Geleceğin Fen Bilimleri Öğretmenlerinin STEM Farkındalıkları, STEM Tutumları ve Teknolojiye Yönelik Tutumlarının İncelenmesi

Öz

Araştırmanın amacı, fen bilimleri öğretmen adaylarının STEM’e yönelik tutumları, STEM farkındalık düzeyleri ve teknolojiye yönelik tutumlarının incelenmesidir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden enlemsel (kesitsel) tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma grubunu, Karadeniz Bölgesi’nde yer alan bir devlet üniversitesinin fen bilimleri öğretmenliği programında öğrenim gören 1., 2., 3. ve 4. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde kullanılan ölçekler için ilgili ölçek geliştiricilerinden gerekli izinler alınmış ve katılımcılara uygulanmıştır. FeTeMM farkındalık ölçeği puanlarında sınıf düzeyine göre anlamlı bir fark bulunmamıştır. Ancak STEM tutumları açısından 1. ve 3. sınıf öğrencileri arasında anlamlı bir fark saptanmış; 3. sınıf öğrencilerinin STEM eğitimine yönelik daha olumlu tutumlara sahip olduğu belirlenmiştir. Teknolojiye yönelik tutum puanlarında ise sınıflar arasında anlamlı bir fark gözlenmemiştir. Elde edilen sonuçlar, fen bilimleri öğretmen adaylarının STEM’e yönelik farkındalıklarının sınıf düzeyine göre değişmediğini; ancak tutumlarının belirli sınıf düzeylerinde daha olumlu yönde gelişebildiğini göstermektedir. Bu doğrultuda, öğretmen yetiştirme programlarında STEM uygulamalarına yönelik deneyimlerin artırılması ve teknoloji entegrasyonuna ilişkin farkındalık çalışmalarının güçlendirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Geleceğin Fen Bilgisi Öğretmeni
• STEM Tutum
• STEM Farkındalık
• Teknoloji Tutum

An Investigation of Future Science Teachers' STEM Awareness, STEM Attitudes and Attitudes Toward Technology

Öz

The aim of this study is to examine pre-service science teachers’ attitudes toward STEM, their levels of STEM awareness, and their attitudes toward technology. The study employed quantitative research design using a cross-sectional survey model. The study group consisted of first-, second-, third-, and fourth-year students enrolled in the Science Education program at a state university located in the Black Sea Region of Türkiye. Necessary permissions were obtained from the developers of the scales used for data collection, and the instruments were administered to the participants. The findings revealed no significant differences among grade levels in the STEM Awareness Scale scores. However, a significant difference was found in STEM Attitude scores between first- and third-year students, indicating that third-year students held more positive attitudes toward STEM education. No significant differences were observed in attitudes toward technology across grade levels. The results suggest that pre-service science teachers’ STEM awareness does not vary by grade level, whereas their attitudes toward STEM education may develop more positively at certain stages of their training. Accordingly, it is recommended that teacher education programs provide more opportunities for hands-on STEM experiences and strengthen awareness regarding technology integration.

Anahtar Kelimeler

• Future Science Teacher
• STEM Attitude
• STEM Awareness
• Technology Attitude

Kaynakça

1. Akan, Ş (2024). Fen bilgisi öğretmen adaylarının 21. yüzyıl dijital çağ okuryazarlığı becerileri girişimcilik özellikleri ve STEM’e yönelik tutumlarının incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Karaman.
2. Akdur, T. E., Demir, R. ve Doğan, U. (2025). Giriş. R. Demir, U. Doğan, R. Bütüner (Ed.), STEM Eğitimi İçin Teknoloji Odaklı Öğrenme Senaryoları – 2 (ss. 6-14) içinde. MEB Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü.
3. Aksoğan, M., ve Bulut Özek, M. (2020). Öğretmen adaylarının teknoloji yeterlilikleri ile teknolojiye bakış açısı arasındaki ilişki. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 11(2), 301-311.
4. Alkayiş, A. (2021). Eğitim felsefesi perspektifinden dijitalleşme ve eğitim 4.0. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(21), 221-237. https://doi.org/10.29029/busbed.818165
5. Altan, E. B., ve Ucuncuoglu, İ. (2019). Examining the development of pre-service science teachers’ STEM-focused lesson planning skills. Eurasian Journal of Educational Research, 19(83), 103-124. https://doi.org/10.14689/ejer.2019.83.5
6. Aydın, F., ve Karaa, F. N. (2013). Öğretmen adaylarının teknolojiye yönelik tutumları: Ölçek geliştirme çalışması. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 10(4), 103-118.
7. Aygen, M. B. (2018). Fen bilgisi öğretmen adaylarının bütünleşik öğretmenlik bilgilerinin desteklenmesine yönelik stem uygulamaları. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Fırat Üniversitesi, Elazığ.
8. Barak, M. (2014). Closing the gap between attitudes and perceptions about ICT-Enhanced learning among Pre-service STEM teachers. Journal of Science Education and Technology, 23, 1-14. https://doi.org/10.1007/s10956-013-9446-8

