Lafızların Delâletleri Dışında Kullanım Tezâhürleri
Öz
Dil veya diller toplumsal olgular olup insanlar arası iletişim araçlarından biridir. Bu iletişimin gerçekleşmesi için de sürekli olmak isteyen her hangi bir dilin, kavram ve anlamlar üzerine delâlet eden lafızları kullananların isteklerini yerine getirmeye yardımcı olan unsurlara sahip olması gereklidir. Lafızlar, cahiliye döneminde toplumsal yaşama göre belirlenip kavramlar ve ifadeler de yaşamının yenilenmesi ve gelişmesi ile yenilenip farklılaşınca dil bu ihtiyaçlara paralel gitmeli ve kendisinde bulunan lafızları geniş bir şekilde içermelidir. Arap dil bilimcileri lafızların anlamlarını takip etme, kökenlerini açıklama ve asıl anlamın zaman geçmesi ile kaybolup kelimenin kazandığı yeni anlamı açıklama konusuyla çok ilgilenmişlerdir. Araplarda telif hareketinin başlangıcında lafızların anlamlarını açıklama konusuyla ilgilenen, el-Garîb isimli eserler ortaya çıkmıştır. Bu tür eserler o dönemde Kur’ân ve sünnette geçen garîb lafızları ele almışlardır. Arap dili ve diğer dillerdeki delâlet değişimleri olgusu önemli dil inceleme konusu olmuştur. Bu çalışmada biz de bu olguyu klasik ve modern dilcilerin görüşlerini eşleştirerek kelime, cümle veya terkip içerisindeki mânaları anlama çerçevesinde incelemeye çalışacağız.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdülkāhir el-Cürcânî, Ebû Bekr Abdülkāhir b. Abdirrahmân b. Muhammed el-Cürcânî. Esrârü’l-belâġa. thk. Mahmûd Muhammed Şâkir. Kahire: Matbaatü’l-Medenî, ts. Abdüttevvâb, Ramazan. et-Teṭavvuru’l-lüġavî meẓâhiruhû ve ‘ılelühû ve ḳavânînühû. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 3. Basım, 1997. Abûd, Ah’lâm Fâdıl. “Mezâhiru’t-teṭavvuru’d-delâlî, fî kütübi laḥni’l-‘âmme mine’l-ḳarni’s̱-s̱ânî ḥattê nihâyeti’l-ḳarni’r-râbiu’l-hicrî”. Mecelletü Külliyyeti’t-Terbiyeti’l-Esâsiyye 2/2 (2012), 154-183. Avde, Halîl Ebû Avde. et-Teṭavvuru’d-delâlî beyne lüġati’ş-ş‘iri’l-câhilî ve lüġatü ehli’l-Kur’ân. ez-Zerkâ: Mektebetü’l-Menâr, 1985. Avîd, Abdülazîz b. Muhammed. Ta‘ârużu delâlâti’l-elfâẓ ve’t-tercîḥ beynehümâ. er-Riyad: Mektebe Dâru’l-Menêhic, 1431. Cebel, Abdülkerîm Celîl Muhammed b. Hasen. fî İlmi’d-delâle dirâsetün teṭbîkiyyetün fî şerḥi’l-Enbârî li’l-müfeḍḍâliyyât. Kahire: Dâu’l-M‘arifeti’l-Câmi‘ıyye, 1997. Cevherî, Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd. eṣ-Ṣıḥâḥ Tâcü’l-luġa Ṣıḥâḥü’l-‘Arabiyye. thk. Ahmed Abdülgafûr Attâr. Kahire: Dâru’l-İlm li’l-Melêyîyn, 4. Basım, 1990. Dâye, Fâyiz. İlmü’d-delâleletü’l-‘Arabî en-naẓariyyetü ve’t-taṭbîḳ. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 2. Basım, 1996. Ebü’l-Bekā el-Kefevî,.el-Külliyyât. thk. Adnân Dervîş&Muhammed el-Mısrî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, ts. Emîn, Daldâr Gafûr Hamad. el-Bah s̱ü’d-delâlî fi’l-müctemeâti’l-fıḳhiyye el-mütehaṣṣise. Amman: Dâru Dicle, 2014. Enîs, İbrahim. Delâletü’l-Elfâz. Kahire: Mektebetü’l-Encülû’l-Mısriyye. 1976. Enîs, İbrahim. el-Mu‘cemü’l-Vasît licem‘ı lüġati’l-‘Arabiyye. b.y.: Mektebetü’ş-Şarkı’d-Devliyye, 4. Basım. 2004. Feyyûmî, Ebü'l-Abbâs Hatîbüddehşe Ahmed b. Muhammed b. Alî el-Feyyûmî el-Hamevî. el-Miṣbâḥu’l-münîr fî ġarîbi’ş-şerḥi’l-kebîr li’r-Râfiʿî. thk. Abdullah Azîm eş-Şenâvî. Kahire: Dâr Maârif, 2. Basım, ts. Halîl b. Ahmed, Ebû Abdirrahmân el-Halîl b. Ahmed b. Amr b. Temîm el-Ferâhîdî (el-Fürhûdî). Kitâbü’l-ʿAyn. thk. Abdülhamîd Hindâvî. 8 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003. İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Fâris b. Zekeriyyâ b. Muhammed er-Râzî el-Kazvînî el-Hemedânî. eṣ-Ṣâḥibî fî fıḳhi’l-luġa. Kahire: Matbaatü’l-Müeyyed el-Mektebetü’s-Selefiyye, 1910. