Popüler Dini Müziğin Sosyolojisi: Celal Karatüre Örneği

Öz

Bu araştırma Celal Karatüre’nin “Kabe'de Hacılar Hu Der Allah” ilahisini icra etmesi sonrası platformlarda ilahinin yarattığı etkinin boyutlarını din sosyolojisi perspektifinden nitel içerik analizi yöntemiyle incelemektedir. Araştırma, post-dijital çağda dinî içeriğin hibritleşme dinamiklerini ve bu performansın dijital platformlarda nasıl küresel bir fenomene dönüştüğünü analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma örneklemi, Karatüre’nin resmi Instagram hesabında 17 Ekim 2025 tarihinde paylaşılan, 18,1 milyon izlenme ve 4897 yorum alan ve “Kabe’de Hacılar Hu Der Allah” ilahisini okuduğu “Hayırlı Cumalar” başlıklı videodan oluşmaktadır. İzleyici yorumlarını analiz etmek için MAXQDA Analytics Pro programı kullanılmıştır. Analiz sonucunda beş temel kategori tespit edilmiştir: 1) Kültürel Direniş Alanı Olarak İlahi Akımı, 2) Gündelik Rutinin Medyatikleşmesi, 3) Paradoksal Gerçeklik: Sokak Tarzı Maneviyat ve Meme Kültürü, 4) Katılımcı Kültür ve İnteraktif Repertuvar Talepleri. Sonuç olarak dinî sembollerin popüler kültürle medyatikleşmesi; resmi söylemlerin dışındaki kitlelere ulaşarak dindarlığı daha erişilebilir, duygusal ve mekândan bağımsız kılan samimiyet odaklı bir habitus yaratmaktadır. Bu süreç, geleneksel din anlayışının sınırlarını esneterek, dijital mecralarda bireysel dini deneyim ile kolektif aidiyetin iç içe geçtiği hibrit bir dindarlık biçimini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din sosyolojisi
• popüler dini müzik
• medyatikleşme
• yaşanan din
• hibrit habitus

Sociology of Popular Religious Music: The Case of Celal Karatüre

Öz

This research investigates the dimensions of the impact generated by Celal Karatüre’s performance of the hymn “Pilgrims in the Kaaba Chant Hu, Allah” (Kabe'de Hacılar Hu Der Allah) on digital platforms, utilizing qualitative content analysis from a sociology of religion perspective. The study aims to analyze the hybridization dynamics of religious content in the post-digital era and how this performance transformed into a global phenomenon. The research sample consists of the video titled Hayırlı Cumalar (Blessed Friday), posted on Karatüre’s official Instagram account on October 17, 2025, which garnered 18.1 million views and 4,897 comments and features a performance of the hymn Kabede Hacılar Hu Der Allah (Pilgrims in the Kaaba Chant Hu, Allah). MAXQDA Analytics Pro was used for the systematic analysis of audience comments. The analysis revealed five primary categories: 1) The Hymn Trend as a Space of Cultural Resistance, 2) Mediatization of Everyday Routine, 3) Paradoxical Reality: Street-Style Spirituality and Meme Culture, and 4) Participatory Culture and Interactive Repertory Requests. Ultimately, the mediatization of religious symbols through popular culture constructs a sincerity-oriented habitus that reaches audiences beyond formal discourses, rendering religiosity more accessible, emotional, and independent of space.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of religion
• Popular religious music
• Mediatization
• Lived religion
• Hybrid Habitus

