Iran's Proxy War Policy in the Middle East

Öz

Iran, an important actor in the Middle East, has been exposed to aggression, restrictions and embargoes at both regional and global levels for many years. According to Iranian officials; International institutions, rules and norms against discrimination in the international system have become dysfunctional in protecting Iran's security and are seen as unreliable partners. However, Iran wants to protect its existence, security, interests and the sphere of influence it has created in the region for many years. In this regard, since the 1979 Revolution, instead of facing threats directly, Iran implements alternative methods that are expected to have less political, military and financial costs, especially the proxy war policy. Iran, which is considered the state that implements proxy wars most and best in the Middle East; in countries such as Lebanon, Syria, Iraq, Bahrain and Yemen, it struggles through some paramilitary forces, militias, mercenaries and private military companies in order to protect its existing gains and obtain new areas of interest. In this regard, the purpose of this article is; To contribute to Turkish literature on the scope of proxy wars implemented by Iran in the Middle East in order to protect its existence, security and interests. While preparing the study, Turkish and international literature was scanned, library databases were examined, printed and online news sources containing official statements of Iranian decision makers were searched, and books, articles and websites on this subject were used.

Anahtar Kelimeler

• Iran
• proxy war
• militia
• paramilitary
• private military company

Ortadoğu'da İran'ın Vekalet Savaşı Politikası

Öz

Ortadoğu’nun önemli bir aktörü olan İran; geçmişi uzun yıllara dayanan, bölgesel ve küresel düzeyde saldırganlığa, sınırlandırmalara ve ambargolara maruz kalmıştır. İranlı yetkililere göre; uluslararası sistemdeki ayrımcılığa karşı uluslararası kurumlar, kurallar ve normlar İran’ın güvenliğini korumakta işlevsiz kalmıştır ve güven vermeyen ortaklar olarak görülmüştür. İran ise varlığını, güvenliğini, çıkarlarını ve uzun yıllardır bölgede oluşturduğu nüfuz alanını korumak istemektedir. İran 1979 Devrimi’nden bu yana, söz konusu tehditlerle doğrudan geleneksel konvansiyonel yöntemlerle karşılaşmak yerine; başta vekalet savaşı politikası olmak üzere, siyasi, politik, askeri ve finansal maliyetleri daha az olacağı öngörülen alternatif yöntemler uygulamaktadır. Ortadoğu’da vekalet savaşlarını en fazla ve en iyi uygulayan devlet olarak kabul edilen İran; Lübnan, Suriye, Irak, Bahreyn, Yemen gibi ülkelerde mevcut kazanımlarını korumak ve yeni çıkar alanları elde etmek amacıyla bazı paramiliter kuvvetler, milis yapılar, paralı askerler ve özel askeri şirketler aracılığıyla mücadele etmektedir. Bu minvalde bu makalenin amacı; İran’ın varlığını, güvenliğini ve çıkarlarını korumak maksadıyla Ortadoğu’da uyguladığı vekalet savaşlarının kapsamına ve hangi vekillerle, hangi amaçlarla, hangi coğrafyalarda işbirliği geliştirdiğine dair Türkçe literatüre katkı sunmaktır. Çalışmanın hazırlanmasında Türkçe ve uluslararası literatür taranmış, kütüphane veritabanları, İranlı karar vericilerin resmi açıklamalarının bulunduğu basılı ve online haber kaynakları, konuya ilişkin kitaplar, makaleler ve internet sayfaları kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İran
• vekalet savaşı
• milis
• paramiliter
• özel askeri şirket

Kaynakça

1. • Al-Monitor (2021), “Suriye: Rusya ve İran’ın Nüfuz Yarışı Özel Güvenlik Şirketlerine Uzandı”, 04.02.2021, Erişim Tarihi: 08.06.2026, Erişim Adresi: https://www.al-monitor.com/tr/contents/articles/originals/2021/02/syria-iran-russia-recruit-private-security-companies.html.
2. • Anadolu Ajansı (2015), “Yemen’de ‘Kararlılık Fırtınası’ Operasyonu”, 26.03.2015, Erişim Tarihi: 08.06.2026, Erişim Adresi: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/yemende-kararlilik-firtinasi-operasyonu/63227.
3. • Anadolu Ajansı (2020), “İran Suriye’de İlk Kez Yerel Araplardan Paralı Savaşçı Almaya Başladı”, 09.01.2020, Erişim Tarihi: 08.06.2026, Erişim Adresi: https://www.star.com.tr/dunya/abd-karsisinda-taktik-degistirdiler-haber-1505681/.
4. • Arıöz, Zeynep (2019), “Küreselleşme Sürecinde Güvenliğin Dönüşümü: Özel Askeri Şirketler”, Uluslararası İlişkiler ve Diplomasi Dergisi, 2(1), ss. 20-33.
5. • Byman, Daniel L. (2018), “Why Engage in Proxy War? A State’s Perspective”, 21.05.2018, Brookings, Erişim Tarihi: 08.06.2026 , Erişim Adresi: https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2018/05/21/why-engage-in-proxy-war-a-states-perspective/.
6. • Eker, Sami (2015), “Savaş Olgusunun Dönüşümü: Yeni Savaşlar ve Suriye Krizi Örneği”, Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, 2(1), ss. 31-66.
7. • Erkmen, Serhat (2019), “Silahlı Güçler; Ordular, Para-Militer Yapılar, Özel Askeri Şirketler”, Uluslararası İlişkiler Konseyi, 39, ss.1-7.
8. • Fox, Amos C. (2019), “Conflict and the Need for a Theory of Proxy Warfare”, Journal of Strategic Security, 12(1), ss. 44-71.