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfiî. Lisânü’l-ʿArab. 15 Cilt. Kahire: Dâru Sâdır, ts. İbnü’l-Esîr, Ebü’s-Seâdât Mecdüddîn el-Mübârek b. Esîrüddîn Muhammed b. Muhammed eş-Şeybânî el-Cezerî. en-Nihâye fî ġarîbi’l-ḥadîs̱ ve’l-es̱er. ed-Dimâm: Dâr İbn Hazm, 1421. İbnü’s-Sikkît, Ebû Yûsuf Ya‘kūb b. İshâk es-Sikkît. Iṣlâḥu’l-manṭıḳ. thk. Muhammed Mur’ab. b.y.: Dâru İhyâ Türâsi’l-‘Arabî, 1423. Kadûr, Ahmed Muhammed. Mebâdiü’l-lisâniyyât. Dımaşk: Dâru’l-Fikr’, 3. Basım, 2008. Matar, Abdülazîz. Lahnü’l-‘âmme fî ḍav’i’d-dirâsâti’l-lüġaviyyeti’l-hadîs̱e. Kahire: Dâru’l-Meârif, 1981. Menkûr, Abdülcelîl. İlmü’d-delâle uṣûlühû ve mebâhis̱ühû fi’t-türâs̱i’l-‘Arabî. Dımaşk: İttihâdü’l-Kitâbi’l-Arab, 2001. Mübârek, Muhammed. Fıḳhi’l-luġa ve ḫaṣâiṣu’l-‘Arabiyye. Dımaşk: Dâru’l-Fikr’, 2. Basım, 1964. Müslim. Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî, Ṣaḥîḥ-i Müslim. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 5 Cilt. Kahire: Dâru İhyâ Türâsi’l-‘Arabî, ts. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî, Ṣaḥîḥ-i Müslim bi şerḥi’l-İmâmi’n-Nevevî. Kahire: Müessese Kurtuba, 1995. Olman, Stivin. Devru’l-kelime fi’l-luġ. çev. Kemal Bişr. Kahire: Mektebetü’ş-Şebâb, 1986. Ömer, Ahmed Muhtâr. İlmü’d-Delâle. Kahire: Âlemü’l-Kütüb, 1985. Sâıdî, Abdürrezzâk Ferâc. “Ta‘mîmü’d-delâle fî elfâẓı’l-ibl’”. Mecelletü Dâre, 1/23, (1418), 99-139. Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş-Şâfiî, el-Müzhir fî ʿulûmi’l-luġa. thk: Muhammed Câd el-Mevlâ vd., Kahire: el-Mektebetü’l-Asriyye, ts. Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş-Şâfiî. M‘ucemü Meḳâlîdi’l-ulûm fi’l- ḥudûd ve’r-rüsûm. thk. Muhammed İbrâhîm Ubâde. Kahire: Mektebetü’l-Âdâb, 1424. Vâfî, Ali Abdülvâhid. İlmi’l-luġa. Kahire: Nühzatü Mısır li’t-Tabâati ve’n-Neşr ve’t-Tevzî‘, 2004. Zemahşerî, Ebü’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî ez-Zemahşerî. Esâsü’l-belâġa. thk. Muhammed Bâsil Uyûn es-Sevd. 2 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1998.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Din Araştırmaları
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yasir Alothman
*
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2020
Gönderilme Tarihi
28 Haziran 2020
Kabul Tarihi
3 Eylül 2020
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 5 Sayı: 2
APA
Alothman, Y. (2020). Lafızların Delâletleri Dışında Kullanım Tezâhürleri. Universal Journal of Theology, 5(2), 21-41. https://izlik.org/JA85UE46ZS
AMA
1.Alothman Y. Lafızların Delâletleri Dışında Kullanım Tezâhürleri. UJTE. 2020;5(2):21-41. https://izlik.org/JA85UE46ZS
Chicago
Alothman, Yasir. 2020. “Lafızların Delâletleri Dışında Kullanım Tezâhürleri”. Universal Journal of Theology 5 (2): 21-41. https://izlik.org/JA85UE46ZS.
EndNote
Alothman Y (01 Aralık 2020) Lafızların Delâletleri Dışında Kullanım Tezâhürleri. Universal Journal of Theology 5 2 21–41.
IEEE
[1]Y. Alothman, “Lafızların Delâletleri Dışında Kullanım Tezâhürleri”, UJTE, c. 5, sy 2, ss. 21–41, Ara. 2020, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA85UE46ZS
ISNAD
Alothman, Yasir. “Lafızların Delâletleri Dışında Kullanım Tezâhürleri”. Universal Journal of Theology 5/2 (01 Aralık 2020): 21-41. https://izlik.org/JA85UE46ZS.
JAMA
1.Alothman Y. Lafızların Delâletleri Dışında Kullanım Tezâhürleri. UJTE. 2020;5:21–41.
MLA
Alothman, Yasir. “Lafızların Delâletleri Dışında Kullanım Tezâhürleri”. Universal Journal of Theology, c. 5, sy 2, Aralık 2020, ss. 21-41, https://izlik.org/JA85UE46ZS.
Vancouver
1.Yasir Alothman. Lafızların Delâletleri Dışında Kullanım Tezâhürleri. UJTE [Internet]. 01 Aralık 2020;5(2):21-4. Erişim adresi: https://izlik.org/JA85UE46ZS