ÇOK BOYUTLU SAĞLIK SİSTEMLERİNE GÜVEN ÖLÇEĞİ: TÜRKÇE GEÇERLİLİK VE GÜVENİLİRLİK ÇALIŞMASI

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 3, 171 - 187, 31.12.2025

Fatma Çiftçi Kıraç , Ali Göde , Ramazan Kıraç

Öz

Araştırmada, “Çok Boyutlu Sağlık Sistemlerine Güven Ölçeği”nin Türkçe uyarlamasının geçerlilik ve güvenilirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Çalışma, kolayda örnekleme yöntemiyle Kahramanmaraş’ta ikamet eden 498 yetişkin bireyden elde edilen verilerle yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde kişisel bilgi formu, “Çok Boyutlu Sağlık Sistemlerine Güven Ölçeği” ve “Hasta Memnuniyeti Ölçeği” kullanılmıştır. Ölçeğin kapsam, yapı ve bağlam geçerliliği analiz edilmiştir. Analizler sonucunda 19 madde ve 3 alt boyuttan oluşan nihai form oluşturulmuştur. Ölçeğin iç tutarlılığına ilişkin Cronbach’s Alpha katsayısı 0,842 olarak bulunmuş ve yüksek düzeyde güvenilirlik göstermiştir. Doğrulayıcı Faktör Analizi uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğu saptanmıştır. Bağlam geçerliliği kapsamında, sağlık sistemine duyulan güven ile hasta memnuniyeti arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. Sonuçlar, ölçeğin Türkiye’de sağlık sistemine yönelik güvenin çok boyutlu değerlendirilmesinde geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

güven , sağlık sistemine güven , çok boyutlu güven , ölçek uyarlama.

MULTIDIMENSIONAL TRUST IN HEALTH SYSTEMS SCALE: TURKISH VALIDITY AND RELIABILITY STUDY

Öz

The present study aimed to examine the validity and reliability of the Turkish adaptation of the “Multidimensional Trust in Health Care Systems Scale.” Data were collected from a convenience sample of 498 adult residents in Kahramanmaraş through face-to-face surveys. The data collection tools included a personal information form, the “Multidimensional Trust in Health Care Systems Scale,” and the “Patient Satisfaction Scale.” Content, construct, and contextual validity analyses were performed, resulting in a final version of the scale consisting of 19 items and three sub-dimensions. The internal consistency of the scale was confirmed with a Cronbach’s alpha coefficient of 0.842, indicating high reliability. Confirmatory Factor Analysis demonstrated that the fit indices were above acceptable thresholds. Moreover, contextual validity analyses revealed a positive and statistically significant relationship between trust in the health care system and patient satisfaction. Overall, findings indicate that the scale is a valid and reliable instrument for assessing multidimensional trust in the health care system among adults in Turkey.

