1946-1971 YILLARI ARASINDA SURİYE’DE DİNİ GRUPLARIN DURUMU (ŞAM ve LAZKİYE)

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 54 - 71, 31.12.2025

Ahmet Hakan Yılmaz , İsmet Eşmeli

https://doi.org/10.56108/ujte.1774584

Öz

Konumu itibariyle Suriye, her türlü siyasi karmaşıklığın olduğu bir bölgedir. Suriye, toplum yapısının kırılganlığı sebebiyle, istikrar sağlama noktasında başarı elde edememiştir. Suriye’de darbeler ve iç çekişmeler birbiri ardınca gerçekleşmiştir. Osmanlı hakimiyetinden sonra Suriye’de dış devletlerin müdahalesi sürekli hale gelmiştir. Özellikle Fransız manda yönetimi bölgenin farklı etnik ve dini gruplarını kendi çıkarları doğrultusunda kullanmıştır. Aynı şekilde, İngilizlerin de bölgede kendi çıkarlarına hizmet edecek olan bazı gruplar siyasi ve maddi destekler sağlamıştır. Kısacası Suriye, içinde barındırdığı etnik ve dini farklılıklar dolayısıyla sürekli olarak bölge üzerinde çıkarları olan güçlü ülkelerin müdahale ve yönlendirmesine maruz kalmıştır. Özellikle söz konusu bu ülkeler Suriye’deki farklı dini grupları kendi çıkarları doğrultusunda istismar ederek bölgenin istikrarına engel olmuşlardır. Bu çalışmada Suriye’de bulunan Nusayriler, Dürziler, İsmaililer, Hıristiyan Araplar, Sünni Araplar, Türkmenler ve Kürtlerin durumunu sosyo-politik ve dini açıdan açıklamaya çalışacağız. Özellikle bu çalışmada Lazkiye ve Şam şehirlerinin tarihin hemen her döneminde çok uluslu yapıda olmasından ve birçok dini-mezhebi topluluğu barındırmasından dolayı bu bölgenin durumuna odaklanılacaktır. 1946-1971 yılları arasında Lazkiye ve Şam bölgesinde özellikle Nusayri ve Dürzi toplumunun siyasi ve askeri olarak gücü artmıştır. Bu artışta bu dönemde bölgede yönlendirici bir güç olan Fransız yönetiminin etkisinin olduğu açıktır. Öyle ki, bölgenin idaresi yavaş yavaş Nusayrilerin elinde toplanmaya başlamıştır. 1946-1971 yılları arasında farklı dini ve etnik yapılara sahip grupların arasında sürekli olarak bir çatışma ve iktidar mücadelesi yaşanmasından dolayı bu dönem, “zıtlıklar dönemi” olarak da adlandırılabilir. Söz konusu dönemde bölgenin siyasi karışıklıklarının ve içtimaî hayat farklılıklarının, Lazkiye ve Şam çevresinde ne durumda olduğu dinler tarihi bilimi çerçevesinde detaylı olarak ele alınmıştır. Aynı zamanda bu çalışma, günümüzde bölgede yaşanan olaylara ışık tutması açısından önem arz etmektedir. Bölgenin iktidar mücadelesinde “görünenin göründüğü gibi olmadığı ve bilinenin bilindiği gibi olmadığı” hususu dini-siyasi ve toplumsal açıdan değerlendirilmiştir. Grupların oluşmasında sahip oldukları inancın ve etnik yapının etkisinin mahiyeti bölgede yaşanan tarihsel olaylar bağlamında değerlendirilerek konuya açıklık getirilmiştir. Siyasi olayların dini ve siyasi açıdan farklı dini gruplar için oluştuğu sorunlar ve sonuçları deskriptif olarak incelenmiştir. Çalışmamızda Suriye'nin zengin bir kültüre sahip olmasının, yönetimde de farklı taraflar ve muhaliflerin bulunmasına yol açtığı vurgulanmış ve bununla birlikte bölgede var olan gruplar yerleştikleri bölgeleri terk etmemiştir. Dahası birbiriyle olan sosyal ilişkilerini sürdürmüş oldukları görülmektedir. Çalışmamızdaki dönem aralığı radikal iki olay dikkate alınarak seçilmiştir. Bunlardan birincisi, 1946 yılında Suriye’nin Osmanlı yönetiminden sonra hakimiyeti elinde bulunduran Fransız manda yönetiminden kurtulmasıdır. İkincisi ise, 1971 yılında Suriye'de Fransızlara yakınlığıyla bilinen Nusayri Esad ailesinin yönetimi ele geçirmesidir. Bu çalışma 1946-1971 yıllarında Suriye’de Lazkiye ve Şam bölgesinde yaşanan sosyo-politik olayların grupların dini anlayış ve yaşayışına etkilerini incelemesi açısından bir örnek olarak önem arz etmektedir. Ayrıca bu çalışma, ele alınan konunun yakın tarih ve coğrafyada cereyan etmesi, incelenen grupların birbiriyle kıyaslanması, batılı ülkelerin bu gruplar üzerindeki yönlendirici etkilerini ortaya koyması ve grupların kendi bulundukları eğitim, kültür, inanç ve ekonomik durumlarının etkisinin incelenmesi çerçevesinde alana katkı sağlar niteliktedir.

