Sekiz Köşeli Yıldız Sistemlerinin Yapısal Analizi ve Selçuklu Yıldızı'nın Yeniden Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışma, İslam sanatındaki sekiz köşeli yıldız desenlerinin yapısına yönelik analitik bir çerçeve ortaya koymaktadır ve mevcut literatürde 45 derecelik açısal şema ile sınırlandırılan yaklaşımın ötesine geçerek bu yapıların farklı açısal kurgularla da üretilebildiğini göstermektedir. İlk kez sunulan bu sınıflandırma, en az sayıdaki pergel ve cetvel (çizgilik) konstrüksiyon hareketine dayanan bir analiz yöntemi aracılığıyla çeşitli açısal düzenlemelerin ortak bir yapısal sistemden türediğini ve aralarında sistematik bir bağ bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu bulgular doğrultusunda çalışma, yıldız sistemlerinde içkin olan genişleme ve daralma mantığını yapısal ilkeler düzeyinde temellendiren bir analitik model olarak “Nefes Metodu”nu önermektedir. Nefes Metodu içinde poligonal tekniğin bu daralma–genişleme sürecinin son evresini oluşturduğu da gösterilmektedir. Model, teknik inşa ile düşünsel süreklilik arasındaki bağı görünür kılarak desen analizine belirgin bir epistemolojik derinlik kazandırmaktadır. Ayrıca çalışma, çok katmanlı yıldız sistemlerinin yorumlanmasına daha kuşatıcı bir zemin sunan Timurlu üslubunun kuşatıcı ve yapısal tutarlığa dayalı geometrik desen geleneğini de ortaya koymaktadır

Anahtar Kelimeler

• Geometrik Desen
• Sekiz Köşeli Yıldız
• Selçuklu Yıldızı
• Pergel ve Cetvel Konstrüksiyonu
• Nefes Metodu
• Timurlu Üslubu

A Structural Analysis of Eight-Pointed Star Systems and the Reassessment of the Seljuk Star

Öz

This study establishes an analytical framework for understanding the structure of eight-pointed star patterns in Islamic art and moves beyond the 45-degree angular scheme that prevails in the existing literature by demonstrating that these systems can also be generated through alternative angular arrangements. The classification introduced for the first time in this study shows, through an analysis based on the minimum number of compass-and-straightedge construction operations, that various angular configurations emerge from a single structural system and remain systematically interconnected. In line with these findings, the study proposes the “Breath Method” as an analytical model that grounds the logic of expansion and contraction inherent in star systems at the level of structural principles. Within this model, the polygonal technique is shown to constitute the final stage of this expansion–contraction process. The model makes explicit the relationship between technical construction and intellectual continuity, thereby providing geometric pattern analysis with a distinct epistemological depth. The study also reveals the integrative and structurally coherent geometric tradition of the Timurid style, which offers a broader interpretive ground for the examination of multi-layered star systems.

Anahtar Kelimeler

• Geometric Pattern
• Eight-Pointed Star
• Seljuk Star
• Compass and Straightedge Construction
• Breath Method
• Timurid Style

Kaynakça

1. Arslan, Meçin B. “Varlığın Kaynağı: İlahî Soluk (Nefes-i Rahmânî)”. Iğdır Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/24 (2021), 157–171. https://doi.org/10.34085/buifd.1265189.
2. Artut, Selçuk. Generating a Basic Geometric Pattern Coding for the Arts. New York: Apress, 2023.
3. Astho, Rajen. Geometric Improvisations With 8-Fold Vocabulary of Timurid Era. 2024.
4. Bonner, Jay. Islamic Geometric Patterns: Their Historical Development and Traditional Methods of Construction. New York: Springer, 2017.
5. Castera, Jean-Marc. Arabesques: Decorative Art in Morocco. Paris: ACR Édition, 1999.
6. Chittick, William C. “The Central Point: Qūnawī’s Role in the School of Ibn ʿArabī”. Journal of the Muhyiddin Ibn ʿArabi Society 37 (2005), 25–47.
7. Cromwell, Peter. “A Modular Design System Based on the Star and Cross Pattern”. Journal of Mathematics and the Arts 6/1 (2012), 29–42.
8. Cromwell, Peter. “From Circle Packings to Constellation Patterns”. Journal of Mathematics and the Arts (2023), 213–232.

