The Relationship Between Social Media Addiction and Demographic Variables, Patterns of Social Media Use, and Alexithymia in Adolescents

Öz

This study examined the relationship between social media addiction among adolescents and demographic characteristics, social media use patterns, platform preferences, and alexithymia. Conducted using a correlational survey design, the study included 547 high school students enrolled in schools located in three central districts of Konya. Data were collected using a Personal Information Form, the Social Media Addiction Scale for Adolescents, and the Toronto Alexithymia Scale. The findings indicated that adolescents’ time spent on social media showed a wide distribution, and increasing daily use was associated with significantly higher levels of social media addiction. Female students scored higher on social media addiction than male students; however, this difference lost its significance when time spent on social media was included in the model. Comparisons across platforms revealed that adolescents who primarily used TikTok had significantly higher addiction scores than users of other platforms. In addition, the subdimensions of alexithymia—difficulty identifying and expressing emotions—were positively associated with social media addiction. Hierarchical regression analysis demonstrated that time spent on social media, TikTok use, and alexithymia jointly and significantly predicted social media addiction. Overall, the results suggest that social media addiction in adolescence is a multidimensional phenomenon shaped by the interaction of behavioral patterns and emotional functioning.

Anahtar Kelimeler

• Adolescence
• alexithymia
• social media addiction

Ergenlerde Sosyal Medya Bağımlılığının Demografik Değişkenler, Sosyal Medya Kullanım Alışkanlıkları ve Aleksitimi ile İlişkisi

Öz

Bu araştırmada, ergenlerde sosyal medya bağımlılığının demografik özellikler, sosyal medya kullanım alışkanlıkları, platform tercihleri ve aleksitimi ile ilişkisi incelenmiştir. İlişkisel tarama deseninde yürütülen çalışma, Konya ilinin üç merkez ilçesindeki liselerde öğrenim gören 547 öğrenciyle gerçekleştirilmiştir. Veriler Kişisel Bilgi Formu, Ergenler için Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği ve Toronto Aleksitimi Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Bulgular, ergenlerin sosyal medyada geçirdikleri sürenin geniş bir dağılım gösterdiğini ve günlük kullanım süresi arttıkça sosyal medya bağımlılığı düzeyinin anlamlı biçimde yükseldiğini ortaya koymuştur. Kız öğrencilerin bağımlılık puanları erkeklere kıyasla daha yüksek bulunmuş; ancak bu fark, kullanım süresi modele dâhil edildiğinde anlamlılığını yitirmiştir. Platform karşılaştırmalarında TikTok kullanıcılarının sosyal medya bağımlılığı puanlarının diğer platform kullanıcılarından anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca aleksitiminin duyguları tanıma ve ifade etme güçlüğü alt boyutlarının sosyal medya bağımlılığı ile pozitif yönde ilişkili olduğu saptanmıştır. Hiyerarşik regresyon analizi, sosyal medya kullanım süresi, TikTok kullanımı ve aleksitiminin sosyal medya bağımlılığını birlikte anlamlı biçimde yordadığını göstermiştir. Sonuçlar, ergenlerde sosyal medya bağımlılığının davranışsal ve duygusal süreçlerin etkileşimiyle şekillenen çok boyutlu bir yapı sergilediğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Aleksitimi
• ergenlik
• sosyal medya bağımlılığı

Kaynakça

1. Ahmedi, E. Ş. (2023). Mahremiyet, dindarlık ve sosyal medya bağımlılığı üzerine sosyolojik bir araştırma. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi, 6(1), 25–46. https://doi.org/10.47951/mediad.1290488
2. Akyıldız, M., ve Argan, M. (2012). Using online social networking: Students’ purposes of Facebook usage at the University of Turkey. Journal of Technology Research, 3, 1–11.
3. Andreassen, C. S. (2015). Online social network site addiction: a comprehensive review. Current Addiction Reports, 2, 175–184. https://doi.org/10.1007/s40429-015-0056-9
4. Andreassen, C. S., ve Pallesen, S. (2014). Social network site addiction – An overview. Current Pharmaceutical Design, 20(25), 4053–4061. https://doi.org/10.2174/13816128113199990616
5. Andreassen, C. S., Pallesen, S., ve Griffiths, M. D. (2017). The relationship between addictive use of social media, narcissism, and self-esteem: Findings from a large national survey. Addictive Behaviors, 64, 287–293. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2016.03.006
6. Andreassen, C. S., Torsheim, T., Brunborg, G. S., ve Pallesen, S. (2012). Development of a Facebook addiction scale. Psychological Reports, 110(2), 501–517. https://doi.org/10.2466/02.09.18.PR0.110.2.501-517
7. Aydıner, S. (2017). Ortaokul kademesindeki öğrencilerin bilgisayar bağımlılıkları ile benlik saygıları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Ticaret Üniversitesi.
8. Balcı, Ş., ve Baloğlu, E. (2018). Sosyal medya bağımlılığı ile depresyon arasındaki ilişki: Üniversite gençliği üzerine bir saha araştırması. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 29, 209–234. https://doi.org/10.16878/gsuilet.500860

