Turkish Foreign Policy during the Cold War Era (1945-1990)

Öz

This article examines the evolution of Turkish foreign policy during the Cold War era (1945–1990), highlighting its strategic orientation, key turning points, and underlying dynamics. Initially shaped by the Soviet threat and territorial demands in 1945, Turkey adopted a firmly pro-Western stance, culminating in its accession to NATO in 1952 and participation in regional security pacts such as the Balkan and Baghdad Pacts. The study traces how Turkey’s foreign policy, anchored in Western alignment, gradually diversified in response to changing international conditions, including détente, the Cyprus crisis, and the emergence of a multipolar world order. The analysis explores critical phases: the consolidation of Western ties (1945–1965), the shift toward a more balanced approach following the Johnson Letter and Cyprus crisis (1965–1973), the active diplomacy and strategic recalibration after the 1974 Cyprus operation (1973–1983), and the deepening of U.S. relations amid regional challenges and European integration efforts (1983–1991). Drawing on archival sources and scholarly literature, the article argues that while Turkey maintained its Western orientation throughout the Cold War, it simultaneously pursued pragmatic adjustments to safeguard national interests, manage regional conflicts, and respond to global transformations.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Foreign Policy
• Cold War
• NATO
• Soviet Union
• Cyprus Crisis
• U.S.-Turkey Relations

Soğuk Savaş Döneminde Türk Dış Politikası (1945-1990)

Öz

Bu makale, Soğuk Savaş dönemi (1945–1990) boyunca Türk dış politikasının evrimini, stratejik yönelimini, temel dönüm noktalarını ve altında yatan dinamikleri incelemektedir. Başlangıçta 1945’teki Sovyet tehdidi ve toprak talepleriyle şekillenen Türkiye, kesin bir Batı yanlısı tutum benimsemiş, 1952’de NATO’ya katılımı ve Balkan ile Bağdat Paktları gibi bölgesel güvenlik girişimleriyle bu yönelimini pekiştirmiştir. Çalışma, Türkiye’nin Batı’ya bağlı dış politikasının, Johnson Mektubu, Kıbrıs krizi ve çok kutuplu dünya düzeninin ortaya çıkışı gibi değişen uluslararası koşullara yanıt olarak nasıl çeşitlendiğini izlemektedir. Analiz, kritik aşamaları ele almaktadır: Batı ile ilişkilerin pekiştirilmesi (1945–1965), Johnson Mektubu ve Kıbrıs krizi sonrası daha dengeli bir yaklaşım (1965–1973), 1974 Kıbrıs Harekâtı sonrasında aktif diplomasi ve stratejik yeniden düzenleme (1973–1983) ve bölgesel sorunlar ile Avrupa entegrasyon çabaları eşliğinde ABD ile ilişkilerin derinleşmesi (1983–1991). Arşiv kaynakları ve akademik literatüre dayanarak, makale Türkiye’nin Soğuk Savaş boyunca Batı yönelimini korurken aynı zamanda ulusal çıkarlarını korumak, bölgesel çatışmaları yönetmek ve küresel dönüşümlere yanıt vermek için pragmatik ayarlamalar yaptığını savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Dış Politikası
• Soğuk Savaş
• NATO
• Sovyetler Birliği
• Kıbrıs Krizi
• Türk-Amerikan İlişkileri

Kaynakça

1. Archival Sources:
2. The National Archives, United Kingdom (TNA)
3. • FO371/67305B, Review of Events in Türkiye in 1946.
4. • FO371/72540, Annual Report on Türkiye for 1947.
5. • FO371/78661, Annual Report on Türkiye for 1948.
6. • FO371/87933, Annual Report on Türkiye for 1949.
7. • FO371/95267, Türkiye: Annual Review for 1950.
8. • FO371/101848, Türkiye: Annual Review for 1951.