9. Cundy, H. Martyn – Rollett, A. P. Mathematical Models. 2. Basım. Oxford – New York: Oxford University Press, 2. Basım, 1961.
10. De Young, Gregg. “An Arabic Introduction to Euclidean Geometry in Didactic Verse”. SCIAMVS 17 (2016), 161-215.
11. Ebû Zeyd, Nasr Hâmid, çev. Semih Ceyhan. “İbn Arabî’ye Göre İnsan-Âlem, İnsan-Allah İlişkisi”. Tasavvuf: İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi 25 (2010), 261–293.
12. Ekizler Sönmez, Serap. İslam Mimarisinde Hendesî Desenler Topkapı Tomarı ve İslâm Mimarisinde Geometrik Desenlere Küllî Bakış. İstanbul: Hassa Mimarlık, 2024.
13. Ekizler Sönmez, Serap. Mimar Sinan Camileri ve İslam Sanatında Geometrik Desenler. İstanbul: Klasik, 2017.
14. Ekizler Sönmez, Serap. Mimar Sinan’ın İzinde Geometrik Desenler Atölyesi / Geometric Patterns Workshop in the Footsteps of Sinan. İstanbul: Ketebe, 2023.
15. Ekizler Sönmez, Serap. “İslam Öncesi ve Sonrası ile Ayasofya Camii Geometrik Desenlerinin Mukayeseli Analizi”. Art-Sanat Dergisi 21 (2024), 309.
16. Fazlıoğlu, İhsan. Aded ile Mikdâr: İslâm-Türk Felsefe-Bilim Tarihinin Mathema Mâ-cerâsı I. İstanbul: Ketebe, 2018.
17. Fazlıoğlu, İhsan (ed.). Tahrîru Usûli’l-Hendese ve’l-Hisâb: Eukleides’in Elemanlar Kitabının Tahrîri, Müellif Nasîrüddin Tûsî. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2012.
18. Gomez-Jauregui, Valentin – Hogg, H. – Manchado, C. – Otero, C. “GomJau-Hogg’s Notation for Automatic Generation of k-Uniform Tessellations with ANTWERP v3.0”. Symmetry 13/12 (2021). https://doi.org/10.3390/sym13122376.
19. Haddad, Makram. Kitâbün fîmâ Yahtâcü İleyhi’s-Sânîi min A‘mâli’l-Hendese li Ebî’l-Vefâ el-Bûzcânî. Ankara: Sonçağ Yayınları, 2020.
20. Hancıoğlu, Hümeyra. “Gelenek Üzerine”. Journal of Turkish Language and Literature 2/1 (2016), 178.
21. Hankin, Ernst H. “On Some Discoveries of the Methods of Design Employed in Mohammedan Art”. Journal of the Society of Arts (1905).
22. Kaplan, Craig S. Computer Graphics and Geometric Ornamental Design. Seattle: Department of Computer Science and Engineering, University of Washington, PhD Thesis, 2002.
23. Kuban, Doğan. Türk ve İslâm Sanatı Üzerine Denemeler. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 1982.
24. Lee, Anthony J. Geometric Research Notebooks: Islamic Star Patterns, vols. 1–3. Yayımlanmamış el yazmaları, 1964–1985. Erişim 16 Haziran 2025. https://tilingsearch.mit.edu/tony/
25. Necipoğlu, Gülru. The Arts of Ornamental Geometry: A Persian Compendium on Similar and Complementary Interlocking Figures: A Volume Commemorating Alpay Özdural. Leiden: Brill, 2017.
26. Necipoğlu, Gülru. The Topkapı Scroll: Geometry and Ornament in Islamic Architecture. Santa Monica: The Getty Center for the History of Art and the Humanities, 1995.
27. Sertöz, Ali S. Öklid’in Elemanları (Türkçesi ve Notlar). Ankara: TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları, 2019.
28. Stilwell, John. The Four Pillars of Geometry. New York: Springer, 2000.
29. Süveysi, Muhammed. “Hendese”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 17/196–199. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 1998.
30. Uğurlu, Serdar. Gelenek ve Kimlik İlişkisi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, PhD Dissertation, 2010.
31. Walter, Nigel. Breath of the Compassionate. Cambridge: Cambridge Architecture, 2019.