Bölgesel Deprem Riskine Dayalı Kentsel Dönüşümde Öncelikli Mahallelerin Belirlenmesi: Isparta İl Merkezi Örneği

Öz

Kentsel dönüşüm uygulamaları, mevcut yapı stokunun iyileştirilmesi yoluyla deprem kaynaklı risklerin azaltılmasında temel bir strateji olarak öne çıkmaktadır. Deprem riski, çok boyutlu bir yaklaşımla ele alınması gereken karmaşık bir problemdir. Bu çalışmanın amacı, Isparta İl Merkezi’ndeki mahalleler için yapı envanterini; nüfus yoğunluğu, yapı ve zemin periyotları ile yapıların tabii olduğu deprem yönetmeliklerini dikkate alarak incelemektir. Bu kapsamda, yapıların kat sayılarına bağlı olarak hesaplanan titreşim periyotları, mikrobölgeleme çalışmalarından elde edilen yerel zemin dinamik özellikleriyle birlikte değerlendirilmiştir. Bu sayede yapı özellikleri ile zemin koşullarının etkileşimi mahalle ölçeğinde analiz edilmiştir. Elde edilen veriler kullanılarak mahalle bazlı bir deprem risk haritası oluşturulmuş ve göreli risk seviyelerine göre en riskli on mahalle belirlenmiştir. Nüfus yoğunluğu, yapı yüksekliği ve deprem yönetmeliklerini içeren bütünleşik risk skorlarıyla karşılaştırmalı değerlendirme yapılmıştır. Sonuçlar, yapı stoğunun önemli bir kısmının 2007 öncesi yönetmeliklere göre inşa edildiğini ve mahalleler arasında belirgin risk farklılıkları bulunduğunu göstermektedir. Çalışma, deprem riski için ön değerlendirmenin yapıların tabii olduğu deprem yönetmeliği, yapı yüksekliği ve nüfus verileri doğrultusunda hazırlanabileceğini ortaya koyarak, kentsel dönüşüm ve risk azaltma politikaları için mahalle ölçekli bir karar destek yaklaşımı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Deprem Riski
• Kentsel Dönüşüm
• Yapı Envanteri

Determining Priority Neighborhoods in Urban Transformation Based on Regional Earthquake Risk: The Case of Isparta City Center

Öz

Urban transformation projects stand out as a fundamental strategy in reducing earthquake-related risks through the improvement of the existing building stock. Earthquake risk is a complex problem that requires a multi-dimensional approach. The aim of this study is to examine the building inventory for neighborhoods in the Isparta city center, considering population density, building and soil periods, and the earthquake regulations applicable to the buildings. In this context, vibration periods calculated based on the number of floors of the buildings were evaluated together with local soil dynamic properties obtained from microzonation studies. In this way, the interaction between building characteristics and soil conditions was analyzed at the neighborhood scale. Using the obtained data, a neighborhood-based earthquake risk map was created, and the ten riskiest neighborhoods were determined according to their relative risk levels. A comparative evaluation was made with integrated risk scores including population density, building height, and earthquake regulations. The results show that a significant portion of the building stock was constructed according to regulations prior to 2007, and there are significant risk differences between neighborhoods. The study demonstrates that preliminary assessments for earthquake risk can be prepared based on earthquake regulations applicable to buildings, building height, and population data, thus offering a neighborhood-scale decision support approach for urban transformation and risk reduction policies.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake Risk
• Urban Transformation
• Building Inventory

Kaynakça

1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (2018). Türkiye bina deprem yönetmeliği (TBDY-2018). Ankara: AFAD.
2. Akkar, S., Ilki, A., Goksu, C., & Erdik, M. (2021). Advances in assessment and modeling of earthquake loss (p. 308). Springer Nature.
3. American Society of Civil Engineers. (2016). ASCE 7-16: Minimum design loads and associated criteria for buildings and other structures. Reston, VA: American Society of Civil Engineers. Ansal, A. (2004). Recent advances in seismic microzonation.
4. Bahşi, E., Dada, A., Gümüş, E., & Cenikli, S. (2023). 6306 sayılı kanun kapsamında riskli yapıların tespit edilmesine ilişkin esaslar uyarınca riskli yapı tespiti yapılan binaların sayısal analiz sonuçlarının değerlendirilmesi. Resilience, 7(1), 153–169.
5. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı. (1998). Afet bölgelerinde yapılacak yapılar hakkında yönetmelik (ABYYHY-1998). Ankara: Bayındırlık ve İskân Bakanlığı.
6. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı. (2007). Deprem bölgelerinde yapılacak binalar hakkında yönetmelik (TDY-2007). Ankara: Bayındırlık ve İskân Bakanlığı.
7. Cansız, S. (2022). Türkiye’de kullanılan deprem yönetmeliklerinin özellikleri ve deprem hesabının değişimi. International Journal of Engineering Research and Development, 14(1), 58–71.
8. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2012). 6306 Sayılı Kanun’un Uygulama Yönetmeliği. Resmî Gazete, 15 Aralık 2012, Sayı 28498.

9. Demer. S. 2008. Isparta ve Yakın Çevresi Yeraltısularının Hidrojeolojik, Hidrojeokimyasal ve İzotop Jeokimyasal İncelenmesi ve İçme Suyu Kalitesinin İzlenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, Doktora Tezi.
10. Işık, E., & Tozlu, Z. (2015). Farklı Değişkenler Kullanılarak Yapı Performans Puanın Hesaplanması. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 4(2).
11. İller Bankası A.Ş. (2022). Isparta (Merkez) İmar Planına Esas Mikrobölgeleme Etüt Raporu.
12. Keçeli, A., & Cevher, M. (2018). Zemin hâkim periyodu ve bina yüksekliği rezonans ilişkisi. Uygulamalı Yerbilimleri Dergisi, 17(2), 203–224.
13. Kepçeoğlu, Ö. (2008). Bursa İli Güzelyalı Beldesi İçin Mikrotremor Ölçümlerine Dayanan Bir Mikrobölgeleme Uygulaması.
14. Kramer, S. L., & Stewart, J. P. (2024). Geotechnical earthquake engineering. CRC Press.
15. Okuyucu, D., Savaş, G. K., Gedik, B., Şuşarlıoğlu, M. F., & Kara, T. (2018). Sokaktan tarama yöntemiyle binaların bölgesel deprem risk dağılımının belirlenmesi: Erzurum–Yenişehir örneği. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 30(1), 219–231.
16. Öcal, C., & İnce, H. H. (2012). Türkiye’de mevcut yapı stoğu ve kentsel dönüşüm. Uluslararası Teknolojik Bilimler Dergisi, 4(2), 89–95.
17. Şahin, Ş. (2023). Isparta’da deprem afet yönetimi ve kentsel dönüşüm (No. 1852). Nobel Bilimsel Eserler.
18. Sagular, E. ve Görmüş, M. 2009. Isparta yöresindeki Kretase-Tersiyer denizel tortullarında taşınmış nannofosil ve foraminifer bulguları. Yerbilimleri, 30(2):83-103.
19. Silahtar, A., Beyhan, G., & Selim, H. H. (2016, November). Isparta Baseninin gravite ve sismik yöntemlerle modellenmesi. In 4th International Symposium on Innovative Technologies in Engineering and Science (ISITES2016), 3– 5 Nov 2016, Alanya/Antalya, Turkey.
20. T.C. Resmî Gazete. (2017). Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği. 3 Temmuz 2017 tarih ve 30113 sayılı Resmî Gazete. Ankara.