Anahtar Kelimeler

trust , trust in health system , multidimensional trust , scale adaptation

Kaynakça

• Bayın Donar, G., Hancıoğlu Başköy, Y., Arslan, D. T. ve Yeşilaydın, G. (2024). Sağlık Bakım Sistemine Duyulan Güven Düzeyinin Belirlenmesi. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 11(2), 290–302. doi:10.34087/cbusbed.1404809
• Bowman, L., Kwok, K. O., Redd, R., Yi, Y., Ward, H., Wei, W. I., … Wong, S. Y.-S. (2021). Comparing Public Perceptions and Preventive Behaviors During the Early Phase of the COVID-19 Pandemic in Hong Kong and the United Kingdom: Cross-sectional Survey Study. Journal of Medical Internet Research, 23(3), 1–15. doi:10.2196/23231
• Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (7. bs.). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Campus, G., Diaz-Betancourt, M., Cagetti, M., Carvalho, J., Carvalho, T., Cortés-Martinicorena, J., … Wolf, T. (2020). Study Protocol for an Online Questionnaire Survey on Symptoms/Signs, Protective Measures, Level of Awareness and Perception Regarding COVID-19 Outbreak among Dentists. A Global Survey. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(15), 1–8. doi:10.3390/ijerph17155598
• Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. ve Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik SPSS ve LİSREL uygulamaları. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Coşkun, R., Altunışık, R., Bayraktaroğlu, S. ve Yıldırım, E. (2017). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri SPSS uygulamalı (7. bs.). Sakarya: Sakarya Kitabevi.
• Diğer, H. ve Ardıç, M. (2023). Sağlık Sistemine Güvensizlik Düzeyini Belirlemeye Yönelik Bir Araştırma: Tokat İlinde Bir Uygulama. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(4), 1518–1530. doi:10.37989/gumussagbil.1320103
• Emmering, S. A., Astroth, K. S., Woith, W. M., Dyck, M. J. ve Kim, M. (2018). Social capital, health, health behavior, and utilization of healthcare services among older adults: A conceptual framework. Nursing Forum, 53(4), 416–424. doi:10.1111/nuf.12268
• Filiz, M. ve Güngör, S. (2022). Sağlık hizmetlerinin sunumunda hasta dostu kavramı üzerinde bir değerlendirme. Trakya University Journal of Social Science, 24(2), 657–674. doi:10.26468/TRAKYASOBED.1058916
• Győrffy, Z., Békási, S., Döbrössy, B., Bognár, V. K., Radó, N., Morva, E., … Girasek, E. (2022). Exploratory attitude survey of homeless persons regarding telecare services in shelters providing mid- and long-term accommodation: The importance of trust. Plos One, 17(1), 1–15. doi:10.1371/journal.pone.0261145
• Hall, S., McQuay, W. ve Ball, K. S. (2010). Initial Results From an Interdisciplinary Review of Trust Research. Volume 6: Engineering Education and Professional Development içinde (ss. 425–433). ASMEDC. doi:10.1115/IMECE2010-39622
• Hamilton, A. L., Layden, E. A., Storrar, N., Skinner, J., Harden, J. ve Wood, M. (2024). Definition, Measurement, Precursors, and Outcomes of Trust Within Health Care Teams: A Scoping Review. Academic Medicine, 99(1), 106–117. doi:10.1097/ACM.0000000000005320
• Hooper, D., Coughlan, J. ve Mullen, M. R. (2008). Structural equation modelling: Guidelines for determining model fit. Electronic Journal of Business Research Methods, 6(1), 53–60.
• Işık, O. (2011). Algılanan Kalitenin Hastane Marka Değerine Etkisi: Tüketici Değerlendirmesi. Gazi Üniversitesi.
• Kalaycı, Ş. (2017). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Dinamik Akademi Yayınları.
• Kankaanpää, S.-L., Lehti, V., Solin, P. ve Salama, E. (2024). Fostering trust and understanding in social and healthcare services with migrant-origin parents: qualitative focus-group interviews of foreign-born mothers living in Finland. European Child & Adolescent Psychiatry, 33(6), 1827–1836. doi:10.1007/s00787-023-02288-4
• Kant, R. ve Varea, R. (2021). Spreading (dis)trust in Fiji? Exploring COVID-19 misinformation on Facebook forums. Pacific Journalism Review : Te Koakoa, 27, 63–84. doi:10.24135/pjr.v27i1and2.1166
• Kaya, N. ve Işık, O. (2018). Hasta Güçlendirme Ölçeğinin Türkçe Geçerlilik ve Güvenilirliği. İşletme Bilimi Dergisi, 6(1), 49–64. doi:10.22139/jobs.403021
• Kurtuluş, K. (2004). Pazarlama Araştırmaları (7. bs.). İstanbul: Literatür Yayıncılık.
• Liu, J. Y. W., Sorwar, G., Rahman, M. S. ve Hoque, M. R. (2023). The role of trust and habit in the adoption of mHealth by older adults in Hong Kong: a healthcare technology service acceptance (HTSA) model. BMC Geriatrics, 23(1), 1–17. doi:10.1186/s12877-023-03779-4
• Liu, Y. ve Liu, C. (2023). Protective and Overprotective Behaviors against COVID-19 Outbreak: Media Impact and Mediating Roles of Institutional Trust and Anxiety. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(2), 1–15. doi:10.3390/ijerph20021368
• Meydan, C. H. ve Şeşen, H. (2015). Yapısal eşitlik modellemesi - AMOS uygulamaları. Ankara: Dertay Yayıncılık.
• Meyer, S. B., Brown, P., Calnan, M., Ward, P. R., Little, J., Betini, G. S., … Filice, E. (2024). Development and validation of the Trust in Multidimensional Healthcare Systems Scale (TIMHSS). International Journal for Equity in Health, 23(1), 1–18. doi:10.1186/s12939-024-02162-y
• Munro, B. H. (2005). Statistical methods for health care research (C. 1). Pennsylvania, US: Lippincott Williams & Wilkins,.
• Rodríguez-Blázquez, C., Garriga, C., Forjaz, M. J., Sandu, P., Bernal, E., Miller, K., … Tolonen, H. (2023). Trends in mental health diagnosis and use of resources in Europe during the COVID-19 pandemic. European Journal of Public Health, 33(Supplement_2), 247–248. doi:10.1093/eurpub/ckad160.629
• Rose, A., Peters, N., Shea, J. A. ve Armstrong, K. (2004). Development and testing of the health care system distrust scale. Journal of General Internal Medicine, 19(1), 57–63. doi:10.1111/J.1525-1497.2004.21146.X
• Sakthidevi, I. ve Fathima, G. (2024). Improving Access Trust in Healthcare Through Multimodal Deep Learning for Affective Computing. Human-Centric Intelligent Systems, 1–16. doi:10.1007/s44230-024-00080-4
• Şimşek, O. F. (2007). Yapisal esitlik modellemesine giris: Temel ilkeler ve LISREL uygulamalari. Ankara: Ekinoks. Temeloğlu Şen, E. ve Sertel Berk, H. Ö. (2022). Hasta Memnuniyeti Kısa Değerlendirme Formu’nun (HMKDF) Türkçe Uyarlama Çalışması. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(43), 35–54. doi:10.46928/iticusbe.880433
• TÜİK. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2024. Türkiye İstatistik Kurumu, Erişim tarihi 02 Kasım 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783
• Uzunsakal, E. ve Yıldız, D. (2018). Alan Araştırmalarında Güvenilirlik Testlerinin Karşılaştırılması Ve Tarımsal Veriler Üzerine Bir Uygulama. Uygulamalı Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 14–28. https://dergipark.org.tr/en/pub/iuusbd/399621 adresinden erişildi.
• Wang, J. ve Wang, X. (2019). Structural equation modeling: Applications using Mplus. New Jersey, US: John Wiley & Sons.
• Wei, C., Li, Q., Lian, Z., Luo, Y., Song, S. ve Chen, H. (2022). Variation in Public Trust, Perceived Societal Fairness, and Well-Being before and after COVID-19 Onset—Evidence from the China Family Panel Studies. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(19), 1–14. doi:10.3390/ijerph191912365
• Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74–85.