Covid-19 Pandemisi Türkiye Otomotiv Sektörünü Daralttı mı? Binek Otomobiller Üzerine Bir Araştırma

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 3, 191 - 205, 30.12.2025

Reyhan Arıkan , Murat Bayat

Öz

Bu çalışma, küresel Covid-19 pandemisinin ardından Türkiye’de binek otomobil satışlarında yaşanan talep daralmasını makroekonomik değişkenler çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Ekonometrik analizde çoklu gecikmeli regresyon modeli (ARDL yaklaşımı) kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, değişkenlerin otomobil satışları üzerinde hem geçmiş satış değerlerinin hem de gecikmeli etkileri anlamlı bulunmuştur. Özellikle OTOTUFE, TKFO, TGE ve PANDEMI değişkenleri, satışları önemli ölçüde etkilemiştir. Pandeminin kısa vadeli pozitif etkilerinin ardından, özellikle tüketici güveni ve faiz oranlarındaki değişimler satışlarda dalgalanmalara yol açmıştır. Modelin yüksek R² değeri (0.957) ve test sonuçlarının geçerliliği, tahmin gücünün oldukça yüksek olduğunu göstermektedir. Çalışmada, pandeminin Türkiye otomotiv sektörü özelinde talep değişimlerini ampirik olarak ortaya koyarak, literatüre sektörel düzeyde çoklu gecikmeli analiz katkısı sunmaktadır. Gecikmeli makroekonomik etkilerin önemine vurgu yaparak, kamu politikalarının ve sektör stratejilerinin zamanlama açısından daha dikkatli kurgulanması gerektiğini önermektedir. Diğer çalışmalardan farklı olarak bu araştırma, pandemi etkisini ayrı bir değişken olarak modele dâhil ederek, kriz dönemlerinin otomotiv sektörü üzerindeki özgün etkilerini değerlendirme imkânı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

otomotiv sektörü , talep daralması , COVID-19 pandemisi , binek otomobil satışları

Did The Covid-19 Pandemic Shrink the Turkish Automotive Sector? A Study On Passenger Cars

Öz

This study investigates the decline in passenger car sales in Türkiye after the COVID-19 pandemic through macroeconomic variables using an ARDL model. Results show that both past sales and lagged macroeconomic indicators significantly influenced current sales. Specifically, OTOTUFE, TKFO, TGE, and PANDEMI variables had strong impacts. While the pandemic initially boosted sales in the short term, subsequent changes in consumer confidence and interest rates caused fluctuations. The model’s high R² value (0.957) and robust test results indicate strong predictive accuracy. By applying a multiple lag analysis at the sectoral level, the study empirically demonstrates how the pandemic altered automotive demand in Türkiye. It highlights the importance of timing in public policies and sector strategies in response to delayed macroeconomic effects. Distinctively, the study incorporates the pandemic as a separate variable, offering unique insights into how crisis periods affect the automotive industry.

Anahtar Kelimeler

otomotiv sektörü , talep daralması , COVID-19 pandemisi , binek otomobil satışları

