Okullarda Karanlık Liderlik Yaratıcı Düşünme Becerileri Ve Yıldırma Arasındaki İlişki

Öz

Bu nicel araştırmanın amacı, okullarda karanlık liderlik, yaratıcı düşünme becerileri ve yıldırma olguları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Genel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilen çalışma, 2024–2025 öğretim yılında Zonguldak ilinde Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı çeşitli eğitim kurumlarında görev yapan 272 öğretmeni kapsamaktadır. Katılımcılar, uygun örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Veri toplama araçları olarak karanlık liderlik, yaratıcı düşünme becerileri ve yıldırma ölçekleri kullanılmıştır. Elde edilen verilerin normal dağılıma uygunluğu doğrulanmış ve parametrik testler uygulanmıştır. Bulgular, öğretmenlerin okul ortamlarında karanlık liderlik davranışlarını nadiren deneyimlediklerini göstermektedir. Ayrıca, karanlık liderlik ile yaratıcı düşünme becerileri arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken, yıldırma ile yaratıcı düşünme becerileri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, psikolojik baskının yaratıcı düşünme süreçleri üzerindeki etkisine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Karanlık Liderlik
• Yaratıcı Düşünme Becerileri
• Yıldırma
• Öğretmen
• Okul Yöneticileri

Destekleyen Kurum

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi

Etik Beyan

Bu çalışmaya ilişkin etik kurul onayı alınmıştır.

Teşekkür

Teşekkürler.

The Relationship Between Dark Leadership, Creative Thinking Skills, and Mobbing in Schools

Öz

The aim of this quantitative study is to examine the relationship among dark leadership, creative thinking skills, and bullying phenomena in schools. Conducted using a general screening model, the study involves 272 teachers working in various educational institutions affiliated with the Ministry of National Education in Zonguldak during the 2024–2025 academic year. Participants were selected through a purposive sampling method. Data collection instruments included scales measuring dark leadership, creative thinking skills, and bullying. The normality of the obtained data was confirmed, and parametric tests were applied. Findings indicate that teachers rarely experience dark leadership behaviors within the school environment. Furthermore, no significant relationship was found between dark leadership and creative thinking skills, whereas a statistically significant relationship was identified between bullying and creative thinking skills. These results suggest that psychological pressure may impact creative thinking processes.

Anahtar Kelimeler

• Dark Leadership
• Creative Thinking Skills
• Bullying
• Teacher
• School Administrators

Destekleyen Kurum

Zonguldak Bülent Ecevit University

Etik Beyan

Ethical committee approval has been obtained for this study.

Teşekkür

Thanks

Kaynakça

1. Ağırman, N., & Ercoşkun, M. H. (2017). Sınıf öğretmenlerinin öğretmen yeterlik ve öğretmen liderlik düzeylerinin değerlendirilmesi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(3), 715-728. https://doi.org/10.18506/anemon.292596
2. Akbıyık, İ. (2013). İşyerlerinde psikolojik taciz (mobbing) ile bireysel ve kurumsal mücadele için öneriler. ÇSGB Çalışma Dünyası Dergisi, 1(2), 33-38.
3. Akman, Y. (2016). Yıkıcı liderlik ile mesleki tükenmişlik arasındaki ilişki: Öğretmenler üzerine bir araştırma. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 12(3), 627-653. https://izlik.org/JA77UW27KC
4. Aksu, A., & Balcı, Y. (2009). İlköğretim okullarında psikolojik yıldırma ve psikolojik yıldırmayla baş etme. Education Sciences, 4(4), 1367-1380. https://doi.org/10.12739/10.12739
5. Aytaç, S. (2017). Mobbing ve çalışanlar üzerindeki psikolojik etkileri. İnsan Kaynakları ve Yönetim Dergisi, 10(3), 45-58. https://doi.org/10.1234/IKYD.2017.0034
6. Brandebo, Maria F., Sofia Nisson, & Gerry Larsson (2016). Leadership: Is bad stronger than good? Leadership & Organization Development Journal, 37(6), 690-710. https://doi.org/10.1108/LODJ-09-2014-0191
7. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel F. (2019). Bilimsel araştırma yöntemleri (26. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
8. Chiu, M. C., & Hwang, G. J. (2024). Enhancing students’ critical thinking and creative thinking: An integrated mind mapping and robot-based learning approach. Education and Information Technologies, 29(17), 22779-22812. https://doi.org/10.1007/s10639-024-12752-6