Kaynakça

1. Akbaş, Arif. “Orta Doğu Müziğine Sosyolojik Bir Bakış”. Turkish Academic Research Review 8/3 (2023), 1092-1113.
2. Akkuş, Halil İbrahim. Türk Toplumunun Dindarlık Algısı (Batı Akdeniz Örneği). Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2018.
3. Alagöz, Fethullah Cihan. 19. ve 20. Yüzyıl Türk Din Musikisi İlahi Formunda Kullanılan Güfteler ve Konuları. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
4. Arpaguş, Abdurrahim. Mevlid Geleneğinde Velâdet Bahri İcrâlarının Tahlîli. Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
5. Atan, Beyza. Roman Bireylerin Tanrı Algısı, Dini Yönelim ve Umut Düzeyleri Arasındaki İlişki Üzerine Karşılaştırmalı Bir Saha Araştırması. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2025.
6. Atan, Beyza – Kula, Mustafa Naci. “Roman Bireylerde Tanrı Algısı”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 7/1 (2024), 121-144.
7. Balcıoğlu, İbrahim. Erenler İlçesindeki Roman Vatandaşların Dini Tutum ve Davranışları. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2011.
8. Baudrillard, Jean. Simulacra and Simulation. çev. Sheila Faria Glaser. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1994.

9. Bayrakcı, Ömer Faruk. Mevlevi Ayini Besteciliğinde Hoca-Talebe Etkileşimi: Dede Efendi, Zekâi Dede, Ahmed Irsoy Örneği. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
10. Bilgin, Vejdi. “Popüler Dinî Müzik ve İktidar İlişkisine Sosyolojik Bir Bakış”. Toplum Bilimleri Dergisi 26 (2019), 187-207.
11. Bourdieu, Pierre. Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste. çev. Richard Nice. Cambridge: Harvard University Press, 1984.
12. Bourdieu, Pierre. Outline of a Theory of Practice. çev. Richard Nice. Cambridge: Cambridge University Press, 1977.
13. Budak, Özgür. “Hibrit Habitus ve Kültürel Yargı: Akışkan Alanların Yeni Sosyal Tipi Üzerine”. Modus Operandi 1 (2015), 173-191.
14. Campbell, Heidi A. Digital Religion: Understanding Religious Practice in New Media Worlds. Londra: Routledge, 2012.
15. Campbell, Heidi A. “Understanding the Relationship between Religion Online and Offline in a Networked Society”. Journal of the American Academy of Religion 80/1 (2012), 64-93.
16. Charmaz, Kathy. Constructing Grounded Theory: A Practical Guide through Qualitative Analysis. Londra: Sage Publications, 2006.
17. Demirtaş, Yavuz. “XIX. Yüzyıl İstanbul Sosyal Hayatında Dinî Mûsikî”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 13/2 (2008), 361-375.
18. DeNora, Tia. Music in Everyday Life. Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
19. Dilek, Mustafa Said. Türk Mûsikîsi Tarihinde Dinî Güfte Mecmuaları: Tasnif, Kaynaklık ve Metodoloji. Şanlıurfa: Harran Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2025.
20. Duman, Tarık. Türk Din Müziği Alanında Yapılmış Lisansüstü Tez Çalışmalarının Etnomüzikoloji Yazınıyla İlişkilerine Dair Bir İnceleme. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
21. Dündar, Ali. “Seküler Akımın Bir Aracı Olarak Günümüzde Dini Müzik”. Meshk Journal of Religious Music 1/1 (2024), 71-80.
22. Engin Kaniyolu, Ceylan. Popüler Müzikte Din Teması: "Yeşil Pop". İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
23. Genç, Hasan Kamil. Yapay Zekanın Müzikal Yaratıcılığı: ChatGPT Örneği. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
24. Halbwachs, Maurice. On Collective Memory. ed. ve çev. Lewis A. Coser. Chicago: University of Michigan Press, 1992.
25. Hall, Stuart. “Notes on Deconstructing ‘The Popular’”. People's History and Socialist Theory. ed. Raphael Samuel. Londra: Routledge, 1981, 227-240.
26. Hervieu-Léger, Danièle. Religion as a Chain of Memory. çev. Simon Lee. New Brunswick: Rutgers University Press, 2000.
27. Hesmondhalgh, David. The Cultural Industries. 3nd Edition. Londra: Sage Publications, 2013.
