Firdevsî'nin Süleymânnâme-i Kebîr’inin 3. Cildinde Yer Alan "Der Temsîlât" Bölümlerinin Özellikleri ve İşlevleri

Öz

Firdevsî-i Rûmî’nin 15. yüzyıl sonu ile 16. yüzyıl başında kaleme aldığı Süleymânnâme-i Kebîr, Türk edebiyatının en hacimli eserlerinden biridir. Eser, ciltler hâlinde ve beşer meclis olarak kurgulanmıştır. Her meclis, mensur şekilde anlatılan hikâyelerin manzum ve sembolik biçimde yeniden yorumlandığı bir “Temsîlât” bölümüyle sona erer. Eserin 3. cildinde yer alan “Temsîlât” bölümlerinin yapısal özelliklerini ve anlatıdaki işlevlerini bütüncül bir bakış açısıyla incelemek, bu çalışmanın amacıdır. Çalışmada, Süleymânnâme’nin İrlanda Chester Beatty nüshasının 3. cildi esas alınarak metin ve içerik analizi yapılmıştır. Bu bölümlerin metne tasavvufî bir derinlik katarak anlatıyı meclisler düzeyinde sembolik/alegorik bir yapıya kavuşturduğu; sanatçı ile okur arasında köprü kurma, soyut kavramları somutlaştırma, anlatıya ritim katma gibi işlevlere sahip olduğu belirlenmiştir. Daha önce yalnızca didaktik ve tasavvufî bakımdan değerlendirilen temsîlât bölümleri, bu çalışmayla ilk kez bütüncül bir şekilde ele alınmıştır. Böylece Süleymânnâme’nin klasik Türk edebiyatı ve temsîlî-tasavvufî anlatı geleneği içerisindeki konumu ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Alegori
• Firdevsî-i Rûmî
• Remiz
• Süleymânnâme
• Tasavvuf

Characteristics and Functions of the “Temsîlât” Sections in Volume III of Firdevsî’s Süleymânnâme-i Kebîr

Öz

The Süleymânnâme-i Kebîr, composed by Firdevsî-i Rûmî in the late fifteenth and early sixteenth centuries, is one of the most voluminous works of Turkish literature. The work is organized into volumes, each consisting of five majâlis. Each majlis concludes with a “Temsîlât” section, in which the narratives previously presented in prose are reinterpreted poetically and symbolically. This study aims to examine, from a holistic perspective, the structural characteristics of the “Temsîlât” sections in Volume III of the Süleymânnâmei Kebîr and to analyze their functions within the narrative. The study is based on textual and content analyses of Volume III of the Chester Beatty manuscript of the Süleymânnâme, preserved in Ireland. The findings demonstrate that these sections enrich the text with a Sufi dimension, transforming the narrative at the level of the individual majlis into a symbolic and allegorical structure. They also serve a range of narrative functions, including mediating between the author and the reader, concretizing abstract concepts, and providing rhythm to the narrative. Although the “Temsîlât” sections have previously been examined primarily from didactic and Sufi perspectives, this study offers the first comprehensive and holistic analysis of their structural and functional characteristics. Thus, the distinctive position of the Süleymânnâme-i Kebîr within the tradition of classical Turkish literature and the broader tradition of symbolic and Sufi narrative is revealed.

Anahtar Kelimeler

• Allegory
• Firdevsî-i Rûmî
• Symbol
• Süleymânnâme
• Sufism

Kaynakça

1. Açıl, B. (2014). Bir tür mü tarz mı? Klasik Türk edebiyatında alegori. Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 19(37), 145-167.
2. Aktaş, H. (2011). Klasik Türk edebiyatında sembolik (temsilî) anlatım üslûbunun gelişimi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.
3. Babür, Y. (2013). Firdevsî-i Rûmî Süleymân-nâme-i Kebîr (6-7. ciltler / inceleme-transkripsiyonlu metin) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erzincan Üniversitesi.
4. Biçer, B. (2005). Firdevsî-i Rûmî ve tarihçiliği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Selçuk Üniversitesi.
5. Bingöl, A. (2011). Temsil. TDV İslâm ansiklopedisi (Cilt 40, s. 436-437). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi Yayınları.
6. Ceyhan, S. (2007). Remiz. TDV İslâm ansiklopedisi (Cilt 34, s. 558-560). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi Yayınları.
7. Çakın, M. B. (2018). Firdevsî-i Rûmî’nin Süleymân-nâme adlı eseri (14-15. ciltler) metin-inceleme [Yayımlanmamış doktora tezi]. Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
8. Demiröz, F. (2022). Firdevsî-i Rûmî Süleymân-nâme-i Kebîr 2. cilt giriş-metin-dizin [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Giresun Üniversitesi.

9. Durmuş, İ. (2007). Remiz. TDV İslâm ansiklopedisi (Cilt 34, s. 556-558). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi Yayınları.
10. Durmuş, İ. (2011). Temsil. TDV İslâm ansiklopedisi (Cilt 40, s. 434-435). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi Yayınları.
11. Eren, H. (2025, 31 Ekim). Süleymân-nâme-i Kebîr (Firdevsî). Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü. http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/suleyman-name-i-kebir-firdevsi.
12. Filizok, R. (2025, 29 Ekim). Hikâye ve romanda bölümler ve diziler. Ege-edebiyat.org. https://www.ege-edebiyat.org/wp/?p=1293
13. Gök, A. (2019). Firdevsî-i Rûmî, Süleymân-nâme-i Kebîr (37. cilt) inceleme, tenkitli metin [Yayımlanmamış doktora tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
14. Güleroğlu, S. (2024). Dilin anlam dünyası: alegori, metafor, mecaz ve benzetme. Turkish Academic Research Review, 9(2), 164-187.
15. İnal, T. (1981). Simgecilik. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 1(349), 169.
16. Karani Şenel, B. (2025). Firdevsî-i Rûmî’nin Süleymânnâme-i Kebîr’i 4. cilt inceleme-metin [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
17. Kızıl, H. (2018). Dinî sembolizm üzerine. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(20), 327-351.
18. Köprülü, O. F. (1996). Firdevsî, Uzun. TDV İslâm ansiklopedisi (Cilt 13, s. 127-129). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi Yayınları.
19. Özyaşamış Şakar, S. (2003). Firdevsî-i Rûmî’nin Süleymânnâme yazmasının (81. cilt, 28 yk.) bilimsel yayını ve üzerinde dil incelemeleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mimar Sinan Üniversitesi.
20. Şahinler, N. (2013). Kur’an’da sembolik anlatımlar. İnsan Yayınları.
21. Usta, H. İ. (1995). Firdevsî-i Rûmî Süleymânnâme-i Kebîr inceleme-metin-sözlük [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
22. Ünal, M. (2023). Firdevsî-i Rûmî’nin Süleyman-nâmesi’nin düzenleniş biçimi (37 ve 76. cilt örnekleminde). Turkish Research Journal of Academic Social Science, 6(1), 44-49.