Kurum Türünün Sağlık Çalışanlarına Yönelik Şiddet Üzerindeki Etkisi: İş Stresinin Aracılık Rolü

Öz

Çalışmanın amacı, kurum türünün sağlık çalışanlarına yönelik şiddet üzerindeki etkisini ortaya çıkarmak ve bu etkide iş stresinin aracı rolünü tespit etmektir. Araştırmada kesitsel bir tasarım benimsenmiş ve veriler İstanbul’da faaliyet gösteren bir kamu ve bir özel hastanede görev yapan toplam 330 sağlık çalışanından, yüz yüze anket yöntemi kullanılarak elde edilmiştir. Hipotez edilen model, SPSS ve AMOS yazılım programları kullanılarak test edilmiştir. Analiz sonucuna göre, kurum türünün sağlık çalışanlarına uygulanan şiddet üzerindeki etkisinde iş stresinin aracı rol oynadığı tespit edilmiştir (%95 GA=-0,103, -0,019). Buna göre, kurum türü çalışanların iş stresini olumsuz etkilemekte (p<0,005, β=-0,154), bu durum da şiddete maruziyeti artırmaktadır (p<0,001, β=0,416). Bu bulgular değerlendirildiğinde, kamu hastanelerinde çalışan sağlık personelinin özel hastanelere kıyasla daha yoğun hasta başvurusu, kurumsal sınırların görece belirsizliği ve algılanan kurumsal yaptırımın zayıflığı nedeniyle iş stresi yaşadığı, bu koşulların ise şiddete dönüşme olasılığını anlamlı biçimde artırdığı anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, kamu hastanelerinde stres ve şiddeti azaltmaya yönelik, kurumsal yaptırım mekanizmaları işletilmeli ve çalışanların algıladığı örgütsel destek güçlendirilmelidir. Ayrıca, politika geliştiricilerin hasta başvuru akışının düzenlenmesi amacıyla sevk zinciri kapsamında çalışmalar yürütmesi elzemdir.

Anahtar Kelimeler

• Kurum türü
• iş stresi
• sağlıkta şiddet
• sağlık çalışanları.

The Effect of Organization Type on Violence Against Healthcare Workers: The Mediating Role of Job Stress

Öz

The study aims to reveal the effect of institution type on violence against healthcare workers and to identify the mediating role of job stress in this effect. A cross-sectional design was adopted in the study, and data were obtained from a total of 330 healthcare workers employed at a public and a private hospital operating in Istanbul using a face-to-face survey method. The hypothesized model was tested using SPSS and AMOS software programs. According to the analysis results, work stress was found to play a mediating role in the effect of institution type on violence against healthcare workers (95% CI = -0.103, -0.019). Accordingly, the type of institution negatively affects employees’ work stress (p<0.005, β=-0.154), which in turn increases exposure to violence (p<0.001, β=0.416). When these findings are evaluated, it is understood that healthcare personnel working in public hospitals experience work stress due to a higher patient load compared to private hospitals, relatively unclear organizational boundaries, and perceived weakness of organizational sanctions, and that these conditions significantly increase the likelihood of violence. In this context, institutional enforcement mechanisms should be implemented in public hospitals to reduce stress and violence, and the organizational support perceived by employees should be strengthened. Furthermore, it is essential that policymakers conduct studies within the referral chain to regulate the flow of patient referrals.

Anahtar Kelimeler

• Institutional type
• job stress
• violence in healthcare
• healthcare workers.

Kaynakça

1. Akca, N., Yılmaz, A., & Işık, O. (2014). Sağlık çalışanlarına uygulanan şiddet: Özel bir tıp merkezi örneği. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi, 13(1), 1-12. https://doi.org/10.1501/Ashd_0000000093
2. Al Fayez, A., Almutairi, M., Alotaibi, A., Shebli, K. H. M., Al Hamamah, S. M., Alelyani, S. M. S., ... & Alamri, Z. F. F. (2024). The Impact of Work Pressures on the Health and Well-being of Healthcare Workers. Journal of International Crisis and Risk Communication Research, 7(S10), 621. https://doi.org/10.63278/jicrcr.vi.435
3. Antao, H. S., Sacadura-Leite, E., Manzano, M. J., Pınote, S., Serranheira, F., & Sousa-Uva, A. (2020). Workplace violence in healthcare: a single-center study on causes, consequences and prevention strategies. Acta Médica Portuguesa. 33(1), 31-37. https://doi.org/10.20344/amp.11465
4. Attar, G. E. (2017). Türkiye'de hekimlere yönelik şiddet: bir temellendirilmiş kuram analizi. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 37(1), 157-178. https://doi.org/10.16917/iusosyoloji.331332
5. Biçkes, D. M., Çizmeci, B., Göver, H., & Pomak, İ. (2017). Investigation of health care workers’ stress, depression and anxiety levels in terms of work-related violence. Journal of Human Sciences, 14(3), 2628-2642.
6. Chen, X., Zhang, H., Zhong, L., Diao, D., Zhu, L., & Ye, L. (2025). Effects of Workplace Violence on Emergency Nurses’ Health: A Mediating and Moderating Role of Occupational Stress and the Work Environment. Journal of Nursing Management, 2025(1), 8813003. https://doi.org/10.1155/jonm/8813003
7. Çelik, Y., & Çelik, S. Ş. (2007). Sexual harassment against nurses in Turkey. Journal of nursing Scholarship, 39(2), 200-206. https://doi.org/10.1111/j.1547-5069.2007.00168.x
8. Çelik, S. Ş., Çelik, Y., Ağırbaş, İ., & Uğurluoğlu, Ö. (2007). Verbal and physical abuse against nurses in Turkey. International nursing review, 54(4), 359-366. https://doi.org/10.1111/j.1466-7657.2007.00548.x

