Is Ethyl Alcohol Impure? An Inter-Denominational Comparative Assessment

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 113 - 138, 31.12.2025

Hasan Demir

https://doi.org/10.54659/ulum.1790057

Öz

Ethyl alcohol is a substance widely used today in the medical, cosmetic and food industries. Its presence in disinfectants, perfumes, mouthwashes, medicines and certain food products means that Muslim individuals come into direct contact with this substance in their daily lives. This situation makes determining the status of ethyl alcohol as material impurity in Islamic law important from both a theoretical and practical perspective. This is because whether a substance is considered impure or not has a direct impact on many areas, such as the validity of the worship of the person who comes into contact with it, the use of the substance in question, and its trade. In Islamic law, material impurity refers to substances that are physically considered unclean and constitute an obstacle to worship. The ruling on ethyl alcohol is closely related to the jurisprudential debates surrounding intoxicating beverages (hamr). Some early jurists argued that hamr is materially clean and that its prohibition applies only to the act of drinking it. According to this approach, the use of a substance that is not structurally impure does not harm worship. In contrast, the majority of schools of thought have classified hamr as material impurity. This view, based particularly on the term ‘rics’ in verse 90 of Surah Al-Ma'idah, argues that hamr is a satanic impurity and should therefore be considered physically impure. The aim of this study is to compare classical Islamic jurisprudence with contemporary approaches regarding whether ethyl alcohol is considered impure (najis) and to evaluate the implications of this debate in contemporary life. If ethyl alcohol is deemed impure, the worship of individuals who come into contact with ethanol-containing products may become controversial. If it is deemed pure, the use of these products will not pose a religious problem. Therefore, the issue needs to be re-examined in terms of both fiqh consistency and its ability to respond to contemporary needs. Document analysis was chosen as the method for this study. Classical fiqh sources, the ijtihad of the madhhabs, and the works of modern jurists will be systematically examined, and opinions on the impurity of ethyl alcohol will be analysed using a comparative approach.

Anahtar Kelimeler

Islamic Law , Tahārah , Najāsah , Ethanol , Fiqh Interpretations

Etik Beyan

This article is based on the doctoral thesis entitled ‘Alcohol from the Perspective of Islamic Law,’ completed in 2024 at Necmettin Erbakan University's Institute of Social Sciences under the supervision of Associate Professor Huzeyfe Çeker.

Etil Alkol Necis midir? Mezhepler Arası Mukayeseli Bir Değerlendirme

Öz

Etil alkol, günümüzde tıp, kozmetik ve gıda sektörlerinde yaygın biçimde kullanılmaktadır Dezenfektanlar, parfümler, ağız gargaraları, ilaçlar ve bazı gıda ürünlerinde yer alması, Müslüman bireylerin günlük yaşamında bu maddeyle doğrudan temas kurmalarına neden olabilmektedir. Mezkûr durum, İslam hukuku açısından etil alkolün maddî necâset statüsünün belirlenmesini hem teorik hem de pratik açıdan önemli hâle getirmektedir. Zira bir maddenin necis kabul edilip edilmemesi, onunla temas eden kişinin ibadetlerinin geçerliliği, söz konusu maddenin kullanımı ve ticareti gibi pek çok alana doğrudan etki etmektedir. İslam hukukunda maddî necâset, fiziksel olarak pis kabul edilen ve ibadetlere engel teşkil eden maddeleri ifade eder. Etil alkolün hükmü, sarhoşluk veren içkiler (hamr) etrafında şekillenen fıkhî tartışmalarla yakından ilişkilidir. İlk dönem fıkıh âlimlerinin bir kısmı hamrın maddî olarak temiz olduğu, haramlığın yalnızca içilme fiiline yönelik olduğu görüşündedir. Söz konusu yaklaşıma göre yapısal olarak pis olmayan bir maddenin kullanımı ibadetlere zarar vermez. Buna karşılık, mezheplerin çoğunluğu hamrı maddî necâset kapsamında değerlendirmiştir. İlgili görüş, özellikle Mâide sûresi 90. âyetindeki “rics” ifadesine dayanarak, hamrın şeytan işi bir pislik olduğu ve dolayısıyla fiziksel olarak da necis kabul edilmesi gerektiğini ileri sürmektedir. Çalışmanın amacı, etil alkolün maddî necâset olup olmadığına dair klasik fıkıh birikimi ile çağdaş yaklaşımları karşılaştırmalı olarak ele almak ve bu tartışmanın güncel hayattaki yansımalarını değerlendirmektir. Etil alkolün necis kabul edilmesi durumunda, etanol içeren ürünlerle temas eden kişinin ibadetleri tartışmalı hâle gelebilir. Temiz kabul edilmesi durumunda ise bu ürünlerin kullanımı dinî açıdan sorun teşkil etmeyecektir. Dolayısıyla konu hem fıkhî tutarlılık hem de çağdaş ihtiyaçlara cevap verebilme açısından yeniden ele alınmaya muhtaçtır. Çalışmada yöntem olarak doküman analizi yöntemi benimsenmektedir. Bu kapsamda klasik fıkıh kaynakları, mezheplerin içtihatları ve modern dönem hukukçuların eserleri sistematik biçimde incelenerek, etil alkolün necâseti konusundaki görüşler karşılaştırmalı bir yaklaşımla analiz edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

