Sağlık Hizmeti Talep Erteleme Davranışında Sağlık Okuryazarlığı ve Sosyo-Demografik Belirleyicilerin Rolü: Kesitsel Bir Araştırma
Öz
Günümüzde sağlık hizmetlerine erişim olanaklarının artmasına rağmen, sağlık hizmeti talep erteleme davranışı önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bu araştırma, yetişkin bireylerde sağlık okuryazarlığı ile sağlık hizmeti talep erteleme davranışı arasındaki ilişkiyi ve sosyo-demografik farklılıkları incelemeyi amaçlamaktadır. Tanımlayıcı ve kesitsel nitelikteki araştırmanın verileri, Türkiye'de yaşayan 18 yaş ve üzeri 453 katılımcıdan çevrimiçi anket yoluyla toplanmıştır. Veriler, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, sağlık okuryazarlığı ile sağlık hizmeti talep erteleme davranışı arasında istatistiksel olarak tam sınır değerde ve zayıf negatif bir ilişki olduğunu göstermiştir (r=-0,092; p=0,050). Çoklu regresyon analizinde ise sağlık okuryazarlığının erteleme davranışını açıklamadaki pratik etki büyüklüğünün son derece sınırlı kaldığı (Düzeltilmiş R² = 0,006, varyansın %0,6'sı) saptanmıştır. Ayrıca genç, bekar, düşük gelirli, sağlık güvencesi olmayan, sağlık hizmetlerine erişimde güçlük yaşayan ve kronik hastalığı bulunmayan bireylerin erteleme davranışının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuçlar, sağlık hizmeti talep ertelemesinin sağlık okuryazarlığının yanı sıra ekonomik, yapısal ve erişimle ilişkili faktörler çerçevesinde şekillendiğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
- Sağlık Hizmeti Talebi
- Sağlık Hizmetlerine Erişim
- Sağlık Okuryazarlığı
- Sosyo-demografik Faktörler
- Talep Erteleme Davranışı
Destekleyen Kurum
Etik Beyan
Teşekkür
Kaynakça
- Aday, L. A., & Andersen, R. (1974). A framework for the study of access to medical care. Health Services Research, 9(3), 208–220.
- Adler, N. E., Boyce, T., Chesney, M. A., Cohen, S., Folkman, S., Kahn, R. L., & Syme, S. L. (1994). Socioeconomic status and health: The challenge of the gradient. American Psychologist, 49(1), 15–24. https://doi.org/10.1037/0003- 066X.49.1.15
- Afşar, F., & Özkan, A. (2023). The health literacy and health-seeking behavior of patients with a chronic disease requiring hospitalization. Cam & Sakura Medical Journal, 3(1), 19–26. https://doi.org/10.4274/csmedj.galenos.2022.2022-11-13
- Akakpo, M. G., & Neuerer, M. (2024). The relationship between health literacy and health-seeking behavior amongst university students in Ghana: A cross-sectional study. Health Science Reports, 7(5), e2153. https://doi.org/10.1002/hsr2.2153
- Akyüz, S. (2021). Sağlık okuryazarlığı araştırmalarının bibliyometrik analizi. Genel Tıp Dergisi, 31(4), 402–416. https://doi.org/10.54005/geneltip.975248
- Andersen, R. M. (1995). Revisiting the behavioral model and access to medical care: Does it matter? Journal of Health and Social Behavior, 36(1), 1–10. https://doi.org/10.2307/2137284
- Baker, D. W. (2006). The meaning and the measure of health literacy. Journal of General Internal Medicine, 21(8), 878– 883. https://doi.org/10.1111/j.1525-1497.2006.00540.x
- Berkman, N. D., Sheridan, S. L., Donahue, K. E., Halpern, D. J., & Crotty, K. (2011). Low health literacy and health outcomes: An updated systematic review. Annals of Internal Medicine, 155(2), 97–107. https://doi.org/10.7326/0003- 4819-155-2-201107190-00005
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sağlık Hizmetleri ve Sistemleri (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
27 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
1 Ağustos 2026
Kabul Tarihi
5 Ekim 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 2026