9. Dellve, L., & Wikström, E. W. A. (2009). Managing complex workplace stress in health care organizations: leaders' perceived legitimacy conflicts. Journal of Nursing Management, 17(8), 931-941. https://doi.org/10.1111/j.1365-2834.2009.00996.x
10. Demirci, Ş., & Uğurluoğlu, Ö. (2020). An evaluation of verbal, physical, and sexual violence against healthcare workers in Ankara, Turkey. Journal of forensic nursing, 16(4), E33-E41. https://doi.org/10.1097/JFN.0000000000000286
11. Devebakan, N. (2018). Sağlik kurumlarinda işyeri şiddeti ve Dokuz Eylül Üniversitesi Uygulama Ve Araştirma Hastanesi’nde beyaz kod başvurularinin değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(2), 383-399.
12. DeVellis, R.F. (2017). Scale development: Theory and applications. Los Angeles, CA: Sage Publications.
13. Dünya Sağlık Örgütü (World Health Organization [WHO]). (2026). Preventing violence against health workers. Erişim Tarihi: 11 Ocak 2026. https://www.who.int/activities/preventing-violence-against-health-workers
14. Eker, H., Topçu, H., Şahinöz, İ., Özder, S., & Aydın, H. (2011). Bir Eğitim ve Araştırma Hastanesindeki Şiddet Sıklığı. Bidder Tıp Bilimleri Dergisi, 3(3), 16–22.
15. Esen, H., & Aykal, G. (2020). Sağlık kurumlarında yaşanan şiddetin değerlendirilmesi: Eğitim ve araştırma hastanesi örneği. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 7(1), 1-9.
16. Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of marketing research, 18(1), 39-50. https://doi.org/10.1177/002224378101800104
17. Fricke, J., Siddique, S. M., Douma, C., Ladak, A., Burchill, C. N., Greysen, R., & Mull, N. K. (2023). Workplace violence in healthcare settings: a scoping review of guidelines and systematic reviews. Trauma, Violence, & Abuse, 24(5), 3363-3383. https://doi.org/10.1177/15248380221126476
18. Friganović, A., Selič, P., & Ilić, B. (2019). Stress and burnout syndrome and their associations with coping and job satisfaction in critical care nurses: a literature review. Psychiatria Danubina, 31(suppl. 1), 21-31.
19. Haar, R. J., Read, R., Fast, L., Blanchet, K., Rinaldi, S., Taithe, B., ... & Rubenstein, L. S. (2021). Violence against healthcare in conflict: a systematic review of the literature and agenda for future research. Conflict and health, 15(1), 37. https://doi.org/10.1186/s13031-021-00372-7
20. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E., & Tatham, R. L. (2019). Multivariate data analysis, (8th ed). Cengage.
21. Hopkins, M., Fetherston, C. M., & Morrison, P. (2018). Aggression and violence in healthcare and its impact on nursing students: A narrative review of the literature. Nurse education today, 62, 158-163. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2017.12.019
22. Hoşgör, H., & Türkmen, İ. (2021). Bitmeyen çile: Sağlıkta şiddet (Medimagazin haber portalı üzerinden bir araştırma). Izmir Democracy University Health Sciences Journal, 4(2), 192–211.
23. Pariona‐Cabrera, P., Cavanagh, J., & Bartram, T. (2020). Workplace violence against nurses in health care and the role of human resource management: A systematic review of the literature. Journal of advanced nursing, 76(7), 1581-1593. https://doi.org/10.1111/jan.14352
24. Ras, I. A. (2023). The factors that affect violence against nurses in emergency departments. Heliyon, 9(3). e14306.
25. Karasek Jr, R. A. (1979). Job demands, job decision latitude, and mental strain: Implications for job redesign. Administrative science quarterly, 24(2), 285-308. https://doi.org/10.2307/2392498
26. Kline, R. B. (2023). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford publications.
27. Kobayashi, Y., Oe, M., Ishida, T., Matsuoka, M., Chiba, H., & Uchimura, N. (2020). Workplace violence and its effects on burnout and secondary traumatic stress among mental healthcare nurses in Japan. International journal of environmental research and public health, 17(8), 2747. https://doi.org/10.3390/ijerph17082747
28. Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. (Vol. 445). New York, NY: Springer Publishing Company.
29. Long, L., Xie, N., Chen, X., Zhang, H., Zhong, L., Diao, D., ... & Zhou, Y. (2025). Association between workplace violence and occupational stress among emergency department nurses: a cross-sectional study. Frontiers in Public Health, 13, 1603651. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1603651