Anahtar Kelimeler

Dinler Tarihi , Suriye , Hıristiyanlık , Nusayrîlik , Dürzilik , İktidar Mücadelesi.

THE SITUATION OF DIFFERENT GROUPS IN SYRIA BETWEEN 1946-1971 (LATAKİA AND DAMASCUS)

Öz

Due to its location, Syria exists in an area that can be called a ring of fire. Due to the fragility of the Syrian social structure, Syria has not succeeded in achieving stability, and coups and internal strife have followed one another. After the Ottoman Empire, the intervention of foreign states started in Syria, and the French mandate administration was able to utilise the different ethnic and religious groups of the region for its own interests. Similarly, the British also supported some groups in the region for their own interests. We will try to explain the lives of Alawites, Druze, Druze, Ismailis, Maronites, Sunni Arabs, Turkmens and Kurds in this turmoil. The fact that the cities of Latakia and Damascus, in particular, have been multinational in almost every period of history and have many religious and sectarian communities is one of the reasons for our article. Between 1946 and 1971, the political and military power of the Alawite and Druze communities in Latakia and Damascus reached very different dimensions. So much so that the administration of the region was gradually concentrated in the hands of the Alawites. I myself call this period the "Period of Contrasts". In this period, an attempt has been made to deepen the political turmoil of the region, the differences in society and life around Latakia and Damascus. This article has been written in order to shed light on the events taking place in the region today. An attempt has been made to clarify that "what is seen is not what it seems and what is known is not what is known" in the struggle for power in the region. The fact that Syria has a rich culture has also led to the presence of different supporters and opponents in the administration. The importance of the period chosen in the title of the subject should be explained as follows: In 1946, Syria gained its independence from the French mandate. In 1971, the Assad family, which will continue to rule in Syria until today, took over the government.

Anahtar Kelimeler

History of Religions , Syria , Christianity , Alawite , Druze , Struggle for power.

Kaynakça

• Albayrak, Kadir. “Günümüz Ortadoğu Coğrafyasında Süryaniler”. Ortadoğu Yıllığı 7 (01 Ocak 2012), 615-632.
• Biçer, Bekir. “Orta Çağ’da Suriye’de Kürt Varlığı”. Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi 12 (2020), 187-208.
• Çetin, Turhan. “Suriye Türkmenleri”, Ocak 2014. https://www.turkyurdu.com.tr/arsiv/yazar-yazi.php?id=79
• İlgürel, Mücteba. “Canbolatoğulları”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/144-145. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
• Khalifa, Mustafa. “The Impossible Partition of Syria”. Arab Reform Initiative. Arab_Reform_Initiative_2013-10_Research_Paper_en_the_impossible_partition_of_syria.pdf
• Khury, Fuad. “Aspects of Social Structure: There are no Free Floating Druze”. 23 Ağustos 2007. Erişim 13 Kasım 2024. https://web.archive.org/web/20070823053431/http://www.druzeheritage.org/DHF/Get_details.asp?ID=10
• Öz, Mustafa. “Dürzîlik”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10/39-48. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
• Şenzeybek, Aytekin. “Suriye’de Dürzî-Nusayrî-İsmaili ve Sünnî İlişkileri”. e-makâlât Mezhep Araştırmaları Dergisi 6/2 (31 Aralık 2013), 469-493.
• Tan, Muzaffer. “Tarihsel Süreçte İsmaililik ve Yaşadığı Farklılaşmalar”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/2 (2012), 111-145.
• Üzüm, İlyas. “Nusayrîlik”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 33/270-274. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
• Van Dam, Nikolaos. Suriye’de iktidar Mücadelesi Esad ve Baas Partisi Yönetiminde Siyaset ve Toplum. İstanbul: İletişim Yayınları, 1. Basım, 2000.
• https://www.britannica.com/topic/Druze. “Druze”. 08 Kasım 2024. Erişim 14 Kasım 2024. https://www.britannica.com/topic/Druze