Kaynakça

• Adıgüzel, M. (2020). Covid-19 pandemisinin türkiye ekonomisine etkilerinin makroekonomik analizi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37), 191–221.
• Bal, H. & Can, Z. (2022). Covid-19 pandemisinin dış ticarete etkileri üzerine bir literatür taraması ve kapsamlı bir değerlendirme. In H. Yakışık & H. Ünlü (Eds.), Pandemi ve Türkiye Ekonomisi içinde C. Adres Yayınları, (pp 101–142).
• Başbuğ, A. K., & Evlimoğlu, U. (2020). Otomotiv sektörünün Türkiye ekonomisini makroekonomik olarak etkileme mekanizmaları ve sektöre yönelik bir analiz. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 55(1), 134–154.
• Bekaroğlu, E. & Yılmaz, T. (2020). Covid-19 ve psikolojik etkileri: Klinik psikoloji perspektifinden bir derleme. Nesne Psikoloji Dergisi, 8(18), 573-584.
• Çatuk, C. & Aydın, K. (2021). Covid-19'un dünya ve Türkiye tedarik zinciri üzerine etkileri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(37), 427-449.
• Çetin, A. C. (2020). Türkiye’deki ithal otomobil ve hafif ticari araç perakende satışlarının döviz kuru ile ilişkisi. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 401–432.
• Çınar, M. & Yalçın, B. (2022). Covid-19 pandemisinin otomotiv sektörü üzerindeki etkisi: Panel veri yaklaşımı. Bursa Uludağ Journal of Economy and Society, 41(1), 53–65.
• Çütçü, İ. (2021). Pandemi sonrası dünya ve Türkiye'de dış ticaret. Bankacılık ve Sermaye Piyasası Araştırmaları Dergisi, 5(12), 1-21.
• Demir, A. (2020). Türkiye'nin otomobilinin GZFT analizi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(1), 24-46.
• Dikmen, A. U., Kına, H. M., Özkan, S., & İlhan, M. N. (2020). Covid-19 epidemiyolojisi: Pandemiden ne öğrendik. Journal of Biotechnology and Strategic and Health Research, 1, 29 –36.
• Govindan, K., Mina, H. & Alavi, B. (2020). A decision support system for demand management in healthcare supply chains considering the epidemic outbreaks: A case study of coronavirus disease 2019 (COVID-19). Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 138, 1 –14.
• Gümüş, İ., & Kandemir, M. (2021). İşletmelerde kriz yönetimi ve Covıd-19 pandemi sürecine ilişkin bir değerlendirme: Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü Örneği. Journal of Organizational Behavior Review, 3(2), 153 –184.
• Haylı, Ç. M., Can, S., & Avcı, M. Z. (2020). Covid-19 protection methods. Journal of International Health Sciences and Management, 6(11), 72 –80.
• Iyer, S. R., & Simkins, B. J. (2022). Covid-19 and the economy: Summary of research and future directions. Finans Research Letters, 47, 1–15.
• Kalkan, P. K., Özkan, E., & Karadoğan, D. (2021). Covid-19 pandemi sürecinde tedarik zinciri direnci. Journal of Pure Social Sciences, 2(3), 10–22.
• Kaya, H. P. (2023). Çip krizinin otomotiv sektörü üzerindeki etkileri. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(1), 67–78.
• Kaya, M. (2023). Sağlık ürünlerinde rekabet üstünlüğü ve sağlık işletmelerinin hisse senedi getirileri arasındaki ilişki (Yüksek lisans tezi). Düzce Üniversitesi, Sağlık Yönetimi Anabilim Dalı.
• Köse, Z. (2020). Covid-19’un küresel ekonomiye etkileri. In E. Şen, D. Hıdıroğlu, & O. Yılmaz (Eds.), Covid-19 pandemisinde yönetim ve ekonomi (pp. 43–66). Gazi Kitabevi.
• Küçükbay, F., Uysal, D., & Çırak, A. N. (2021). Covid-19 salgının dünya ekonomisi üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(4), 15–20.
• OECD. (2021). Global outlook on the automotive industry post-COVID. OECD Publishing. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2021/03/the-impacts-of-the-Covid-19-crisis-on-the-automotive-sector-in-central-and-eastern-european-countries_13332124/a7d40030-en.pdf
• Paksoy, Ö. B., & Duran, Z. (2023). Otomotiv sektörünün Covid-19 sürecindeki finansal performansının Critic ve Moosra yöntemleri ile değerlendirilmesi. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, 68, 227–248.
• Polat, M. A. (2020). Türk otomotiv sektörünün ekonomik büyümeye etkisi: Karşılaştırmalı bir ekonometrik analiz. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(73), 504–521.
• Saruç, S., & Kızıltaş, A. (2021). Covid-19 pandemi sürecinde sağlık çalışanlarının anksiyete düzeylerinin psikolojik sağlamlıkları ve yaşadıkları sorunlar açısından incelenmesi. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 12(4), 314–323.
• Sertkaya, B., & Baş, S. (2021). COVID-19 salgınının Türkiye ekonomisi üzerine etkileri: Riskler ve olası senaryolar. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(21), 147–167.
• Soylu, Ö. B. (2020). Türkiye ekonomisinde Covid-19'un sektörel etkileri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(5), 169–185.
• Sülün, D. (2020). The impact of Covid-19 on France’s economy with an overview on the European economy. Ekonomi Politika & Finans Araştırmaları Dergisi, 5, 115–136.
• Taştan, N. S., & Taştan, K. (2023). Otomotiv sektörü 2017–2023: Küresel bir analiz ve Türkiye. Stratejik Yönetim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 120–143.
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) (2022). Finansal istikrar raporu (Sayı 35). https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Yayinlar/Raporlar/Finansal+Istikrar+Raporu/2022/Sayi+35
• Ünüvar, İ., & Aktaş, H. (2022). Dünyada ve Türkiye'de Covid-19 pandemisinin ekonomik etkileri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 25(1), 124–140.
• Vural, E. (2021). Türkiye’de sosyal sermaye ve ekonomik büyüme ilişkisinin ARDL yöntemiyle analizi (Yüksek lisans tezi) Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Yetiz, F. (2021). Covid-19 pandemi sürecinin Türk bankacılık sektörü çalışanlarına ve müşterilerine etkileri: SWOT analizi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 22, 109–117.