30. Magnavita, N. (2014). Workplace violence and occupational stress in healthcare workers: A chicken‐and‐egg situation—results of a 6‐year follow‐up study. Journal of nursing scholarship, 46(5), 366-376. https://doi.org/10.1111/jnu.12088
31. Mamacı, M. (2023). Workplace aggression and violence. Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi, 5(8), 187-212.
32. Mento, C., Silvestri, M. C., Bruno, A., Muscatello, M. R. A., Cedro, C., Pandolfo, G., & Zoccali, R. A. (2020). Workplace violence against healthcare professionals: A systematic review. Aggression and violent behavior, 51, 101381. https://doi.org/10.1016/j.avb.2020.101381
33. Özargun, G., & Akalın, B. (2024). Sağlık çalışanlarında şiddet önleme iklimi ile işe angaje olma arasındaki ilişki: Düzce il örneği. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 11(1), 51-62. https://doi.org/10.52880/sagakaderg.1316423
34. Raguz, M. (2021). Structural violence: its many faces and challenges in research, policies, prevention, and intervention. Journal of Prevention & Intervention in the Community, 49(4), 303-310. https://doi.org/10.1080/10852352.2019.1664716
35. Ray, M. M. (2007). The dark side of the job: violence in the emergency department. Journal of Emergency Nursing, 33(3), 257-261.
36. Sadullah, Ö. (2009). İnsan kaynakları yönetiminde koruma işlevi (İş güvenliği ve işgören sağlığı). İnsan Kaynakları Yönetimi. İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım.
37. Sağlık ve Sosyal Hizmet Çalışanları Sendikası [Sağlık-Sen]. (2022). 2022 yılı sağlıkta şiddet raporu. Sağlık-Sen Yayınları.
38. Sari, H., Yildiz, İ., Çağla Baloğlu, S., Özel, M., & Tekalp, R. (2023). The frequency of workplace violence against healthcare workers and affecting factors. PLoS one, 18(7). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0289363
39. Schaufeli, W. B., Shimazu, A., Hakanen, J., Salanova, M., & De Witte, H. (2017). An ultra-short measure for work engagement. European Journal of Psychological Assessment. https://doi.org/10.1027/1015-5759/a000430
40. Shahjalal, M., Gow, J., Alam, M. M., Ahmed, T., Chakma, S. K., Mohsin, F. M., ... & Mahumud, R. A. (2021). Workplace violence among health care professionals in public and private health facilities in Bangladesh. International journal of public health, 66, 1604396. https://doi.org/10.3389/ijph.2021.1604396
41. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. Baskı). MA: Pearson Education.
42. Teleş, M. (2021). Validity and reliability of the Turkish version of the General Work Stress Scale. Journal of Nursing Management, 29(4), 710-720. https://doi.org/10.1111/jonm.13211
43. Tengilimoğlu, D. (2001). Hastane seçimine etkili olan faktörler: Bir alan uygulaması. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1), 85-98.
44. Tiryaki, E. U., & Şimşek, E. (2024). Aile sağlığı merkezinde sağlık çalışanlarına şiddet. MEYAD Akademi, 5(1), 37-49. https://doi.org/10.59007/meyadakademi.1457388
45. Wu, H., Qi, K., Luan, B., Liu, Z., & Zhao, Q. (2023). Association between occupational stress and mental health of nurses during the COVID‐19 pandemic: A cross‐sectional research. Nursing Open, 10(12), 7694-7702. https://doi.org/10.1002/nop2.2010
46. Yalçın, H. & İlvan, A. (2023). Sağlık Çalışanlarına Şiddet ve Şiddet Oranları. Aydın Sağlık Dergisi, 9(3), 117-130. https://doi.org/10.17932/IAU.ASD.2015.007/asd_v09i3001
47. Yao, X., Shao, J., Wang, L., Zhang, J., Zhang, C., & Lin, Y. (2021). Does workplace violence, empathy, and communication influence occupational stress among mental health nurses?. International journal of mental health nursing, 30(1), 177-188. https://doi.org/10.1111/inm.12770
48. Yazıcıoğlu, Y., & Erdoğan, S. (2011). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay Yayıncılık.
49. Yıldırak, Y. (2023). Sağlık çalışanlarına uygulanan şiddetin işten ayrılma niyeti üzerine bir araştırma. İstanbul Gelişim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi.
50. Yıldız, M. S. (2019). Türkiye’de Sağlik Çalişanlarina Yönelik Şiddet: Ankara İlinde Araştirma. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 22(1), 135-156.
51. Yılmaz, M., Tellioğlu, M., & Arıkan, İ. (2021). Sağlıkta şiddet: Tıp fakültesi öğrencilerinin mesleğe bakışına etkisi. Online Turkish Journal of Health Sciences, 6(3), 404-412. https://doi.org/10.26453/otjhs.903129