Küresel ölçekte artan kaynak kullanımı ve çevresel baskılar, ülkelerin malzeme ayak izini sürdürülebilir kalkınma için önemli bir gösterge haline getirmiştir. Bu bağlamda araştırma, BRICS-T ülkelerinde 1991-2020 dönemi boyunca malzeme ayak izini etkileyen temel belirleyicileri incelemektedir. Analizde kişi başına düşen gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH), doğal kaynak rantı, istihdam, ticaret, kentsel nüfus ve yenilenebilir enerji değişkenleriyle malzeme ayak izi arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Ampirik bulgular, kişi başına düşen GSYİH’daki %1’lik artışın malzeme ayak izini %1,67 oranında arttırdığını göstermektedir. Doğal kaynak rantındaki %1’lik artış %0,19 artışa yol açarken, istihdam oranındaki %1’lik artış malzeme ayak izini %1,34, kentsel nüfustaki %1’lik artış ise %5,94 oranında azaltmaktadır. Kısa dönemde, GSYİH’nin malzeme ayak izi üzerindeki etkisi Rusya ve Türkiye’de pozitif ve anlamlıdır. Doğal kaynak rantının etkisi Rusya’da pozitif, Türkiye’de negatif ve anlamlıdır. Türkiye’de ticaretin etkisi negatif, istihdamın etkisi pozitif, kentleşmenin etkisi negatif ve anlamlıdır. Yenilenebilir enerjinin hiçbir ülkede anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Sonuç olarak malzeme ayak izini belirleyen ekonomik ve çevresel dinamikler ülkeler arasında farklılaşmaktadır.
The increasing use of resources and growing environmental pressures on a global scale have made the material footprint an important indicator of sustainable development. In this context, the study examines the main determinants of the material footprint in BRICS-T countries over the period 1991–2020. The analysis investigates the relationships between material footprint and variables such as gross domestic product (GDP) per capita, natural resource rents, employment, trade, urban population, and renewable energy. Findings based on empirical analysis indicate that a 1% increase in GDP per capita raises the material footprint by 1.67%. Natural resource rent has a positive impact with a 0.19% increase, while an increase in the employment rate decreases the material footprint by 1.34%. The urban population shows a significant positive effect with a 5.94% increase. Russia and Turkey have a positive and significant short-term relationship between GDP and material footprint. The effect of natural resource rent is positive in Russia and negative but significant in Turkey. Trade has a negative impact in Turkey, while employment has a positive effect. Urbanization has a negative and significant effect in Turkey. However, renewable energy does not show a significant impact. It can be concluded that the determinants of material footprint differ across countries, both economically and environmentally.
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Panel Veri Analizi , Makro İktisat (Diğer) |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 6 Nisan 2025 |
| Kabul Tarihi | 11 Kasım 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 31 Ocak 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.18092/ulikidince.1670547 |
| IZ | https://izlik.org/JA25SJ25CR |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Sayı: 50 |
______________________________________________________
Adres: KTÜ-İİBF. Oda No:213 61080 TRABZON
e-mail : uiiidergisi@gmail.com