Libya’daki Vekâlet Savaşlarının Saha Dengeleri Üzerindeki Etkileri ve Siyasî İstikrar Sorunu

Öz

Bu çalışmanın temel amacı Soğuk Savaş döneminde sıkça kullanılan ancak son yıllarda Ortadoğu’da ve dünyanın diğer çatışma bölgelerinde yeniden uygulamaya konulan bir dış politika aracı olarak “vekâlet savaşları” kavramı bağlamında Arap Baharı dalgasıyla sarsılan ancak arzu edilen demokratik bir yönetimle siyasal, toplumsal ve ekonomik istikrarın henüz sağlanamadığı Libya’daki siyasal dengeleri yerel aktörler üzerinden teorik ve pratik düzeyde analiz etmektir. Çalışma kapsamında ayrıca Kuzey Afrika coğrafyasının stratejik, jeopolitik ve jeoekonomik açılardan önem taşıyan ülkesi Libya’nın uluslararası sistemdeki durumu güncel gelişmelere gelinceye değin tarihsel bir bakış açısıyla ele alınacaktır. Sonuç olarak ise Libya’daki siyasal istikrara ilişkin çözüm önerilerinden ve geleceğe yönelik projeksiyonlardan söz edilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Libya
• Vekâlet Savaşları
• Ortadoğu
• Arap Baharı

Proxy Warfare in Libya: Its Effects on Domestic Balances and The Question Of Political Stability

Öz

The main aim of this study is analyze political balances of Libya at theoritical and practical level through local actors, where political, economic and social stability has not been yet achieved through a democratic government that has been shaken by a Arab Spring wave, in the context of the concept of proxy wars, a foreign policy tool that has been used frequently during the Cold War period but has been put into practice in Middle East and other conflict regions of wolrd in recent years. In the context of the study, the situation of Libya, the country of North Africa, which is important in terms of strategic, geo-political and geo-economic aspects, in the international system will be annexed from a historical perspective until the current developments. As a result, solutions to the political stability in Libya and future projections will be mentioned in article.

Anahtar Kelimeler

• Libya
• Proxy Warfare
• Middle East
• Arab Spring

Kaynakça

1. Aktaş, Murat. “Arap Baharı ve Desertec Projesi”, 7. Uludağ Uluslararası İlişkiler Konferansı: Uluslararası Sistemde Yeni Düzen Arayışları, Bursa, 21-22 Ekim 2015, Tam Metin Kitabı, Bursa, Dora Yayınları, 2016, s. 326-341.
2. Alkanat, Aslıhan. “Avrupa Birliği’nin Libya Politikası”, SETA Perspektif, Sayı 261, Ankara, SETA Yayınları, 2020, s. 1-8.
3. Arı, Tayyar. Geçmişten Günümüze Ortadoğu: Irak, İran, ABD, Petrol, Filistin Sorunu ve Arap Baharı, Cilt II, Bursa, Alfa Akademi Yayınları, 2017.
4. Ataman, Muhittin. “Değerler ve Çıkarlar: ABD’nin Ortadoğu Politikasını Belirleyen Temel Unsurlar ve İlkeler”, Ortadoğu Yıllığı 2006, Kemal İnat ve Muhittin Ataman (ed.), (Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 2008), s. 401-431.
5. Ataman, Muhittin ve Mehmet Ali Karaduman. “BAE ve Suudi Arabistan’ın Libya Krizine Müdahalesi: Halkın İradesine Darbe Siyaseti”, SETA Analiz, Sayı 308, Ankara, SETA Yayınları, 2020, s. 1-20.
6. Babacan, Mehmet. “Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Ortadoğu’da Vekâlet Savaşları ve Yeni Oyun Kurucu Türkiye’nin Etkinliği”, 11. Uluslararası Uludağ Uluslararası İlişkiler Kongresi Tam Metin Kitabı, ed. Tayyar Arı ve Muzaffer Ercan Yılmaz, Bursa, 2019, s. 887-918.
7. Berman, Eli and David A. Lake (ed.), Proxy Wars: Suppressing Violence Through Local Agents, New York, Cornell University Press, 2019.
8. Caner, Cantürk ve ve Betül Şengül. “Devrimler, Kaos ve İstikrar Arayışları İçinde Libya: Tarihsel ve Yapısal Bir Analiz”, Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, Haziran, Sayı:6, 2018/2, s. 45-70.