9. • FO371/107547, Türkiye: Annual Review for 1952.
10. • FO371/112921, Türkiye: Annual Review for 1953.
11. • FCO9/RK1011/1, Türkiye: Annual Review for 1954.
12. • FO371/123999, Türkiye: Annual Review for 1955.
13. • FO371/130174, Türkiye: Annual Review for 1956.
14. • FO371/136450, Türkiye: Annual Review for 1957.
15. • FO371/144739, Türkiye: Annual Review for 1958.
16. • FO371/153030, Türkiye: Annual Review for 1959.
17. • FO371/160212, Türkiye: Annual Review for 1960.
18. • FO371/163832, Türkiye: Annual Review for 1961.
19. • FO371/169514, Türkiye: Annual Review for 1962.
20. • FO371/174971, Türkiye: Annual Review for 1963.
21. • FO371/180150, Türkiye: Annual Review for 1964.
22. • FO371/185824, Türkiye: Annual Review for 1965.
23. • FCO9/614, Türkiye: Annual Review for 1966.
24. • FCO9/614, Türkiye: Annual Review for 1967.
25. • FCO9/1091, Türkiye: Annual Review for 1968.
26. • FCO9/1308, Türkiye: Annual Review for 1969.
27. • FCO9/1466, Türkiye: Annual Review for 1970.
28. • FCO9/1606, Türkiye: Annual Review for 1971.
29. • FCO/1831, Türkiye: Annual Review for 1972.
30. • FCO9/2112, Türkiye: Annual Review for 1973.
31. • FCO9/2339, Türkiye: Annual Review for 1974.
32. • FCO9/2442, Türkiye: Annual Review for 1975.
33. • FCO9/2671, Türkiye: Annual Review for 1976.
34. • FCO9/2768, Türkiye: Annual Review for 1977.
35. • FCO9/2885, Türkiye: Annual Review for 1978.
36. • FCO9/3056, Türkiye: Annual Review for 1979.
37. • FCO9/3317, Türkiye: Annual Review for 1980.
38. • FCO9/3668, Türkiye: Annual Review for 1981.
39. • FCO9/4279, Türkiye: Annual Review for 1982.
40. • FCO9/4833, Türkiye: Annual Review for 1983.
41. • FCO9/5184, Türkiye: Annual Review for 1984.
42. • FCO9/5506, Türkiye: Annual Review for 1985.
43. • FCO9/5813, Türkiye: Annual Review for 1986.
44. • FCO9/6180, Türkiye: Annual Review for 1987.
45. • FCO9/6642, Türkiye: Annual Review for 1988.
46. • FCO9/6988, Türkiye: Annual Review for 1989.
47. • FCO9/1508, Türkiye: Annual Review for 1990.
48. Keesing’s Contemporary Archives
49. • Keesing’s Contemporary Archives, 1948-1950.
50. Books &Articles:
51. • Ahmad, Feroz (1993), The Making of Modern Türkiye, London: Routledge.
52. • Armaoğlu, Fahir (1963), Kıbrıs Sorunu, 1954-1959, Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi.
53. • Armaoğlu, Fahir (1995), 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, 1914-1995, Ankara: Alkım Yayınevi.
54. • Bağcı, Hüseyin (1990), Demokrat Parti Dönemi Dış Politikası, Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
55. • Bown, Colin & Mooney, Peter J. (1985), Cold War to Détente, 1945-85, Oxford: Heinemann Educational.
56. • Çakmak, Haydar (2012), Türk Dış Politikası, 1919-2012, Ankara: Barış Kitap.
57. • Dikerdem, Mahmut (1990), Ortadoğu’daki Devrim Yılları, İstanbul: Cem Yayınevi.
58. • Dockrill, Michael (1988), The Cold War, 1945-1963, London: Red Globe Press London.
59. • Erkin, Feridun Cemal (1968), Türk-Sovyet İlişkileri ve Boğazlar Sorunu, Ankara: Başnur Matbaası.
60. • Fuller, Graham E. & Lesser, Ian O. (1993), Türkiye’s New Geopolitics: From the Balkans to Western China, Boulder, Colorado: Westview Press.
61. • Gönlübol, Mehmet vd. (1996), Olaylarla Türk Dış Politikası, 1919-1995, 9th edition Ankara: Siyasal Kitabevi.
62. • Gürel, Şükrü (2018), Türk-Yunan İlişkileri, Ankara: İmge Kitabevi.
63. • Hale, William (2021), 1774’ten Günümüze Türk Dış Politikası, çev. Nasuh Uslu, Ankara: Serbest Akademi.
64. • Harris, G. S. (1972), The Troubled Alliance: The United States and Türkiye: Their Problems in History Prespective, 1945-1971, Stanford, California: American Enterprise Institute for Public Policy Research.
