AİLE HEKİMLİĞİNDE GÖREV YAPAN SAĞLIK ÇALIŞANLARININ BULAŞICI HASTALIKLARA YÖNELİK RİSK VE KORUNMA FARKINDALIĞININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Bu araştırma, Çankırı ilindeki aile sağlığı merkezlerinde görev yapan sağlık çalışanlarının bulaşıcı hastalıklara ilişkin risk algıları ile korunma farkındalık düzeylerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Tanımlayıcı ve kesitsel tasarımla yürütülen çalışmada veriler, tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t-testi ve Anova ile analiz edilmiştir. Bulgular, katılımcıların büyük çoğunluğunun bulaşıcı hastalıklar konusunda eğitim aldığı ve mesleki uygulamalar sırasında yüksek düzeyde kaygı yaşadığını ortaya koymuştur. Cinsiyet değişkenine göre erkeklerin genel ve korunma yollarına ilişkin algı (Gky) ile bulaşa yönelik algı (Bya) düzeylerinin kadınlardan, medeni durum açısından evlilerin Bya düzeylerinin bekârlardan yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca genç sağlık çalışanlarının (18–29 yaş) Bya düzeyleri daha düşük bulunmuş, eğitim durumuna göre ise anlamlı bir fark belirlenmemiştir. Bulgular, bilgi düzeyinin artırılmasının yanı sıra gruplara özgü farkındalık ve risk yönetimi becerilerinin desteklenmesi gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık çalışanları
• Bulaşıcı hastalıklar
• Risk farkındalığı
• Korunma Farkındalığı
• Sağlık yönetimi

EVALUATION OF THE RISK AND PREVENTIVE AWARENESS OF INFECTIOUS DISEASES AMONG HEALTHCARE WORKERS IN FAMILY MEDICINE

Öz

This study was conducted to determine the risk perceptions and awareness levels of healthcare workers employed at family health centers in Çankırı province regarding infectious diseases. Data were analyzed using descriptive statistics, independent samples t-test, and Anova in this descriptive and cross-sectional study. The findings revealed that the vast majority of participants had received training on infectious diseases and experienced high levels of anxiety during professional practice. According to the gender variable, it was determined that men's levels of general and prevention-related perceptions (Gky) and infection-related perceptions (Bya) were higher than women's, and that married individuals' Bya levels were higher than those of single individuals in terms of marital status. Furthermore, young healthcare workers (aged 18–29) had lower Bya levels, while no significant difference was found based on educational status. The findings indicate that, in addition to increasing knowledge levels, group-specific awareness and risk management skills need to be supported.

Anahtar Kelimeler

• Healthcare workers
• Infectious diseases
• Risk awareness
• Protection awareness
• Health management

Kaynakça

1. Akgül, F., & Arslan, Y. (2023). Hepatit B virüsü ile enfekte olan sağlık çalışanlarının hastalıklarıyla ilgili bilgi ve farkındalıklarının değerlendirilmesi. Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 20(2), 286-291.
2. Erbaş, M. S. (2023). Türkiye’de kamu sağlık çalışanlarının sağlığı ve güvenliğinin sağlıkta kalitenin artırılmasında önemi. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 20(2), 53-96.
3. Erol, İ., & Ökten, B. B. (2023). Salgın hastalık süreçlerinde sağlık hizmetlerine yönelik mekânsal ihtiyaçların belirlenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (51), 254-271.
4. Keten, S., & Yörük, G. (2025). Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin bulaşıcı hastalıklarla ilgili risk farkındalığı, korunmayla ilgili davranış ve tutumları: Tanımlayıcı kesitsel çalışma. Turkiye Klinikleri Journal of Health Sciences, 10(3), 784-791.
5. Koruk, İ., Tekin-Koruk, S., Tuncer, K., Demir, C., Kara, B., & Şeyhanoğlu, A. S. (2014). Şanlıurfa’da sağlık çalışanlarının mesleki bulaşıcı hastalıklara karşı aşılanma düzeyi. Klimik Journal/Klimik Dergisi, 26(1).
6. Lai, X., Wang, X., Yang, Q., Xu, X., Tang, Y., Liu, C., ... & Chen, H. (2020). Will healthcare workers improve infection prevention and control behaviors as Covid-19 risk emerges and increases, in China? Antimicrobial Resistance & Infection Control, 9(1), 83. https://doi.org/10.1186/s13756-020-00746-1
7. T.C. Resmî Gazete. (24.11.2004). Aile Hekimliği Kanunu (Kanun No: 5258). 18.04.2025 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5258.pdf adresinden alınmıştır.
8. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2018). Bulaşıcı hastalıklarla mücadele rehberi (Genelge No: 2018-22). 19.04.2025 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/Bulasici-hastaliklar-db/duyurular/Bulasici_Hastaliklarla_Mucadele_Rehberi.pdf adresinden alınmıştır.

9. Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA). (17.04.2020). Covid-19 pandemi değerlendirme raporu. 18.04.2025 tarihinde http://www.tuba.gov.tr/files/images/2020/Covidraporu/Covid19%20Raporu-Final+.pdf adresinden alınmıştır.
10. Wonca Europe. (2002). The European definition of general practice/family medicine. 19.05.2025 tarihinde https://www.woncaeurope.org/file/8b4f3e25-e8ae-4da7-b94f-cb6ddbb0a3c9/Definition%20EURACTshort.pdf adresinden alınmıştır.
11. World Health Organization (Who). (2022). WHO publications. 18.05.2025 tarihinde https://www.who.int/publications adresinden alınmıştır.
12. Zencir, M. (2015). Mesleksel bulaşıcı hastalıklar: Sağlık çalışanlarının sağlığı örneği. TTB Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 14(51), 60-69.