9. Cristol, Jonathan. “United Staes Foreign Policy in the Middle East after the Cold War”, Conflict and Diplomacy in the Middle East: External Actors and Regional Rivalries, ed. Yannis A. Stivachtis , Bristol, E-International Relations Publishing, 2018.
10. Çukur, Serdar. “Libya’da İstikrar Arayışları ve Demokrasi Deneyimi”, Uluslararası Politika Akademisi (UPA), 19.01.2020, Erişim Adresi: http://politikaakademisi.org/2020/01/19/libyada-istikrar-arayislari-ve-demokrasi-deneyimi/ (Erişim Tarihi: 01.06.2020).
11. Deutsch, Karl. “External Involvement in Internal War”, Internal War: Problems and Approaches, ed. Herry Eckstein, West Port Publishing, Praeger, 1980.
12. Duran, Burhanettin ve Nurullah Ardıç. “Arap Baharı”, Uluslararası İlişkilere Giriş, ed. Şaban Kardaş ve Ali Balcı, İstanbul, Küre yayınları, 2018, s. 681-694.
13. Duran, Burhanettin ve Hasan Basri Yalçın. “Suriye’de İç Savaş, Vekâlet ve Yıpratma”, Küresel ve Bölgesel Aktörlerin Suriye Stratejileri, ed. Hasan Basri Yalçın ve Burhanettin Duran, İstanbul, SETA Yayınları, 2016.
14. Ercan, Murat ve Ali Ayata. “Değişen Uluslararası Sistemde ABD’nin Ortadoğu Politikalarının Sürdürülebilirliği”, Akademik Bakış Dergisi, Sayı 69, Eylül-Ekim 2018, s. 114-129.
15. Erhan, Çağrı. “Libya’da ABD ve İngiltere’nin Rolü”, Türkiye, 14.06.2020.
16. Grinin, Leonid. Andrey Korotayev ve Arno Tausch, Islamism, Arab Spring and the Future of Democracy: World System and World Values Perspective, Cham, Springer International Publishing, 2019.
17. Gülserer, Ceren. “Libya: Arap Baharı, Oğul Kaddafi ve Çatışmalar”, 08.05.2019 https://ankasam.org/libya-arap-bahari-ogul-kaddafi-ve-catismalar/ (Erişim: 28.09.2019 22:28)
18. Güngörmez, Oğuz. “İtalya’nın Libya Politikası”, SETA Perspektif, Sayı 257, Ankara, SETA Yayınları, 2020, s. 1-8.
19. Huntington, Samuel P. Üçüncü Dalga: Yirminci Yüzyıl Sonlarında Demokratlaşma, çev. Ergun Özbudun, Ankara, Türk Demokrasi Vakfı Yayınları, 1993.
20. Karabulut, Bilal ve Şafak Oğuz. “Proxy Wars in Ukraine”, The Journal of Defence Sciences, Vol. 17, Issue 1, May 2018, s. 75-100.
21. Kekilli, Emrah. “Saha Dengelerinde Değişim ve Libya Krizinin Geleceği”, SETA Perspektif, Sayı 277, Ankara, SETA Yayınları, 2020, s. 1-4.
22. Kemiksiz, Neşe. Büyük Ortadoğu Projesi ve Arap Baharı, http://ankaenstitusu.com/buyuk-ortadogu-projesi-ve-arap-bahari/ (Erişim: 12.10.2019 14:28)
23. Kurt, Veysel. “27 Kasım Anlaşmasından Berlin Konferansı’na Libya’da Yeni Denklem”, SETA Perspektif, Ankara, SETA Yayınları, 2020, s. 1-20.
24. Mumford, Andrew. Proxy Warfare: War and Conflict in the Modern World, Malden, Polity Press, 2013.
25. Ozan, Emre. “Arap Baharının Derin Çelişkisi: Libya Örneği” 08.05.2019 https://ankasam.org/arap-baharinin-derin-celiskisi-libya-ornegi/ (Erişim: 28.09.2019 15:36)
26. Özdemir, Gürbüz. “Demokratikleşme Kavramı Bağlamında Arap Demokratikleşmesine İlişkin Bir Değerlendirme”, TESAM Akademi Dergisi, Cilt 4, Sayı 1, Ocak 2017, s. 9-54.