65. • Hogan, Michael (1989), The Marshall Plan: America, Britain, and the reconstruction of Western Europe, 1947-1952, Cambridge: Cambridge University Press.
66. • Howard, Harry M. (1947), The Problem of the Turkish Straits, Washington: U.S. Govt. Print. Off.
67. • Köse, İsmail (2022), Tarihin Akışının Değiştiği Su Yolu Türk Boğazları, İstanbul: İBB Yayınları.
68. • Kuniholm, Bruce R. (1980), The Origins of the Cold War in the Near East: Great Power Conflict and Diplomacy in Iran, Türkiye, and Greece, Princeton: Princeton University Press.
69. • Kürkçüoğlu, Ömer E. (1972), “Türkiye’nin Arap Orta Doğu’suna Karşı Politikası, 1945-1970”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 27(2), pp. 249-251.
70. • Leffler, Melvyn P. (1985), “Strategy, Diplomacy, and the Cold War: The United States, Türkiye, and NATO, 1945-1952”, Journal of American History, 71, March 1985, pp. 807-825.
71. • Leigh, Michael (1974), “Is there a revisionist thesis on the Origins of the Cold War?”, Political Science Quarterly, 89, pp. 101-106.
72. • Loth, Wilfried (1988), The Division of the World, 1941-1955, London: Routledge.
73. • McCauley, Martin (1991), The Origins of the Cold War, London: Routledge.
74. • McGhee, George (1990), The US-Turkish-NATO Middle East Connection, London: Palgrave Macmillan London.
75. • Oran, Baskın (1996), “Turkish Foreign Policy: Notes on Its Basic Principles and the Post-Cold War Situation”, Ankara University Journal of Political Sciences, 51(1-4), January-December 1996, pp. 353-370.
76. • Oran, Baskın (2003), Türk Dış Politikası, Cilt-II: 1980-2001, İstanbul: İletişim Yayınları.
77. • Papuççular, Hazal (2024), Cumhuriyet’in Dış Politikası: Olaylar, Aktörler, Kurumlar 1923-2023, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
78. • Robins, Philip (1991), Türkiye and the Middle East, London: Pinter/RIIA.
79. • Sander, Oral (1969), Balkanlardaki Gelişmeler ve Türkiye, 1945-1965, Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi.
80. • Sander, Oral (1979), Türk-Amerikan İlişkileri, 1947-1964, Ankara: Ankara Üniversitesi SBF Yayınları.
81. • Sarıca, Murat vd. (1975), Kıbrıs Sorunu, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi.
82. • Sarınay, Yusuf (1988), Türkiye’nin NATO’ya Girişi, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
83. • Sever, Ayşegül (1997), Soğuk Savaş Kuşatmasında Türkiye, Batı ve Ortadoğu, 1945-1958, İstanbul: Boyut Kitapları.
84. • Sezer, Duygu Bazoğlu (1981), “Türkiye’s Security Policies”, Adelphi Papers, No. 164.
85. • Soysal, İsmail (1993), Türk Dış Politikası Çalışmaları Kılavuzu, 1919-1993, İstanbul: Eren Yayıncılık.
86. • Vali, Ferenc A. (1971), Bridge Across the Bosphorus: The Foreign Politics of Türkiye, Baltimore: The Johns Hopkins University Press.
87. • Yeşilbursa, Behçet K. (2013), The Baghdad Pact and Anglo-American Defence Policies in the Middle East, 1955-1959, London: Routledge.
88. • Zubok, Vakdislav M. (2007), A Failed Empire: The Soviet Union in the Cold War from Stalin to Gorbachev (Cold War History), Chapel Hill: The University of North Carolina Press.
89. • Zürcher, Erik J. (1993), Türkiye: A Modern History, London: I.B. Tauris.
90. Periodicals:
91. • Ayın Tarihi (1946), August 1946, No. 153, Ankara: İç İşleri Bakanlığı Basın Yayın Genel Müdürlüğü, pp. 72-74, 76-83.
92. • Ayın Tarihi (1953), February 1953, No. 231, Ankara: İç İşleri Bakanlığı Basın Yayın Genel Müdürlüğü, pp. 286-288.
93. • Ayın Tarihi (1954), August 1954, No. 249, Ankara: İç İşleri Bakanlığı Basın Yayın Genel Müdürlüğü, pp. 85-88.
94. • Foreign Relations of the United States (1946) Council of Foreign Ministers, Volume II.