9. Balcı, Ş., ve Gölcü, A. (2013). Facebook addiction among university students in Turkey: Selçuk University example. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 34, 255–278.
10. Bányai, F., Zsila, A., Király, O., Maraz, A., Elekes, Z., Griffiths, M. D., Andreassen, C. S., ve Demetrovics, Z. (2017). Problematic social media use: Results from a large-scale nationally representative adolescent sample. PLOS ONE, 12(1), 1–13. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0169839
11. Beyazgül Tosun, A. (2022). Ergenlerde sosyal medya bağımlılığı ile okula bağlılık ve aile yaşam doyumu arasındaki ilişki (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
12. Beyens, I., Frison, E., ve Eggermont, S. (2016). Social network sites and adolescents’ well-being: The mediating role of social connectedness. Journal of Youth and Adolescence, 45(4), 735–746. https://doi.org/10.1007/s10964-016-0414-5
13. Bilge, Y., Baydili, K., ve Göktaş, S. (2020). Sosyal medya bağımlılığını yordamada anksiyete, stres ve günlük sosyal medya kullanımı. Bağımlılık Dergisi, 21(3), 223–235.
14. Błachnio, A., Przepiórka, A., ve Pantic, I. (2015). Internet use, Facebook intrusion, and depression: Results of a cross-sectional study. European Psychiatry, 30(6), 681–684. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2015.04.002
15. Błachnio, A., Przepiórka, A., ve Pantic, I. (2016). Association between Facebook addiction, self-esteem and life satisfaction: A cross-sectional study. Computers in Human Behavior, 55, 701–705. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.10.026
16. BTK. (2018). Bilgi teknolojileri ve internetin bilinçli, güvenli kullanımı kitabı. https://www.guvenliweb.org.tr/dokuman-detay/bilgi-teknolojileri-ve-internetin-bilincli-guvenli-kullanimi-kitabi
17. Casey, B. J., Tottenham, N., ve Liston, C. (2008). Imaging the developing brain: What have we learned about cognitive development? Trends in Cognitive Sciences, 12(3), 104–110. https://doi.org/10.1016/j.tics.2007.12.003
18. Chae, D., Kim, H., ve Kim, Y. A. (2018). Sex differences in the factors influencing Korean college students’ addictive tendency toward social networking sites. International Journal of Mental Health and Addiction, 16(2), 339–350. https://doi.org/10.1007/s11469-017-9778-3
19. Chua, T. H.-H., ve Chang, L. (2016). Follow me and like my beautiful selfies: Instagram use and adolescents’ self-presentation. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 19(6), 347–352. https://doi.org/10.1089/cyber.2015.0556
20. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
21. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage Publications.
22. Çam, E., ve İşbulan, O. (2012). A new addiction for teacher candidates: Social networks. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 11(3), 14–19.
23. Dalbudak, E., Evren, C., Aldemir, S., Coşkun, K. S., Uğurlu, H., ve Yıldırım, F. G. (2013). Relationship of internet addiction severity with depression, anxiety and alexithymia in university students. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 16(4), 272–278. https://doi.org/10.1089/cyber.2012.03
24. Daşlı, Y., ve Baloğlu, A. O. (2020). Sosyal medya bağımlılığı üzerine bir alan araştırması. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 6(33), 1229–1239.
25. Demirdil, G., ve Harmancı, P. (2021). Davranışsal bağımlılıklar: Bağımlılıktan bağımsızlığa doğru. İksad Yayınevi. Deniz, L., ve Gürültü, E. (2018). Lise öğrencilerinin sosyal medya bağımlılıkları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 26(2), 355–367.
26. Dereboy, I. F. (1990a). Aleksitimi öz bildirim ölçeklerinin psikometrik özellikleri üzerine bir çalışma (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi.
27. Dereboy, İ. F. (1990b). Aleksitimi: Bir gözden geçirme. Türk Psikiyatri Dergisi, 3, 157–167.
28. Doğan, M. V. (2021). Üniversite öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı belirtileri ve sosyal medya bağımlılığı ile depresyon arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi.