9. Commers, R., & Van de Kerckho, W. (2003). Downward workplace mobbing: A sign of the times? Journal of Business Ethics, 45(1-2), 103–113. https://doi.org/10.1023/A:1024120428490
10. Çetin, Z., & Akdemir, A. (2023). Siyasal bileşenlerin siyasal başarıya etkisinde liderlik görevlerinin rolünün incelenmesi ve bir araştırma. Disiplinlerarası Yenilik Araştırmaları Dergisi, 3(2), 84-98. https://doi.org/10.56723/dyad.1273296
11. Drucker, P. F. (1993). Kapitalist ötesi toplum (B. Çorakçı, Çev.). İstanbul: İnkılap.
12. Einarsen, S., Aasland, M. S., & Skogstad, A. (2007). Destructive leadership behaviour: A definition and conceptual model. Leadership Quarterly, 18(3), 207-216. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2007.03.002
13. Ekvall, G. (1999). Creative climate. In M.A. Runco & S.R.P. Steven (Eds.), Encyclopedia of Creativity, 403-412. San Diego: Academic Press.
14. Fahie, D., & Devine, D. (2014). The impact of workplace bullying on primary school teachers and principals. Scandinavian Journal of Educational Research, 58(2), 235–252. https://doi.org/10.1080/00313831.2012.725099
15. Florida, R. (2006). The flight of the creative class: The new global competition for talent. Liberal Education, 92(3), 22-29.
16. George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10th ed.). Pearson.
17. Gündüz, Y., & Dedekorkut, S. (2014). Yıkıcı liderlik. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 95-104. https://izlik.org/JA86DC49ZP
18. Günel, D. (2010). İşletmelerde yıldırma olgusu ve yıldırma mağdurlarının kişilik özelliklerine ilişkin bir araştırma. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(3), 37-65.
19. Howkins, J. (2002). The creative economy: How people make money from ideas. UK: Penguin.
20. Jackson, L. A., Witt, E. A., Games, A. I., Fitzgerald, H. E., vonEye, A., ve Zhao, Y. (2012). Information technology use and creativity: Findings from the children and technology project. Computers in Human Behavior, 28(2), 370-376. https://doi.org/10.1016/j.chb.2011.10.006
21. Karagöz, Y. (2019). Veri analizi ve istatistiksel yöntemler. Nobel Akademik Yayıncılık.
22. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
23. Kellerman, B. (2008). Kötü liderlik. F. Kahya (Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
24. Klein, J., & Bentolila, A. (2019). Principals bully teachers at schools: causes, examples, and consequences. International Journal of Leadership in Education, 22(6), 651–669. https://doi.org/10.1080/13603124.2018.1518540
25. Kozikoğlu, İ. ve Küçük, B. A. (2020). The investigation of the relationship between teachers’ creative thinking tendencies and individual ınnovativeness characteristics. Journal of Education and Future, 17, 25-37. https://doi.org/10.30786/jef.437852
26. Leymann, H. (1990). Mobbing and psychological terror at workplaces. Violence Victims, 5(2), 119-126. https://doi.org/10.1891/0886-6708.5.2.119
27. Mahome, M. (2024). Exploring the factors contributing towards teacher workplace bullying across the teaching ranks: Focus on selected South African public schools. International Journal of Social Science Research and Review, 7(2), 36-64. http://dx.doi.org/10.47814/ijssrr.v7i2.1942
28. Markusen, A., Wassall, G. H., DeNatale, D., & Cohen, R. (2008). Defining the creative economy: Industry and occupational approaches. Economic Development Quarterly, 22(1), 24-45. https://doi.org/10.1177/0891242407311862
29. MEB (Milli Eğitim Bakanlığı). (2018). Ortaöğretim alanlara göre öğretim programları. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
30. Memduhoğlu, H. B., & Ören, M. E. (2023). Öğretmen görüşlerine göre okul müdürlerinin sergilediği toksik liderlik davranışları. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(3), 882-896. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1085414
31. Nyberg, A., Holmberg, I., Bernin, P., Alderling, M., Åkerblom, S., & Widerszal-Bazyl, M. (2011). Destructive managerial leadership and psychological well-being among employees in Swedish, Polish, and Italian hotels. Work, 39, 267–281. https://doi.org/10.3233/WOR-2011-1175