27. Özhan, Taha. “Irak’ta Vekalet ve Sefalet Savaşları”, 8 Mart 2010 https://www.setav.org/irakta-vekalet-ve-sefalet-savaslari/ (Erişim: 03.11.2019 22:19)
28. Sarı, Buğra. “Bölgesel Güçler”, Ortadoğu: Aktörler, Unsurlar, Sistemler, ed. Mehmet Şahin, İstanbul, Kopernik Yayınları, 2019, s. 153-180.
29. Telci, İsmail Numan. “Kovid-19 Salgınının Ortadoğu’daki Çatışma Bölgelerine Etkileri”, Ortadoğu Analiz, Cilt: 11, Sayı: 93, Mayıs-Haziran 2020, s. 12-15.
30. Towle, Philip. “The Strategy of War by Proxy”, The RUSI Journal, Vol. 126, Issue 1, 1981, s. 21-26.
31. Winer, Jonathan M. “Are The Foreign Patrons Of The Libyan War Ready To End It?”, Middle East Institute, 27.05.2019 Erişim Adresi: https://www.mei.edu/publications/are-foreign-patrons-libyan-war-ready-end-it (Erişim Tarihi: 27.05.2020 19:00).
32. Yazıcı, Hanefi. “Proxy Wars In Syria and A New Balance Of Power In The Middle East”, Journal Of Management and Economics Research, Vol. 16, Issue 3, September 2018, s. 1-10.
33. Yetim, Mustafa. “Libya Krizinde Katar”, Ortadoğu Analiz, Cilt:11, Sayı: 93, Mayıs-Haziran 2020, s. 64-67.
34. Yılmaz, Muzaffer Ercan. “The New World Order: An Outline of the Post-Cold War Era”, Alternatives Turkish Journal of International Relations, Vol. 7, Number 4, Winter 2008, s. 44-58.
35. Yılmaz, Muzaffer Ercan. “Kaddafi Sonrası Libya’da Siyasal Dönüşüm”, Akademik Ortadoğu , Cilt 7, Sayı 1, 2012, s. 1-13.
36. Zakaria, Fareed. The Post-American World, New York, W.W. Norton&Company, 2008.
37. https://www.haberturk.com/dunya/haber/613229-adim-adim-libya-operasyonu-galeri (Erişim Tarihi: 24.09.2019 19:17).
38. http://en.kremlin.ru/events/president/transcripts/24034 (Erişim Tarihi: 09.11.2019 20:05).
39. https://www.trthaber.com/haber/dunya/turkiyenin-destekledigi-umhnin-basarilari-dunya-basininda-genis-yer-buldu-488354.html (Erişim Tarihi: 30.05.2020 10:40).
40. https://www.trthaber.com/haber/dunya/libyada-umh-gucleri-uluslararasi-trablus-havaalanina-girdi-488589.html (Erişim Tarihi: 31.05.2020 13:45).
41. http://www.aljazeera.com.tr/ulke-profili/ulke-profili-libya (Erişim Tarihi: 22.06.2020 13:05)
42. http://www.aljazeera.com.tr/haber-analiz/asiretler-ulkesi-libya (Erişim Tarihi: 22.06.2020 18:08)
43. https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy/oil.html#oil-production (ErişimTarihi: 22.06.2020 17:35)
44. https://tr.euronews.com/2020/06/07/ic-savas-n-pencesindeki-libya-n-n-petrol-rezervleri-ne-kadar (ErişimTarihi: 20.06.2020 16:34)
45. https://www.trthaber.com/haber/dunya/libyada-muzakere-masasi-kuruluyor-kim-ne-istiyor-431147.html (Erişim Tarihi: 20.06.2020 17:08)
46. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abd-hafter-ve-muttefiklerinin-kahire-bildirgesi-ni-memnuniyetle-karsiladi/1867961 (Erişim Tarihi: 28.06.2020 14:21)
47. https://www.iha.com.tr/haber-umh-gucleri-trablusta-cok-sayida-muhimmat-ele-gecirdi-849139/ (Erişim Tarihi: 24.06.2020 17:48)