İslam Hukuku , Taharet , Necâset , Etil Alkol , Fıkhî Yorumlar

Etik Beyan

Bu makale, 2024 yılında Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde Doç. Dr. Huzeyfe Çeker danışmanlığında tamamlanan “İslam Hukuku Açısından Alkoller” başlıklı doktora tezine dayanmaktadır.

Kaynakça

• Adevî, Ebû’l-Hasen ʿAli b. Ahmed. Hâşiyetu’l-ʿAdevî ʿalâ kifâyeti’t-tâlibi’r-Rabbânî. ed. Yûsuf Muhammed el-Bikâʿî. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1994.
• Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. Müsned. thk. Şuayb el-Arnaût - Âdil Mürşid. b.y.: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
• Asıl, Aydın. “Etil Alkol İçeren Gıdaların Fıkhî Açıdan Değerlendirilmesi”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 42 (2023), 191-218.
• Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn. Maʿrifetü’s-sünen ve’l-âssâr. Beyrut: Dâru Kuteybe, 1. Basım, 1991. Bigiyef, Mûsâ Cârullah. İslam Nazarında Müskirat ve Meyyit Yakmak Meseleleri. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1. Basım, 2003.
• Buhârî, Burhânüddîn (Burhânü’ş-Şerîa) Mahmûd b. Ahmed b. Abdilazîz el-Mergînânî. el-Muhîtu’l Burhânî fi’l-fıkhi’n-Nu’mânî. thk. Abdülkerim Sâmî el-Cündî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 200M.S. Buhûtî, Mansûr b. Yûnus b. Salâhiddîn. Şerhu Müntehe’l-irâdât (Dekâiku uli’n-nuhâ li şerhi’l-Müntehâ). b.y.: Âlemu’l-Kutub, 1. Basım, 1993.
• Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Şerhu Muhtasari’t-Tahâvî. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 1. Basım, 2010.
• Cündî, Ziyâüddîn Ebü’l-Mevedde Halîl b. İshâk b. Mûsâ. et-Tavdîh fî şerhi Muhtasari İbn Hâcib. thk. Ahmed b. Abdülkerim Necib. b.y.: Merkezü Necîbeviyye, 1. Basım, 2008.
• Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn Ebü’l-Meâlî Rüknüddîn Abdülmelik b. Abdillâh b. Yûsuf et-Tâî en-Nîsâbûrî. Nihâyetü’l-matlab fi dirâyeti’l-mezheb. thk. Abdulazîm Mahmud ed-Dîb. b.y.: Dâru’l-Minhâc, 1. Basım, 2007.
• Çeker, Orhan. “Helal Gıda Anlayışımız”. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi 3/2 (2021), 1-10.
• Çeker, Orhan. İlm-i Hâl’im. Ankara: MGV Yayınları, 1. Basım, 2022.
• Demîrî, Ebü’l-Bekā Kemâlüddîn Muhammed b. Mûsâ el-Kâhirî eş-Şâfiî. en-Necmü’l-vehhâc fî şerhi’l-Minhâc. Cidde: Dâru’l-Minhâc, 1. Basım, 2004.
• Desûkî, Muhammed b. Ahmed. Hâşiyetu’d-Desûkî ʿala’ş-Şerhi’l-kebîr. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
• Dihlevî, Ebû Abdilazîz Kutbüddîn Şah Veliyyullâh Ahmed b. Abdirrahîm el-Fârûkī. Huccetullâhil-bâliğa. thk. Seyyid Sabık. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1. Basım, 2005.
• Döndüren, Hamdi. Ahkamu’l-Kur’an Kur’an-ı Kerim ve Fıkhi Tefsiri. İstanbul: Erkam Yayınları, 1. Basım, 2020.
• Dubyân, Ebû Ömer Dubyân b. Muhammed. Mevsuʿatu ahkâmi’t-tahâre. Riyad: Mektebetu’r-Rüşd, 2. Basım, 2005.
• Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed et-Tûsî. el-Vasît fi’l-Mezheb. thk. Ahmed Mahmûd İbrâhîm - Muhammed Muhammed Tamir. Kahire: Dâru’s-Selâm, 1417.
• Gökçe, Nihan Doğusan. Yaralamalı Trafik Kazalarında Alkol ve Bazı Benzodiazepin Grubu İlaçların Aranması ve Yöntem Optimizasyonu. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, 2018.
• Hammâd, Nezih. el-Mevâddü’l-muharreme ve’n-necise fi ’l-gizâ’ ve’d-devâ’ beyne’n-nazariyye ve’t-tatbîk. Dımaşk: Dâru’l-Kalem, 2004.
• Hâzin, Ebü’l-Hasen Alâüddîn Alî b. Muhammed el-Bağdâdî. Lübâbü’t-teʾvîl fî meʿâni’t-Tenzîl (Tefsîrü’l-Hâzin). thk. Muhammed Ali Şâhin. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1415.
• Hınn, Mustafa vd. el-Fıkhu’l-menhecî alâ mezhebi’l İmam Şâfiî. Dımaşk: Dâru’l-Kalem, 4. Basım, 1992.
• İbn Abdülber, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh en-Nemerî. el-Kâfî fî fıkhi ehli’l-Medîne. ed. Muhammed Ahyed el-Moritânî. Riyad: Mektebetü’r-Riyâd el-Hadîse, 2. Basım, 1980.
• İbn Hazm, Ebû Muhammed Alî b. Ahmed b. Saîd b. Hazm. el-Muhallâ bi’l-âsâr. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
• İbn Kâdî Şühbe, Bedruddîn Ebü’l-Fazl Muhammed b. Ebîbekîr el-Esedî eş-Şâfiî. Bidâyetü’l-muhtâc fî şerhi’l-Minhâc. thk. Enver b. Ebîbekir Şeyheyi’d-Dâğistân. Cidde: Dâru’l-Minhâc, 1. Basım, 2011.
• İbn Kudâme, Ebü’l-Ferec Abdurrahmân b. Muhammed el-Makdisî. eş-Şerhu’l-kebîr. Dâru’l-Kitâbi’l-‘Arabî, ts. İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed el-Makdisî. el-Muğnî. b.y.: Mektebetu’l-Kâhire, 1968.
• İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. es-Sünen. thk. Şuayb Arnavut. Beyrut: Dâru Risâleti’l-Alemiyye, 2009.
• İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrâhîm b. Muhammed el-Mısrî. el-Bahru’r-râik şerhu Kenzü’d-dekâik. Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî, 2. Basım, ts.
• İbn Rüşd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Kurtubî. el-Mukaddimâtü’l-mümehhidât. thk. Muhammed Haccî. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1988.
• İbnü’l-Münzir, Ebû Bekr Muhammed b. İbrâhîm en-Nîsâbûrî. el-İşrâf ’alâ mezâhibi’l-’ulemâ. thk. Sağîr
• Ahmed el-Ensârî Ebû Hammâd. Resü’l-Hayme: Mektebetü Mekke es-Sikâfiyye, 1. Basım, 2004.
• İmrânî, Ebü’l-Hüseyn Yahyâ b. Ebi’l-Hayr el-Yemânî. el-Beyân. thk. Kâsım Muhammed en-Nûrî. Cidde: Dâru’l-Minhâc, 1. Basım, 2000.
• Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd. Bedâʾiʿu’s-sanâʾiʿ fî tertîbi’ş-şerâʾiʿ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 2. Basım, 1986.
• Kurtubî, Ebu Abdillah Muhammed b. Ahmed. el-Câmi’ li ahkâmi’l-Kur’ân. thk. Ahmed el-Berdûnî, İbrahim Atfeyş. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye, 1964.
• Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed el-Basrî. el-Hâvi’l-kebîr. thk. Alî Muhammed Mu‘avvad - ‘Âdil Ahmed ‘Abdulmevcûd. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1999.
• Mâzerî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ali. Şerhu’-t-Telkı̄n. thk. Muhammed el-Muhtâr Es-Selâmî. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 2008.
• Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. el-Câmiʿu’s-sahîh. thk. Muhammed Fuâd Abdulbakî. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
• Nevevî, Ebu Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. el-Mecmûʿ şerhu’l-Mühezzeb (Sübkî ve Mutîî’nin Tekmilesi ile birlikte). Dâru’l-Fikr, ts.
• Pauzi, Norhidayah vd. “Ethanol Standard in Halal Dietary Product Among Southeast Asian Halal Governing Bodies”. Trends in Food Science & Technology 86 (01 Nisan 2019), 375-380. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2019.02.042
• Remlî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed. Nihâyetü’l-muhtâc ilâ şerhi’l-Minhâc. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1984.
• Reşîd Rızâ, Muhammed. Tefsîru’l-Kur’âni’l-Hakîm (Tefsîru’l-menâr). el-Hey’etü’l-Mısriyyetü’l-Âmmetü li’l-Kitâb, 1990.
• Sâbık, Seyyid. Fıkhu’s-sünne. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 3. Basım, 1977.
• Semerkandî, Ebü’l-Leys İmâmü’l-hüdâ Nasr b. Muhammed b. Ahmed b. İbrâhîm. ʿUyûnü’l-mesâil. thk. Salâhuddîn en-Nâhî. Bağdat: Matbaatu Es’ad, 1384h.
• Sülemî, Behrâm b. Abdullah ed-Demîrî’. eş-Şâmil fî fıḳhi’l-İmâm Mâlik. b.y.: Merkezu Nuceybiyye li’l-Mahtûtât ve Hıdmetu’t-Turâs, 2008.
• Tahtavî, Ahmed b. Muhammed. Haşiyetü’t-Tahtâvî alâ Merâkı’l-felâh şerhu Nûri’l-îzâh. thk. Muhammed Abdülazîz el-Hâlidî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1997.
• Tayâlisî, Ebû Dâvûd Süleyman b. Dâvud b el-Cârûd el-Fârisî. Müsnedu Ebî Dâvûd et-Tayâlisî. thk. Muhammed b. Abdülmuhsin et-Türkî. Mısır: Dâru’l-Hecr, 1999.
• Useymîn, Muhammed b. Sâlih. eş-Şerhu’l-mümtiʿ ʿalâ Zâdi’l-müstakniʿ. b.y.: Dâru İbnü’l-Cevzî, 1. Basım, 1428.
• Vellevî, Muhammed b. Ali b. Âdem b. Mûsâ el-İtyûbî. Zahîratü’l-ukbâ fî şerhi’l-Müctebâ. b.y.: Dâru Âl Brûm, 1. Basım, 2003.
• Yavuz, Yunus Vehbi. Temizlik (Taharet, Abdest, Gusül, Teyemmüm). İstanbul: Zafer Matbaası, 1989.
• Yazır, Elmalılı Muhammed Hamdi. Alfabetik İslam Hukuku ve Fıkıh Istılahları Kamusu. İstanbul: Eser Neşriyat ve Dağıtım, 1996.
• Yıldız, Abdullah. Alkol Bağımlılığının Ti̇p D Kişilik ile İlişkisinin Değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi, Uzmanlık Tezi, 2012.
• Zeylaî, Ebû Muhammed Fahruddîn Osmân b. Alî el-Bâriî. Tebyînü’l-hakâik şerhu Kenzi’d-dekâik. Kahire: el-Matbaatü’l-Kübra’l-Emîriyye, 1. Basım, 1313.
• Zuhaylî, Vehbe. el-Fıkhu’l-İslâmî ve edilletühu. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 4. Basım, ts.