9. Bilici, S. (2019). Örnekleme Yöntemleri. Eğitimde Araştırma Yöntemleri (2. Baskı) içinde (s. 56-78). Ankara: Pegem Akademi.
10. Bircan, M. A. ve Köksal, Ç. (2020). Özel yetenekli öğrencilerin STEM tutumlarının ve STEM kariyer ilgilerinin incelenmesi. Turkish Journal of Primary Education, 5(1), 16-32.
11. Buyruk, B., ve Korkmaz, Ö. (2016). FeTeMM Farkındalık Ölçeği (FFÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 13(2), 61–76.
12. Brophy, S., Klein, S., Portsmore, M., & Rogers, C. (2013). Advancing engineering education in P-12 classrooms. Journal of Engineering Education, 97(3), 369–387. https://doi.org/10.1002/j.2168-9830.2008.tb00985.x
13. Bybee, R., (2010). What is STEM education? Science, 329(5995), 996-996. https://doi.org/10.1126/science.1194998
14. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2021). Eğitimde araştırma yöntemleri (Dinç, E., Kıroğlu, K., Çev.) Ankara: Pegem Akademi.
15. Çavaş, P., Ayar, A., ve Gürcan, G. (2020). Türkiye’de STEM eğitimi üzerine yapılan araştırmaların durumu üzerine bir çalışma. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 823-854. https://doi.org/10.33711/yyuefd.751853
16. Çetin, A., Gündoğdu, B., Hökkaş, H., ve Genç, M. (2023). STEM eğitimi yaklaşımı konulu araştırmalar üzerine sistematik bir derleme. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 1-23.
17. Çetin, O., Çalışkan, E., ve Menzi, N. (2012). Öğretmen adaylarının teknoloji yeterlilikleri ile teknolojiye yönelik tutumları arasındaki ilişki. İlköğretim Online, 11(2), 273-291.
18. Demirkol, K., Kartal, B., ve Taşdemir, A. (2022). The investigation of mathematics and science teachers’ attitudes towards stem education regarding multiple variables. Türk Akademik Yayınlar Dergisi (TAY Journal), 6(1), 77-98. https://doi.org/10.29329/tayjournal.2022.491.04
19. Deniz, L. (2005). İlköğretim okullarında görev yapan sınıf ve alan öğretmenlerinin bilgisayar tutumları. The Turkish Online Journal of Educational Technology, TOJET, 4(4), Article 22.
20. Dong, Y., Wang, J., & Yang, Y. (2020). Understanding intrinsic challenges to STEM instructional practices for Chinese teachers based on their beliefs and knowledge base. International Journal of STEM Education, 7(47). https://doi.org/10.1186/s40594-020-00245-0
21. Durmaz, H., ve Çelik, H. (2024). The Effect of STEM Education Practices on the Awareness towards STEM Education and Opinions of Preservice Science Teachers. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 18(1), 1-30. https://doi.org/10.17522/balikesirnef.1402084
22. Ekici, F. (2022). Fen bilgisi öğretmen adaylarının STEM farkındalıkları, STEM görüşleri ve STEM odaklı argümantasyon becerilerinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
23. Er, K., ve Başeğmez, D. (2020). Öğretmen adaylarının STEM farkındalıkları ile STEM uygulamalarına ilişkin özyeterlik inançları arasındaki ilişki. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 14(2), 941-987. https://doi.org/10.17522/balikesirnef.837613
24. Eroğlu, Y., ve Akçay, N. O. (2024). Fen bilimleri öğretmenlerinin teknolojiye yönelik tutumları ile teknoloji kabul durumlarının farklı değişkenlere göre belirlenmesi. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(1), 206-230.
25. He, C. (2022). The effects of stem education on mathematics, science, and english language development skills. Journal of Education, Humanities and Social Sciences, 6, 220-228. https://doi.org/10.54097/ehss.v6i.4427 Hiğde, E., Aktamış, H., Arabacıoğlu, T., Şen, H. C., vd. (2020). Öğretmen ve öğretmen adaylarının STEM alanlarına yönelı̇k tutumlarının ve STEM öğretı̇mı̇ yönelı̇mlerı̇nı̇n farklı değı̇şkenler açısından ı̇ncelenmesı̇. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 34-56. https://doi.org/10.29065/usakead.684766
26. İnançlı, E., ve Timur, B. (2018). Fen bilimleri öğretmen ve öğretmen adaylarının STEM eğitimi hakkındaki görüşleri. Uluslararası Bilim ve Eğitim Dergisi, 1(1), 48-68.
27. Ismail, Z. (2018). Benefits of STEM education. K4D Helpdesk Report. Birmingham, UK: International Development Department.
