The Historical Development and Transformation of Cultural Heritage Legislation in Turkey in the Context of the Asâr-ı Atîka Regulation

Öz

This study aims to examine the historical development of legal regulations concerning the protection of cultural heritage in Turkey, taking the Asâr-ı Atîka Regulation, enacted in the second half of the 19th century in the Ottoman Empire, as its point of departure. First introduced in 1869 and subsequently revised in the following years, this regulation established the fundamental principles regarding the definition, ownership, export, and protection of cultural assets, thereby laying the foundations of modern heritage law in the Ottoman context. In this regard, the study analyzes both the function of this regulation within its historical context and its influence on the legal frameworks developed during the Republican period. The research adopts a chronological perspective to examine legal regulations on the protection of cultural heritage from the early Republican era to the present day. In this framework, the legal trajectory initiated by the Asâr-ı Atîka Regulations is evaluated through subsequent reforms following the establishment of the Republic, as well as through key legislative texts such as the Law No. 1710 on Antiquities (1973) and the Law No. 2863 on the Protection of Cultural and Natural Assets (1983). The study comparatively discusses the relationship between legal continuity and transformation within this process. In conclusion, the study argues that the Asâr-ı Atîka Regulation is not merely a historical legal document but one of the foundational texts of cultural heritage law in Turkey, playing a decisive role in shaping contemporary legislation. In this respect, the research offers a comprehensive evaluation of both continuity and rupture in the legal framework governing the protection of cultural heritage.

Anahtar Kelimeler

• Cultural Heritage Law
• Asâr-ı Atîka Regulation
• Ottoman Empire
• Conservation Policies
• Legal Transformation.

Asâr-I Atîka Nizamnâmesi Bağlaminda Türkiye’de Kültürel Miras Mevzuatinin Tarihsel Gelişimi Ve Dönüşümü

Öz

Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu’nda 19. yüzyılın ikinci yarısında yürürlüğe giren Asâr-ı Atîka Nizamnâmesi’ni başlangıç noktası alarak Türkiye’de kültürel mirasın korunmasına yönelik hukuki düzenlemelerin tarihsel gelişimini incelemeyi amaçlamaktadır. İlk olarak 1869 yılında yürürlüğe giren ve sonraki yıllarda çeşitli revizyonlarla güncellenen nizamnâme; kültür varlıklarının tanımı, mülkiyeti, yurt dışına çıkarılması ve korunmasına ilişkin temel ilkeleri belirleyerek Osmanlı’da modern anlamda koruma hukukunun temellerini oluşturmuştur. Bu çerçevede çalışma, söz konusu düzenlemenin hem kendi tarihsel bağlamı içerisindeki işlevini hem de Cumhuriyet döneminde geliştirilen mevzuat üzerindeki etkilerini analiz etmektedir. Araştırmada, erken Cumhuriyet döneminden günümüze uzanan süreçte kültürel mirasın korunmasına yönelik yasal düzenlemeler kronolojik bir perspektifle ele alınmaktadır. Bu kapsamda, Asâr-ı Atîka Nizamnâmeleri ile başlayan hukuki süreç; Cumhuriyet’in ilanı sonrasında gerçekleştirilen düzenlemeler, 1973 tarihli 1710 sayılı Eski Eserler Kanunu ve 1983 tarihli 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu üzerinden değerlendirilmekte; hukuki süreklilik ve dönüşüm ilişkisi karşılaştırmalı olarak tartışılmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Asâr-ı Atîka Nizamnâmesi’nin yalnızca tarihsel bir düzenleme olmanın ötesinde, Türkiye’de kültürel miras hukukunun kurucu metinlerinden biri olduğunu ve güncel mevzuatın şekillenmesinde belirleyici bir rol oynadığını ileri sürmektedir. Bu yönüyle araştırma, kültürel mirasın korunmasına ilişkin hukuki süreklilik ve kırılma noktalarını bütüncül bir perspektifle değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel Miras Hukuku
• Asâr-ı Atîka Yönetmeliği
• Osmanlı İmparatorluğu
• Koruma Politikaları
• Hukuki Dönüşüm.

Kaynakça

1. Atagök, T. (1999). Çağdaş Müzeciliğin Türkiye’deki Gelişimi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Yayınları.
2. Bozdoğan, S. (2001). Modernism and Nation Building: Turkish Architectural Culture in the Early Republic. Seattle: University of Washington Press.
3. Cantürk, A. (2019). Üniversite Müzelerinde Koleksiyon Y önetim Politikaları ve Kocaeli Üniversitesi Prof. Dr. Baki Komsuoğlu Müzesi’ne Bir Koleksiyon Y önetim Politikası Önerisi. Yayımlanmış yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
4. Cezar, M. (1995). Sanatta Batı’ya Açılış ve Osman Hamdi. İstanbul: Erol Kerim Aksoy Kültür, Eğitim, Spor ve Sağlık Vakfı Yayınları.
5. Çal, H. (1997). Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Müzecilik. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
6. Çal, H. (1997). Osmanlı Devleti’nde Asar-ı Atika Nizamnameleri. Vakıflar Dergisi, (26), 391–400
7. Erbay, M. (2011). Müzelerde Sergileme ve Sunum Teknikleri. İstanbul Beta Yayıncılık.
8. Madran, E. (2004). Cumhuriyet Döneminde Kültürel Varlıkların Korunması. Ankara: TMMOB Mimarlar Odası Yayınları.

9. Özdoğan, M. (2011). Arkeolojinin Politikası ve Politik Bir Araç Olarak Arkeoloji. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
10. Shaw, W. M. K. (2003). Possessors and Possessed: Museums, Archaeology, and the Visualization of History in the Late Ottoman Empire. Berkeley: University of California Press.