29. Elhai, J. D., Levine, J. C., Dvorak, R. D., ve Hall, B. J. (2017). Non-social features of smartphone use are most related to depression, anxiety, and problematic smartphone use. Computers in Human Behavior, 69, 75–82. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.12.023
30. Fardouly, J., ve Vartanian, L. R. (2016). Social media and body image concerns: Current research and future directions. Current Opinion in Psychology, 9, 1–5. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2015.09.005
31. Griffiths, M. D. (2005). A “components” model of addiction within a biopsychosocial framework. Journal of Substance Use, 10(4), 191–197. https://doi.org/10.1080/14659890500114359
32. Gül, Ş., ve Diken, E. H. (2018). Fen bilimleri öğretmen adaylarının sosyal medya bağımlılıklarının incelenmesi. E-Kafkas Journal of Educational Research, 5(1), 41–50.
33. Güleç, H., Köse, S., Güleç, M. Y., Çıtak, S., Evren, C., Borckardt, J., ve Sayar, K. (2009). Reliability and factorial validity of the Turkish version of the 20-item Toronto Alexithymia Scale (TAS-20). Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, 19(3), 214–220.
34. Hormes, J. M. (2016). Under the influence of Facebook? Excess use of social networking sites and drinking motives, consequences, and attitudes in college students. Journal of Behavioral Addictions, 5(1), 122–129. https://doi.org/10.1556/2006.5.2016.007
35. Huang, C. (2017). Time spent on social network sites and psychological well-being: A meta-analysis. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 20(6), 346–354. https://doi.org/10.1089/cyber.2016.0758
36. Jenkins-Guarnieri, M. A., Wright, S. L., ve Johnson, B. D. (2013). Development and validation of a Social Media Use Integration Scale. Psychology of Popular Media Culture, 2(1), 38–50. https://doi.org/10.1037/a0030277
37. Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi (35. basım). Nobel Akademik Yayıncılık.
38. Kircaburun, K. (2016). Self-esteem, daily internet use and problematic social media use among Turkish adolescents. Journal of Education and Practice, 7(24), 129–136.
39. Kircaburun, K., ve Griffiths, M. D. (2018). Instagram addiction and the Big Five of personality: The mediating role of self-liking. Journal of Behavioral Addictions, 7(1), 158–170. https://doi.org/10.1556/2006.7.2018.15
40. Kross, E., Verduyn, P., Demiralp, E., Park, J., Lee, D. S., Lin, N., ... Ybarra, O. (2013). Facebook use predicts declines in subjective well-being in young adults. PLOS ONE, 8(8), e69841. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0069841
41. Kuss, D. J., ve Griffiths, M. D. (2017). Social networking sites and addiction: Ten lessons learned. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(3), 311. https://doi.org/10.3390/ijerph14030311
42. Lee, S. Y. (2014). How do people compare themselves with others on social network sites?: The case of Facebook. Computers in Human Behavior, 32, 253–260. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.12.009
43. Lomax, R. G., ve Hahs-Vaughn, D. L. (2013). An introduction to statistical concepts. Routledge.
44. Lup, K., Trub, L., ve Rosenthal, L. (2015). Instagram #instasad?: Exploring associations among Instagram use, depressive symptoms, negative social comparison, and strangers followed. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 18(5), 247–252. https://doi.org/10.1089/cyber.2014.0560
45. McAndrew, F. T., ve Jeong, H. S. (2012). Who does what on Facebook? Age, sex, and relationship status as predictors of Facebook use. Computers in Human Behavior, 28(6), 2359–2365. https://doi.org/10.1016/j.chb.2012.07.007
46. Meshi, D., Morawetz, C., ve Heekeren, H. R. (2013). Nucleus accumbens response to gains in reputation predicts social media use. Proceedings of the National Academy of Sciences, 110(40), 16483–16488. https://doi.org/10.1073/pnas.1307640110
