önemli bir tartışma zemini sunmaktadır. Savaş yükü, eşkıyalık faaliyetleri ve vergi toplayan görevlilerin usulsüzlükleri toplu köylü firarlarına yol açmıştır. Buna karşılık Osmanlı idaresi, toplumsal dengeleri ve üretimin devamlılığını korumak adına usulsüz faiz taleplerini yasaklamış, halkın birikmiş borçlarını duruma göre üç yıla yayarak taksitlendirmiş ya da üç yıllık bir mühletin ardından taksitlere bağlamıştır.