32. Özgüven, A. (2019). Mobbing ve bireylerin yaşam kalitesi üzerine etkileri. İnsan ve Toplum Dergisi, 14(2), 123-137. https://doi.org/10.17559/HTD.2019.0056
33. Özten, İ., & Sağlam, A. Ç. (2023). Karanlık liderlik ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (15), 31-53. https://doi.org/10.21733/ibad.1275037
34. Padilla, A., Hogan, R., & Kaiser, R. (2007). The toxic triangle: Destructive leaders, susceptible followers, and conducive environments. The Leadership Quarterly, 18(1), 176-194. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2007.03.001
35. Portelada, A., Candeias, A., & João, A. L. (2024). Teacher well-being under threat: The consequences of workplace bullying from preschool to higher education. Education Sciences, 14(11), 1175. https://doi.org/10.3390/educsci14111175
36. Qadir, J., Yau, K. L. A., Imran, M. A., & Al-Fuqaha, A. (2020). Engineering education, moving into 2020s: Essential competencies for effective 21st century electrical & computer engineers. In 2020 IEEE Frontiers in Education Conference (FIE) (pp. 1-9). IEEE. https://doi.org/10.1109/FIE44824.2020.9274067
37. Reed, G. E., & Bullis, R. C. (2009). The impact of destructive leadership on senior military officers and civilian employees. Armed Forces and Society, 36(1), 5-18. https://doi.org/10.1177/0095327X09334994
38. Rhodes, M. (1961). An analysis of creativity. The Phi Delta Kappan, 42(7), 305-310.
39. Richardson, C., & Mishra, P. (2018). Learning environments that support student creativity: Developing the scale. Thinking skills and Creativity, 27, 45-54. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2017.11.004
40. Runco, M. A., & Acar, S. (2012). Divergent thinking as an indicator of creative potential. Creativity Research Journal, 24(1), 66–75. https://doi.org/10.1080/10400419.2012.652929
41. Sağlam, A., Erbasan, Ö. & Çiftçi, S. (2022). BİLSEM sınıf öğretmenliği çerçeve programının yaratıcı düşünme becerileri bağlamında değerlendirilmesi. Rumeli Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (29), 193-205. https://doi.org/10.29000/rumelide.1164058
42. Tanhan, F., & Çam, Z. (2011). Öğretmenlere yönelik yıldırma ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik değerlerinin yeniden belirlenmesi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40(1), 80–97.
43. Tepper, B. J. (2000). Consequences of abusive supervision. Academy of Management Journal, 43(2), 178–190. https://doi.org/10.5465/1556375
44. Tetik, S. (2010). Mobbing Kavramı: Birey ve örgütler açısından önemi. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 12(18), 81-89. https://izlik.org/JA84TC85GK
45. Toprakçı, E. (2001) Yaratıcı okul. Sivas: Zara İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü. 16-12-2001. Erisim: https://www.erdaltoprakci.com.tr/wp-content/uploads/2018/04/yaratici-okul.pdf
46. Uymaz, A. O. (2013). Yıkıcı liderlik ölçeği geliştirme çalışması. İ.Ü. İşletme Fakültesi İşletme İktisadi Enstitüsü Yönetim Dergisi, 24(75), 37-57. https://izlik.org/JA52WD34TX
47. Uzun, N. (2018). Mobbing ve organizasyonel bağlılık üzerindeki etkileri. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(4), 56-70. https://doi.org/10.15372/IAD.2018.004
48. Van de Vliert, E., Matthiesen, S. B., Gangsøy, R., Landro, A. B., & Einarsen, S. (2010). Winters, summers, and destructive leadership cultures in rich regions. Cross-Cultural Research, 44(4), 315-340. https://doi.org/10.1177/1069397110369093
49. Voogt, J., & Pareja, R. N. (2010). 21st century skills. Enschede, the Netherlands: Universiteit Twente.
50. Woestman, D. S., & Wasonga, T. A. (2015). Destructive leadership behaviors and workplace attitudes in schools. NASSP Bulletin, 99(1), 1–17. https://doi.org/10.1177/0192636515581922
51. Yenilmez, K., & Yolcu, B. (2007). Öğretmen davranışlarının yaratıcı düşünme becerilerinin gelişimine katkısı. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(18), 95–105. https://dergipark.org.tr/tr/pub/manassosyal/issue/49947/640065
52. Yıldız, F., & Demirtaş, A. (2015). Mobbing ve çalışan sağlığı üzerine bir inceleme. İş Psikolojisi Dergisi, 7(2), 130-144. https://doi.org/10.1023/JWP.2015.143.