9. • Gök, Ali (2021), “Suriye ve Libya’da Meydana Gelen Çatışmaların Vekalet Savaşı Teorisi Kapsamında Karşılaştırılması”, Güvenlik Bilimleri Dergisi, 10(1), ss. 121-150.
10. • Groh, Tyrone L. (2019), Proxy War: The Least Bad Option, California: Stanford University Press.
11. • Güntay, Vahit (2020), “Neorealist Yaklaşımdan Vekalet Savaşlarının Analizi; Suriye Krizi Örneği”, TESAM Akademi Dergisi, 7(2), ss. 491- 516.
12. • Koncagül, İzzet (2022), “Suriye Krizi, Vekalet Savaşları ve Türkiye” içinde (editörler: Hüsnü Özlü & İzzet Koncagül) Uluslararası İlişkilerde Güncel Sorunlar, Ankara: Milli Savunma Üniversitesi Yayınları, ss. 65-89.
13. • Konukcu, Yasemin (2018), “İran’ın Bölgesel Güvenlik Stratejisi: Bir Güç Döngüsünün Değerlendirilmesi”, Bitlis Eren Üniversitesi Akademik İzdüşüm Dergisi, 3(3), ss. 74-91.
14. • Kurt, Veysel (2019), “Arap İsyanları Sonrasında Ortadoğu’da Vekalet Savaşları: Yemen Örneği”, Uluslararası Siyaset Bilimi ve Kentsel Araştırmalar Dergisi, 7(1), ss. 307-326.
15. • Kurt, Veysel (2018), “Ortadoğu’da Güvenliğin Dönüşümü” içinde (editör: Veysel Kurt), Ortadoğu’da Ulusal Güvenlik Stratejileri, Ankara: SETA, ss. 15-36.
16. • Lobel, Mark (2015), “İran’ın Suriye’ye Gönderdiği Paralı Askerler”, BBC News Türkçe, 19.06.2015, Erişim Tarihi: 08.06.2026, Erişim Adresi: https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/06/150619_suriye_afgan_parali_askerler.
17. • Öztürk, Selim (2020), “İran Destekli Terörist Grupların Suriye’deki Varlığı”, 13.02.2020, Anadolu Ajansı, Erişim Tarihi:08.06.2026, Erişim Adresi: https://www.aa.com.tr/tr/analiz/iran-destekli-terorist-gruplarin-suriye-deki-varligi-/1732926.
18. • Sağırlı, Osman (2016), “Ortadoğu’yu Özel Ordular Dizayn Ediyor”, 28.05.2026, Türkiye Gazetesi, Erişim Tarihi: 08.06.2026, Erişim Adresi: https://www.turkiyegazetesi.com.tr/gundem/orta-doguyu-ozel-ordular-dizayn-ediyor-373003.
19. • Semin, Ali (2021), “Irak’ta ‘Devlet İçinde Devlet’ Olarak Haşdi el-Şabi ve el-Nuceba Hareketi”, Kriter Dergi, Erişim Tarihi: 08.06.2026, Erişim Adresi: https://kriterdergi.com/dis-politika/irakta-devlet-icinde-devlet-olarak-hasdi-el-sabi-ve-el-nuceba-hareketi.
20. • Singer, Peter Warren (2001/2002), “Corporate Warriors: The Rise and Ramifications of the Privatized Military Industry”, International Security, 26(3), ss. 1-46.
21. • Small, Michelle (2006), “Privatisation of Security and Military Functions and the Demise of the Modern Nation-State in Africa”, Occasional Paper Series, 1(2), ss. 1-44.
22. • Stephens, Kiahna (2021),“ Proxy Wars and Their Impacts”, 12.01.2021, The Borgen Project, Erişim Tarihi: 08.06.2026, Erişim Adresi: https://borgenproject.org/proxy-wars-and-their-impacts/.
23. • Yeşiltaş, Murat & Duran, Burhanettin (2018), “Ortadoğu’da DDSA’ların Yükselişi” içinde (editörler: Murat Yeşiltaş & Burhanettin Duran), Ortadoğu’da Devlet Dışı Silahlı Aktörler, Ankara: SETA, ss. 9-30.