28. Hirschkind, Charles. The Ethical Soundscape: Cassette Sermons and Islamic Counterpublics. New York: Columbia University Press, 2006.
29. Hjarvard, Stig. “The Mediatization of Religion: A Theory of the Media as Agents of Religious Change”. Northern Lights: Film & Media Studies Yearbook 6/1 (2008), 9-26.
30. Hjarvard, Stig. The Mediatization of Culture and Society. Londra: Routledge, 2013.
31. Horkheimer, Max – Adorno, Theodor W. Dialectic of Enlightenment: Philosophical Fragments. Trans. Edmund Jephcott. Stanford: Stanford University Press, 2002.
32. Hsieh, Hsiu-Fang – Shannon, Sarah E. “Three Approaches to Qualitative Content Analysis”. Qualitative Health Research 15/9 (2005), 1277-1288.
33. Ingalls, Monique M. Singing the Congregation: How Contemporary Christian Music Forms Evangelical Community. Oxford: Oxford University Press, 2018.
34. Jenkins, Henry. Convergence Culture: Where Old and New Media Collide. New York: New York University Press, 2006.
35. Karatüre, Celal (@celalkaraturee). “Mübarek Ramazan ayında İsrail'in yok olduğunu görme sevincini bizlere yaşat Allah'ım...”. X, 2 Mart 2026. Erişim 16 Mart 2026. https://x.com/celalkaraturee/status/2028271759053525007.
36. Köksal, Duha Nur – Yağcı, Safiye. “Ayasofya Cami’nde Ramazan Ayında Sürdürülen Dini Musiki Geleneği”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Akademik Müzik Araştırmaları Dergisi 11/22 (2025), 203-231.
37. Kuyucuoğlu, İsa. “Din Sosyolojisinde Yeni Paradigma Arayışları”. Ekev Akademi Dergisi 16/53 (2012), 235-246.
38. Kuzu, Nurullah. Düzce’deki Roman Vatandaşlarımızın Dini Tutum ve Davranışları. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
39. Lange, Barbara Rose. Holy Brotherhood: Romani Music in a Hungarian Pentecostal Church. Oxford: Oxford University Press, 2002.
40. Lynch, Gordon. The Sacred in the Modern World: A Cultural Sociological Approach. Oxford: Oxford University Press, 2012.
41. Mayring, Philipp. Qualitative Content Analysis: Theoretical Foundation, Basic Procedures and Software Solution. Klagenfurt: Beltz, 2014.
42. McGuire, Meredith B. Lived Religion: Faith and Practice in Everyday Life. Oxford: Oxford University Press, 2008.
43. Meyer, Birgit. “Aesthetics of Persuasion: Global Christianity and Pentecostalism’s Sensational Forms”. South Atlantic Quarterly 109/4 (2010), 741-763.
44. Özkan Emiroğlu, Dilek. Türk Din Musıkisi Formlarının Günümüz Pratik Kullanımda Bilinirliği: İzmir-Manisa-Denizli Örneği. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
45. Povedák, Kinga. “Belonging, Integration and Tradition: Mediating Romani Identity Through Pentecostal Praise and Worship Music”. Congregational Music-Making and Community in a Mediated Age. ed. Anna E. Nekola – Tom Wagner. Farnham: Ashgate, 2015, 161-182.
46. Primiano, Leonard Norman. “Vernacular Religion and the Search for Method in Religious Folklife”. Western Folklore 54/1 (1995), 37-56.
47. Schreier, Margrit. Qualitative Content Analysis in Practice. Londra: Sage Publications, 2012.
48. Şutanrıkulu, G. “Dijital Çağda Medya, Din ve Dindarlık: Derleme”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/2 (2024), 979-1017.
49. Tandaçgüneş Kahraman, Nilnur. “Digital Transformation of Bourdieu’s Concept of Habitus: A Study on Closed Facebook Groups for Freecycling”. Digital Transformation in Media & Society. İstanbul: İstanbul University Press, 2020, 105-126.
50. TRT Haber. “Sosyal medyada öğrenciler arasında 'Gençlik nereye gidiyor?' akımı yayılıyor”. YouTube Shorts, 26 Şubat 2026. Erişim 16 Mart 2026. https://www.youtube.com/shorts/lZfuDmWlZsI.
51. Yenen, İbrahim. “Din, Müzik ve Kimlik Bağlamında Türkiye’de İslami Popüler Müzik”. Journal of History Culture and Art Research 5/2 (2016), 1-25.