KINSHIP TRAP AND THE ILLUSION OF LINGUISTIC TRANSPARENCY: STRUCTURAL AND PSYCHOLINGUISTIC BARRIERS IN TURKIC LANGUAGE EDUCATION IN KAZAKHSTAN

Öz

The teaching of Turkey Turkish in Kazakhstan presents a unique process in which structural similarity functions as a cognitive barrier rather than an advantage. By examining these obstacles in light of Cross-Linguistic Influence (CLI) theories, this study aims to elevate the findings specific to Kazakhstan to a universal plane of the “proximity paradox.” At the core of the research lie the “kinship trap” created in the learner's mind by the genetic proximity between Turkic dialects and the resulting “transparency illusion.” Built upon the universal theories of Kellerman, Ringbom, Odlin, and Wlosowicz, the study analyzes the intervention of Russian as a “superstratum” and the productive inhibition created by this interference. The analysis reveals that genetic proximity weakens linguistic awareness, while the influence of Russian forms a cognitive filter through "false friends." By presenting the data through a theoretical synthesis table, the article proposes a comparative pedagogical model based on “set theory” to prevent permanent fossilization in language acquisition.

Anahtar Kelimeler

• Teaching Turkey Turkish
• Kinship Trap
• Cross-Linguistic Influence (CLI)
• Russian Influence (Superstratum)
• Set Theory.

AKRABALIK TUZAĞI VE DİLSEL ŞEFFAFLIK YANILSAMASI: KAZAKİSTAN’DA TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE YAPISAL VE PSİKOLİNGUİSTİK BARİYERLER

Öz

Kazakistan’da yürütülen Türkiye Türkçesi öğretimi; yapısal benzerliğin bir avantajdan ziyade bilişsel bir engele dönüştüğü özgün bir süreç arz etmektedir. Bu çalışma, söz konusu engelleri diller arası etkileşim (CLI) teorileri ışığında inceleyerek Kazakistan özelindeki bulguları evrensel bir “yakınlık paradoksu” düzlemine taşımayı amaçlamaktadır. Araştırmanın merkezinde, Türk lehçeleri arasındaki genetik yakınlığın öğrenci zihninde oluşturduğu “akrabalık tuzağı” (kinship trap) ve bu durumun bir sonucu olan “şeffaflık yanılsaması” yer almaktadır. Kellerman, Ringbom, Odlin ve Wlosowicz’in evrensel kuramları üzerine inşa edilen çalışma; Rusçanın bir “üst dil” (superstratum) olarak sürece müdahalesini ve bu müdahalenin yarattığı üretimsel sıkışmışlığı analiz etmektedir. Yapılan analizler sonucunda; genetik yakınlığın dilsel farkındalığı zayıflattığı, Rusça etkisinin ise yalancı eş değerlikler üzerinden bilişsel bir süzgeç oluşturduğu saptanmıştır. Makale, elde edilen verileri kuramsal bir sentez tablosuyla sunarak; dilde kalıcı fosilleşmeleri önlemek adına “küme teoremi” temelli, karşılaştırmalı bir pedagojik model önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Türkçesi Öğretimi
• Akrabalık Tuzağı
• Diller Arası Etkileşim (CLI)
• Rusça Etkisi
• Küme Teoremi.

Kaynakça

1. • Altun, Hilal Oytun (2020), “Yalancı Eşdeğerler Nasıl Tasnif Edilmeli? Kazakça ve Türkiye Türkçesi Üzerinde Deneme”, SUTAD, 48, ss. 27-46.
2. • Aydoğmuş, Erdal (2018/a), “Kazak Türkçesi ve Türkiye Türkçesi Arasındaki Yalancı Eş Değerler Üzerine”, Gazi Türkiyat, 23, ss. 109-135.
3. • Aydoğmuş, Erdal (2018/b), “Türkiye Türkçesi öğrenen Kazakların Rusça etkisiyle yaptıkları yanlışlar”, TÜBAR, 44, ss. 11-27.
4. • Aydoğmuş, Erdal (2024), “Kırgızistan’da Türkiye Türkçesi öğretimi”, içinde Türk dünyasında Türkiye Türkçesi öğretimi: Öğretici el kitabı, Ankara: YTB Yayınları, ss. 311-331.
5. • Balakbabalar, Yavuz Nilay (2024), “Yabancılara Türkçe Öğretiminde Okuma Becerisinin Geliştirilmesi”, içinde Türk dünyasında Türkiye Türkçesi öğretimi: Öğretici el kitabı, Ankara: YTB Yayınları, ss. 225-241.
6. • Barcın, Sibel (2024), “Türk Soylulara Türkiye Türkçesi Öğretimi Alanında Yapılan Çalışmalar Üzerine Bir Değerlendirme”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 13(5), ss. 2274-2293.
7. • Cengiz, Mikail (2024), “Türk lehçelerinin tipolojik özelliklerinin karşılaştırılması”, içinde Türk dünyasında Türkiye Türkçesi öğretimi: Öğretici el kitabı, Ankara: YTB Yayınları, ss. 129-155.
8. • Daurenbek, Saule & Açık, Fatma (2023), “Kazaklara Türkçe Öğretiminde Karşılaştırmalı Çözümleme Yönteminin Kullanılması: Pedagojik Model Önerisi”, GEFAD/GUJGEF, 43(2), ss. 1153-1189.

9. • Karataş, Mustafa & Çevik, Ali İhsan (2017), “Dil Öğretiminde “Ana Lehçe” ile “Hedef Lehçe” Arasındaki İlişkinin (Benzerlik) Dil Becerilerine Etkisi (Azerbaycan Türkçesi-Türkiye Türkçesi Örneği)”, International Journal of Languages Education and Teaching, 5(3), ss. 579-608.
10. • Kellerman, Eric (1995), “Crosslinguistic influence: Transfer to nowhere?”, Annual Review of Applied Linguistics, 15, ss. 125-150.
11. • Kenesbayev, İsmet (2007), Frazeologiyalıq Sözdik, Almatı, 800 s.
12. • Musa, Bağdagül (2019), “Kazak Türkçesi ve Türkiye Türkçesinde Tuzak Kelimeler”, Türklük Bilimi Araştırmaları, 46, ss. 89-101.
13. • Odlin, Terence (1989), Language Transfer: Cross-Linguistic Influence in Language Learning, Cambridge: Cambridge University Press.
14. • Ogur, Erol & Baştürk, Şükrü (2022), “Türkiye Türkçesi öğrenen Kazak öğrencilerde ana dili etkisi”, TIDSAD, 9(33), ss. 1-15.
15. • Ringbom, Hakan (2007), Cross-linguistic Similarity in Foreign Language Learning, Clevedon: Multilingual Matters.
16. • Şimşek, Pınar (2023), “Ana dili Kazak Türkçesi olan öğrencilerin Türkçe öğrenim sürecinde yazma becerileri sorunları”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi (TEKE), 12(1), ss. 239-252.
17. • Wlosowicz, Teresa Maria (2013), “Cross-linguistic similarities and differences between cognates and their implications for foreign language learning”, In the field of contrastive and applied linguistics, 1, ss. 295-309.
18. • Uğurlu, Mustafa (2004), “Türk Lehçeleri Arasında Kelime Eş Değerliği”, Bilig Dergisi, 29, ss. 29-40.
19. • Yılmaz, Oğuzhan (2015), “Türkiye Türkçesi öğrenen Kazakistanlıların karşılaştıkları sorunlar”, TÜBAR, 37, ss. 255-275.