Tasavvufun ve Edebî Türlerin “Popüler” Ekseninde Dönüşümü
Öz
Türkiye’de son yıllarda din ve özellikle onun özel bir yorumunu teşkil eden tasavvuf yoğun bir ilginin odağı hâline gelmiştir. Bu kapsamda ülkemizde öteden beri rağbet gören Mevlevîlik ve Mevlevî kültürü de bu ilgiden payını almıştır. Bu çalışmadaki temel araştırma sorunu, yazın alanında son yıllarda ortaya çıkan bu tasavvufî-mistik yönelimlerin nasıl yeni edebî türler doğurduğudur. Bu amaçla Mevlânâ ve Mevlevîlik örneğinde tasavvufî söylemin son yıllarda yazılan popüler kitaplardaki yansımaları ele alınacaktır. Türkiye’de yazılmış belli başlı çok-satan popüler kitaplar (\textit{Aşk, Pinhan, Mevlâna Işığında Düşünce Yönetimi, Mevlana’nın CEO’su, Mevlâna ve Sûfî Gibi Düşünmek}) seçilerek ilk olarak bu metinler üzerinden ulusal ve küresel ölçekte tasavvuf algısının popülerlik bağlamında geçirdiği dönüşümler incelenecektir. Bu kitaplar bir yandan postmodern kurmaca biçimi içerisinde farklı edebî türlerden yararlanarak tasavvufu araçsallaştıran metinler olarak ortaya çıkarken, diğer taraftan da tasavvufun din içerisinde bütüncül bir sistem olarak hedeflediği manevi terbiye ve tekamülü araçsallaştıran metinler olarak öne çıkmaktadır. Birinci türdeki anlayış kendine has postmodern tasavvûfî romans türünü oluştururken diğeri ise tasavvufî kişisel gelişim türünün doğmasına yol açmaktadır. Makalede bu yeni edebî türlerin doğuşu salt soyut bir edebî gelişme olarak değil din, edebiyat ve kültür ilişkisi içerisinde “yeni çağ”a özgü bir karşılıklı dönüşüm olarak din sosyolojisi açısından ele alınmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Tasavvuf, Popüler Kültür, Edebi Tür, Halk Dindarlığı, Küreselleşme, Postmodernizm
Kaynakça
- Baydar Çavdar, G. (2019). “Yerli Kişisel Gelişimde Eğilimler: Popüler Spiritüellik ve Maneviyat Kitaplarında Retorik”. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi.
- Beebee, T. O. (1994). Ideology of Genre. The Pennsylvania State University Press.
- Benjamin, W. (1970). “The Work of Art in the Age of Mechanical Reproduction”. in Illuminations (trans: Harry Zohn) London: Jonathan Cape Ltd. 1970.
- Bilgin, V. (2003). “Popüler Kültür ve Din: Dindarlığın Değişen Yüzü”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/1, 193-214.
- Bölükbaşı, A. (2011). Türkiye’de Bir Popüler Kültür Alanı olarak Tasavvuf: Mevlâna ve Mevlevîlik Örneği. Yüksek Lisan Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
- Bölükbaşı, A. (2016). “Postmodern Tanrı Misafiri: Popüler Tasavvufçuluk”. Moment Dergi. 3/1, 150-170.
- Butler, J. (2014). Cinsiyet Belası: Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi. İstanbul: Metis Yayınları.
- Büker, S. ve Özsoy A. (2009). Gönülden Gönüle Mevlâna İmgesi: Mevlâna Üzerine Bir Alımlama Çalışması. Ankara: Ütopya Yayınları.
- Cengiz, K. ve Gürel, Ö. E. (2019). “Fakirlerin Allah’ı Zenginlerin Tanrısı: Orhan Pamuk Romanlarında Din ve Maneviyat Meselesi”. DTCF Dergisi 59.2, 940-988.
- Certeau, M. de (1984). The Practice of Everyday Life (trans.: Steven Rendall) University of California Press.