47. Montag, C., ve Walla, P. (2016). Carpe diem instead of losing your social mind: Beyond digital addiction and why we all suffer from digital overuse. Cogent Psychology, 3(1), 1157281. https://doi.org/10.1080/23311908.2016.1157281
48. Montag, C., Yang, H., ve Elhai, J. (2021). On TikTok and short-form video platforms: Psychological impacts and addictive potential. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(2), 1–12. https://doi.org/10.3390/ijerph18020714
49. Muscanell, N. L., ve Guadagno, R. E. (2012). Make new friends or keep the old: Gender and personality differences in social networking use. Computers in Human Behavior, 28(1), 107–112. https://doi.org/10.1016/j.chb.2011.08.016
50. Myers, R. H. (1986). Classical and modern regression with applications (Vol. 2). Duxbury press.
51. Nesi, J., ve Prinstein, M. J. (2015). Using social media for social comparison and feedback-seeking: Gender and popularity moderate associations with depressive symptoms. Journal of Abnormal Child Psychology, 43(8), 1427–1438. https://doi.org/10.1007/s10802-015-0020-0
52. Odgers, C. L., ve Jensen, M. R. (2020). Annual Research Review: Adolescent mental health in the digital age: Facts, fears, and future directions. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 61(3), 336–348. https://doi.org/10.1111/jcpp.13190
53. Omar, B., ve Dequan, W. (2020). Watch, share or create: The influence of personality traits and user motivation on TikTok addiction. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(21), 7897. https://doi.org/10.3390/ijerph17217897
54. Ögel, K. (2012). İnternet bağımlılığı: İnternetin psikolojisini anlamak ve bağımlılıkla başa çıkmak. İş Bankası Yayınları.
55. Özdemir, Z. (2019). Üniversite öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı. Beykoz Akademi Dergisi, 7(2), 91–105.
56. Özen, S., ve Topcu, M. (2017). Tıp fakültesi öğrencilerinde akıllı telefon bağımlılığı ile depresyon, obsesyon-kompulsiyon, dürtüsellik, aleksitimi arasındaki ilişki. Bağımlılık Dergisi, 18(1), 16–24.
57. Özgenel, M., Canpolat, Ö., ve Ekşi, H. (2019). Ergenler için Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 6(3), 629–662. https://doi.org/10.15805/addicta.2019.6.3.0036
58. Pew Research Center. (2022). Teens, social media and technology. https://www.pewresearch.org/
59. Paul, B., ve Lee, S. (2012). Gender differences in social networking and online gaming behavior: A study of college students. International Journal of Social Science and Humanity, 2(3), 191–195. https://doi.org/10.7763/IJSSH.2012.V2.95
60. Pempek, T. A., Yermolayeva, Y. A., ve Calvert, S. L. (2009). College students’ social networking experiences on Facebook. Journal of Applied Developmental Psychology, 30(3), 227–238. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2008.12.010
61. Rollero, C., Daniele, A., ve Tartaglia, S. (2019). Do men post and women view? The role of gender, personality and emotions in online social activity. Computers in Human Behavior, 93, 7–14. https://doi.org/10.1016/j.chb.2018.11.011
62. Ryan, T., Chester, A., Reece, J., ve Xenos, S. (2014). The uses and abuses of Facebook: A review of Facebook addiction. Computers in Human Behavior, 29(4), 141–152. https://doi.org/10.1016/j.chb.2012.12.002
63. Satici, B., ve Uysal, R. (2015). Well-being and problematic Facebook use. Psychological Reports, 117(2), 547–565. https://doi.org/10.2466/02.09.PR0.117c21z3
64. Sherlock, M., ve Wagstaff, D. L. (2019). Exploring the relationship between Instagram use, anxiety, depression, and self-esteem. Psychology of Popular Media Culture, 8(4), 277–287. https://doi.org/10.1037/ppm0000186
65. Steinberg, L. (2014). Age of opportunity: Lessons from the new science of adolescence. Houghton Mifflin Harcourt.
66. Sunkur, B. (2019). İç Anadolu bölgesinde sosyal medya bağımlılığı ve aleksitimi ilişkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Üsküdar Üniversitesi.
