Araştırma Makalesi

Sağlık Hizmeti Talep Erteleme Davranışında Sağlık Okuryazarlığı ve Sosyo-Demografik Belirleyicilerin Rolü: Kesitsel Bir Araştırma

Cilt: 9 Sayı: 2026 27 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

Sağlık Hizmeti Talep Erteleme Davranışında Sağlık Okuryazarlığı ve Sosyo-Demografik Belirleyicilerin Rolü: Kesitsel Bir Araştırma

Öz

Günümüzde sağlık hizmetlerine erişim olanaklarının artmasına rağmen, sağlık hizmeti talep erteleme davranışı önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bu araştırma, yetişkin bireylerde sağlık okuryazarlığı ile sağlık hizmeti talep erteleme davranışı arasındaki ilişkiyi ve sosyo-demografik farklılıkları incelemeyi amaçlamaktadır. Tanımlayıcı ve kesitsel nitelikteki araştırmanın verileri, Türkiye'de yaşayan 18 yaş ve üzeri 453 katılımcıdan çevrimiçi anket yoluyla toplanmıştır. Veriler, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, sağlık okuryazarlığı ile sağlık hizmeti talep erteleme davranışı arasında istatistiksel olarak tam sınır değerde ve zayıf negatif bir ilişki olduğunu göstermiştir (r=-0,092; p=0,050). Çoklu regresyon analizinde ise sağlık okuryazarlığının erteleme davranışını açıklamadaki pratik etki büyüklüğünün son derece sınırlı kaldığı (Düzeltilmiş R² = 0,006, varyansın %0,6'sı) saptanmıştır. Ayrıca genç, bekar, düşük gelirli, sağlık güvencesi olmayan, sağlık hizmetlerine erişimde güçlük yaşayan ve kronik hastalığı bulunmayan bireylerin erteleme davranışının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuçlar, sağlık hizmeti talep ertelemesinin sağlık okuryazarlığının yanı sıra ekonomik, yapısal ve erişimle ilişkili faktörler çerçevesinde şekillendiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Hiçbir kurumdan destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Araştırma verileri toplanmadan önce Gülhane Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu’ndan onay (Tarih: 21.10.2025, Karar No: 2025-498) alınmıştır.

Teşekkür

Araştırmamıza katılan tüm katılımcılara teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Aday, L. A., & Andersen, R. (1974). A framework for the study of access to medical care. Health Services Research, 9(3), 208–220.
  2. Adler, N. E., Boyce, T., Chesney, M. A., Cohen, S., Folkman, S., Kahn, R. L., & Syme, S. L. (1994). Socioeconomic status and health: The challenge of the gradient. American Psychologist, 49(1), 15–24. https://doi.org/10.1037/0003- 066X.49.1.15
  3. Afşar, F., & Özkan, A. (2023). The health literacy and health-seeking behavior of patients with a chronic disease requiring hospitalization. Cam & Sakura Medical Journal, 3(1), 19–26. https://doi.org/10.4274/csmedj.galenos.2022.2022-11-13
  4. Akakpo, M. G., & Neuerer, M. (2024). The relationship between health literacy and health-seeking behavior amongst university students in Ghana: A cross-sectional study. Health Science Reports, 7(5), e2153. https://doi.org/10.1002/hsr2.2153
  5. Akyüz, S. (2021). Sağlık okuryazarlığı araştırmalarının bibliyometrik analizi. Genel Tıp Dergisi, 31(4), 402–416. https://doi.org/10.54005/geneltip.975248
  6. Andersen, R. M. (1995). Revisiting the behavioral model and access to medical care: Does it matter? Journal of Health and Social Behavior, 36(1), 1–10. https://doi.org/10.2307/2137284
  7. Baker, D. W. (2006). The meaning and the measure of health literacy. Journal of General Internal Medicine, 21(8), 878– 883. https://doi.org/10.1111/j.1525-1497.2006.00540.x
  8. Berkman, N. D., Sheridan, S. L., Donahue, K. E., Halpern, D. J., & Crotty, K. (2011). Low health literacy and health outcomes: An updated systematic review. Annals of Internal Medicine, 155(2), 97–107. https://doi.org/10.7326/0003- 4819-155-2-201107190-00005

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Hizmetleri ve Sistemleri (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

27 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

1 Ağustos 2026

Kabul Tarihi

5 Ekim 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 2026

Kaynak Göster

APA
Arı, H. O., & Şahin, F. N. (2026). Sağlık Hizmeti Talep Erteleme Davranışında Sağlık Okuryazarlığı ve Sosyo-Demografik Belirleyicilerin Rolü: Kesitsel Bir Araştırma. Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi, 9(2026), 1-17. https://doi.org/10.71445/umbd.2008344
AMA
1.Arı HO, Şahin FN. Sağlık Hizmeti Talep Erteleme Davranışında Sağlık Okuryazarlığı ve Sosyo-Demografik Belirleyicilerin Rolü: Kesitsel Bir Araştırma. Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi. 2026;9(2026):1-17. doi:10.71445/umbd.2008344
Chicago
Arı, Hakan Oğuz, ve Fatma Nur Şahin. 2026. “Sağlık Hizmeti Talep Erteleme Davranışında Sağlık Okuryazarlığı ve Sosyo-Demografik Belirleyicilerin Rolü: Kesitsel Bir Araştırma”. Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi 9 (2026): 1-17. https://doi.org/10.71445/umbd.2008344.
EndNote
Arı HO, Şahin FN (01 Ekim 2026) Sağlık Hizmeti Talep Erteleme Davranışında Sağlık Okuryazarlığı ve Sosyo-Demografik Belirleyicilerin Rolü: Kesitsel Bir Araştırma. Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi 9 2026 1–17.
IEEE
[1]H. O. Arı ve F. N. Şahin, “Sağlık Hizmeti Talep Erteleme Davranışında Sağlık Okuryazarlığı ve Sosyo-Demografik Belirleyicilerin Rolü: Kesitsel Bir Araştırma”, Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi, c. 9, sy 2026, ss. 1–17, Eki. 2026, doi: 10.71445/umbd.2008344.
ISNAD
Arı, Hakan Oğuz - Şahin, Fatma Nur. “Sağlık Hizmeti Talep Erteleme Davranışında Sağlık Okuryazarlığı ve Sosyo-Demografik Belirleyicilerin Rolü: Kesitsel Bir Araştırma”. Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi 9/2026 (01 Ekim 2026): 1-17. https://doi.org/10.71445/umbd.2008344.
JAMA
1.Arı HO, Şahin FN. Sağlık Hizmeti Talep Erteleme Davranışında Sağlık Okuryazarlığı ve Sosyo-Demografik Belirleyicilerin Rolü: Kesitsel Bir Araştırma. Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi. 2026;9:1–17.
MLA
Arı, Hakan Oğuz, ve Fatma Nur Şahin. “Sağlık Hizmeti Talep Erteleme Davranışında Sağlık Okuryazarlığı ve Sosyo-Demografik Belirleyicilerin Rolü: Kesitsel Bir Araştırma”. Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi, c. 9, sy 2026, Ekim 2026, ss. 1-17, doi:10.71445/umbd.2008344.
Vancouver
1.Hakan Oğuz Arı, Fatma Nur Şahin. Sağlık Hizmeti Talep Erteleme Davranışında Sağlık Okuryazarlığı ve Sosyo-Demografik Belirleyicilerin Rolü: Kesitsel Bir Araştırma. Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi. 01 Ekim 2026;9(2026):1-17. doi:10.71445/umbd.2008344
Creative Commons Lisansı
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.