28. Karahan, E., Canbazoğlu B.S., ve Albayrak Sarı, A. (2017). Disiplinlerarası öğretime yönelik algı ölçeğinin Türkçe’ ye uyarlanması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Eurasian Educational Research Congress (EJER), Denizli, Türkiye.
29. Karisan, D., Macalalag, A., & Johnson, J. (2019). The effect of methods course on pre-service teachers’ awareness and intentions of teaching science, technology, engineering, and mathematics (STEM) subjects. International Journal of Research in Education and Science (IJRES), 5(1), 22-35.
30. Kaya, G. (2019). Fen bilimleri öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının STEM hakkındaki görüşleri ve STEM uygulamalarına yönelik ihtiyaç analizi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi.
31. Kocakülah, M. S., Abacı, B., ve Kocakülah, A. (2021). Bütünleştirilmiş STEM Etkinliklerinin Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının STEM Eğitimi Tutumlarına Etkisi. İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 223-262. https://doi.org/10.17932/IAU.EFD.2015.013/efd_v07i2001
32. Kumandaş Öztürk, H. (2019). Araştırma modelleri ve türleri. K. Yılmaz ve R. S. Arık (Ed.), Eğitimde araştırma yöntemleri (ss. 76-100) içinde. Ankara: Pegem Akademi.
33. Margot, K.C., & Kettler, T. (2019). Teachers’ perception of STEM integration and education: a systematic literature review. International Journal of STEM Education, 6, 2. https://doi.org/10.1186/s40594-018-0151-2
34. MEB (2018). Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Ankara.
35. MEB (2024). Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Ankara.
36. Oktavianty, E., & Syaiful B. Arsyid. (2024). Analysis of the attitudes and perceptions of prospective science teacher students towards stem learning. Jurnal Pendidikan Informatika Dan Sains, 13(1), 65–74.
37. Örün, Ö., Orhan, D., Dönmez, P., ve Kurt, A. A. (2015). Öğretmen adaylarının bireysel yenilikçilik profilleri ve teknoloji tutum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 65-76.
38. Özsevgeç, T. (2019). Nicel veri analizi H. Özmen ve O. Karamustafaoğlu (Ed.), Eğitimde araştırma yöntemleri (ss. 439-459) içinde. Ankara: Pegem Akademi.
39. Ritz, J. M. & Fan, S. C. (2015). STEM and technology education: international state-of-the-art. International Journal of Technology and Design Education, 25, 429–451. https://doi.org/10.1007/s10798-014-9290-z
40. Skliarova, I., Meireles, I., Tchemisova, T., Cação, I., & Martins, N. (2023). Teachers’ appreciation of benefits and shortcomings of online and blended higher STEM education. Education Sciences, 13(4), 338. https://doi.org/10.3390/educsci13040338
41. Şahin, B. (2019) STEM etkinliklerinin fen öğretmeni adaylarının STEM evrenselleri, tutumları ve etkilerinin etkisinin belirlenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bartın Üniversitesi, Bartın.
42. Tarhan, U. (2022). Yarının işini yarına bırakma (5. baskı). İstanbul: Ceres Yayınları.
43. Tezsezen, S. (2017). An investigation of preservice teachers' STEM awareness through definitions and relationships of STEM areas. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bogazici University, İstanbul.
44. Toma, R. B., & Greca, I. M. (2018). The effect of integrative STEM instruction on elementary students’ attitudes toward science. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 14(4), 1383-1395. https://doi.org/10.29333/ejmste/83676
45. Xie, Y., Fang, M., & Shauman, K. (2015). STEM education. Annual Review of Sociology, 41, 331-357. https://doi.org/10.1146/annurev-soc-071312-145659
46. Yaman, F., ve Aşılıoğlu, B. (2022). Öğretmenlerin STEM eğitimine yönelik farkındalık, tutum ve sınıf içi uygulama özyeterlik algılarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 51(234), 1395-1416.
47. Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü, (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ve STEM. https://scientix.eba.gov.tr/turkiye-yuzyili-maarif-modeli/
48. Yıldırım, P. (2017). Fen, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik (STEM) entegrasyonuna ilişkin nitel bir çalışma. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 35, 31-55.