67. Südemen, M. (2022). Üniversite öğrencilerinde aleksitimi, duygu gereksinimi, kendini ayarlama, kimlik ve sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Aksaray Üniversitesi.
68. Taş, İ., ve Güneş, Z. (2019). 8–12 yaş arası çocuklarda bilgisayar oyun bağımlılığı, aleksitimi, sosyal anksiyete, yaş ve cinsiyetin incelenmesi. Klinik Psikiyatri, 22(1), 83–92.
69. Taylor, G. J., Bagby, R. M., ve Parker, J. D. A. (1997). Disorders of affect regulation: Alexithymia in medical and psychiatric illness. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511526831
70. Turel, O., He, Q., Xue, G., Xiao, L., ve Bechara, A. (2014). Examining the neural systems sub-serving Facebook “addiction”: Evidence from functional MRI. Psychological Reports, 115(3), 675–695. https://doi.org/10.2466/18.PR0.115c31z8
71. Tutgun Ünal, A. (2015). Sosyal medya bağımlılığı: Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi.
72. Tutgun Ünal, A. (2019). İletişim fakültesi öğrencilerinin sosyal medya bağımlılığının incelenmesi: Üsküdar Üniversitesi örneği. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, 2, 49–80.
73. Tutgun Ünal, A., ve Deniz, L. (2016). Üniversite öğrencilerinin sosyal medya bağımlılığının incelenmesi. Route Educational and Social Science Journal, 3(9), 155–181. https://doi.org/10.17121/ressjournal.488
74. Türkdoğan, R. D. (2019). Sosyal medya bağımlılığı ve gençlik: Cumhuriyet Üniversitesi örneği (Yüksek lisans tezi). Erciyes Üniversitesi.
75. Twenge, J. M. (2019). iGen: Why today's super-connected kids are growing up less rebellious, more tolerant, less happy—and completely unprepared for adulthood. Atria Books.
76. Twenge, J. M., Joiner, T. E., Rogers, M. L., ve Martin, G. N. (2018). Increases in depressive symptoms, suicide-related outcomes, and suicide rates among U.S. adolescents after 2010 and links to increased new media screen time. Clinical Psychological Science, 6(1), 3–17. https://doi.org/10.1177/2167702617723376
77. Valkenburg, P. M., Meier, A., ve Beyens, I. (2022). Social media use and its impact on adolescent well-being: A systematic review. Annual Review of Psychology, 73, 473–499. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2021.08.017
78. Valkenburg, P. M., Peter, J., ve Schouten, A. P. (2006). Friend networking sites and their relationship to adolescents’ well-being and social self-esteem. CyberPsychology ve Behavior, 9(5), 584–590. https://doi.org/10.1089/cpb.2006.9.584
79. Van Deursen, A. J. A. M., Bolle, C. L., Hegner, S. M., ve Kommers, P. A. M. (2015). Modelling habitual and addictive smartphone behavior: The role of smartphone usage types, emotional intelligence, social stress, self-regulation, age, and gender. Computers in Human Behavior, 45, 411–420. https://doi.org/10.1016/j.chb.2014.12.039
80. Vogel, E. A., Rose, J. P., Okdie, B. M., Eckles, K., ve Franz, B. (2014). Who compares and despairs? The effect of social comparison orientation on social media use and depressive symptoms. Personality and Individual Differences, 86, 249–256. https://doi.org/10.1016/j.paid.2015.06.026
81. We Are Social. (2023). Global and Türkiye report. https://www.clicksus.com/we-are-social-2023-global-ve-turkiye-raporu
82. We Are Social. (2024). Digital 2024: Global overview report. https://wearesocial.com
83. Yüksel Şahin, F., ve Öztoprak, Ö. (2019). Ergenlerin sosyal medya bağımlılığı düzeylerinin benlik saygısına göre incelenmesi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 363–377.
84. Zhang, X. (2022a). Compulsive short-video app use and users’ psychological distress: A study of TikTok. Computers in Human Behavior Reports, 7, 100209. https://doi.org/10.1016/j.chbr.2022.100209
85. Zhang, X. (2022b). Short-video platforms and compulsive use: The psychological mechanisms behind TikTok engagement. Computers in Human Behavior Reports, 5, 100160. https://doi.org/10.1016/j.chbr.2021.100160
86. Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power. PublicAffairs.