Batı çocuk edebiyatında engellilik söylemleri: Petey, Sol Ayağım ve İçimdeki Müzik örneği

Öz

Dünya genelinde bir milyardan fazla engelli bireyin ve dolaylı olarak etkilenen milyarlarca insanın varlığı, engelliliğin hiçbir toplumun göz ardı edemeyeceği bir sosyal olgu olduğunu göstermektedir. Bu araştırma, oldukça etkin eğitim materyalleri olan çocuk edebiyatı eserlerinde engellilik temasının nasıl temsil edildiğini incelemektedir. Bu konuyu işleyen üç çocuk kitabı aracılığıyla engelli bireylerin yaşam deneyimlerini, çevresel koşullardan etkilenme biçimlerini ve insan ilişkilerinde karşılaştıkları güçlükleri anlamayı hedeflemektedir. Araştırmanın temel sorusu; bu eserlerde engelli bireylerin yaşamı nasıl deneyimledikleri, çevresel koşullardan nasıl etkilendikleri, insan ilişkilerinde ne tür zorluklarla karşılaştıkları ve engelliliği nasıl algıladıkları gibi konular etrafında şekillenmiştir. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada, Batı çocuk edebiyatına ait ve ortaokul düzeyine hitap eden Petey, Sol Ayağım ve İçimdeki Müzik adlı çocuk edebiyatı eserleri amaçlı örneklemle seçilmiştir. Veriler doküman incelemesiyle toplanmış, içerik analiziyle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, engelli bireylerle sağlıklı ilişkiler kurulmasına, ihtiyaçlarının doğru biçimde belirlenmesine, bakım ve eğitim hizmetlerinin geliştirilmesine, duygusal dünyalarının anlaşılmasına ve sosyal ilişkilerinin dinamiklerinin kavranmasına yönelik önemli bulgular elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk edebiyatı
• Batı çocuk edebiyatı
• Engellilik
• Beyin felci

Disability discourses in western children's literature: Petey, My Left Foot and Out Of My Mind

Öz

The global presence of more than one billion people with disabilities, along with the many who are indirectly affected, demonstrates that disability is a social reality no society can ignore. This study examines how disability is portrayed in children’s literature, which functions as a meaningful educational resource. By analyzing three books that address this theme, the research explores how characters with disabilities experience daily life, how environmental factors shape these experiences, and what challenges they encounter in their relationships. The study’s guiding questions focus on how disability is perceived within these narratives, how individuals negotiate their surroundings, and what social or emotional difficulties they face. Using a qualitative research design, the study selected three Western middle-grade works through purposive sampling: Petey, My Left Foot, and Out of My Mind. Data were gathered through document analysis and interpreted using content analysis. Findings provide important insights for building supportive relationships with individuals with disabilities, identifying their needs accurately, improving educational and care services, and understanding the emotional and social dynamics that influence their lives. These results highlight the value of children’s literature as a lens for recognizing disability as a multifaceted experience and for promoting more inclusive educational and social practices overall.

Anahtar Kelimeler

• Children
• Western children
• Disability
• Cerebral palsy

Kaynakça

1. Acar, M. T. (2015). XX. yüzyıl Türk romanında engelli karakterlerin ‘Küçük Ağa’ ve ‘Köyün Kamburu’ romanları çerçevesinde değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
2. Acara, Y. (2013). Saadet asrı model toplum tecrübesinin engellilere ilişkin kodları. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 13(1), 131-171.
3. Aytemur Sağıroğlu, N. (2020). Öjeni ve sağlam bedenlilik. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 30, 115-133.
4. Baybal, M. S. (2015). Yahudilik ve Hıristiyanlığın engellilere bakışı. Mütefekkir, 2(4), 275-298. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.130261
5. Bialik, G., & Givon, U. (2009). Cerebral palsy: Classification and etiology. Acta Orthopaedica et Traumatologica Turcica, 43(2), 77-80.
6. Bilgin, N. (2014). Sosyal bilimlerde i̇çerik analizi. Siyasal Kitabevi.
7. Brown, C. (2020). Sol ayağım (F. Kahraman, Çev.). Nora Kitap.
8. Burcu, E. (2006). Özürlülük kimliği ve etiketlemenin kişisel ve sosyal söylemleri. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 23(2), 61-83.

9. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2021). Araştırma tasarımı—Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (E. Karadağ, Çev.). Nobel Akademik Yayıncılık.
10. Çelik, E. (2013). Edebiyat eseri toplumun aynasıdır: Edebiyat sosyoloji i̇lişkisi üzerine. Türk Dili, 104(738), 59-64.
11. Çetin, E. (2021). Özel gereksinimli çocuklar ve okumaya giriş. İçinde Emre Laçin (Ed.), Özel gereksinimli öğrenciler i̇çin okuma ve okumanın gelişimi (ss. 1-19). Nobel Akademik Yayıncılık.
12. Demirel, S. (2005). Özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerinde aile eğitiminin önemi. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 1, 61-74.
13. Dilidüzgün, S. (2018). Çağdaş çocuk yazını. Tudem.
14. Draper, S. M. (2020). İ̇çimdeki müzik (Z. Kürük, Çev.). Genç Timaş.
15. Dyches, T. T., Prater, M. A., & Cramer, S. F. (2001). Characterization of mental retardation and autism in children’s books. Education and Training in Mental Retardation and Developmental Disabilities, 36(3), 230-243.
16. Ekici̇, M., & Ertem, İ. S. (2019). Çocuk kitaplarında engelliler ve sorunlarının i̇ncelenmesi. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 3(3), 250-264.
17. Elkatmış, V., & Turan, L. (2023). Çocuk edebiyatında engellilik teması ile karşılaşan çocukların engelliliği algılamaları üzerine bir araştırma. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(1), 64-83. https://doi.org/10.16916/aded.1167833
18. Etikan, I. (2016). Comparison of convenience sampling and purposive sampling. American Journal of Theoretical and Applied Statistics, 5(1), 1. https://doi.org/10.11648/j.ajtas.20160501.11
19. Genç Timaş, M. (2022). Sharon M. Draper/İçimdeki Müzik’in yazarı [Broadcast]. https://www.youtube.com/watch?v=NpTuWv3aGe0
20. Gönç Şavran, T. (2012). Nicel ve nitel araştırmalarda kullanılan araştırma teknikleri. İçinde Temmuz Gönç Şavran (Ed.), Sosyolojide araştırma yöntem ve teknikleri. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
21. Görgülü, Ü. (2018). Fıkıhta cenin hukuku. M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
22. Kahraman Güloğlu, F., & Serdar, M. (2023). Amerika Birleşik Devletleri’nde engellilik: Kavramsal gelişim ve yasal çerçeve. Journal of Turkish Studies, 18(1), 113-134. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.67796
23. Kahraman, Ö., & Karadayı, N. (2015). Engelli kardeşe sahip olan çocukların engelli kardeşleriyle deneyimlerine ilişkin görüşleri. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 390-408.
24. Karagül, S. (2018). Çocuk edebiyatı ve bibliyoterapi. Çocuk ve Medeniyet Dergisi, 3(6), 43-55.
25. Kayıran, D., & Avcı, A. (2023). Bir eğitim materyali olarak çocuk edebiyatında şiddet dili farkındalığının i̇ncelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 22(87), 796-805. https://doi.org/10.17755/esosder.1209832
26. McGowan, J. (2014). Don’t beatify us: What parents of the disabled really need. Commonweal, 141(19), 6-7.
27. Mikaelsen, B. (2020). Petey (A. Anar, Çev.). Beyaz Balina.
28. Neuman, W. L. (2017). Toplumsal araştırma yöntemleri (S. Özge, Çev.). Yayın Odası.
29. Sever, S. (2021). Çocuk ve edebiyat. Tudem Yayınları.
30. Sheldon, S. (2024). Beyond the tram lines: Disability discrimination, reproductive rights and anachronistic abortion law. Oxford Journal of Legal Studies, 44(1), 104-132. https://doi.org/10.1093/ojls/gqad025
31. Su, G., & Burcu Sağlam, E. (2020). Köy yaşamında engelli birey olma deneyimi: nitel bir araştırma örneği. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 37(1), 96-115. https://doi.org/doi:10.32600/huefd.623627
32. Şimşek, K., & Kartal, A. (2022). Çocuk edebiyatının başlangıcına dair bir değerlendirme. Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 29, 344-356. https://doi.org/10.29000/rumelide.1164173
33. Şirin, M. R. (2019). Çocuk edebiyatına eleştirel bir bakış. Uçan At Yayınları.
34. Şişman, N. (2011). Kaderle tasarım arasında yeni i̇nsan. Timaş Yayınları.
35. Taşdelen, V. (2015). Edebiyat ve psikoloji. Bizim Külliye, 66, 25-30.
36. Toy, D. (2022). Engelli birey algısında çocuk edebiyatının çocuk gelişim alanlarına etkisi: İçimdeki Müzik örneği [Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
37. Turanalp, M. F. (2025). Çocuk kitaplarında ölüm temasının i̇şlenişi: Bir ölüm eğitimi materyali olarak Arnold Lobel’in “Fil Amca” kitabı örneği. Milli Eğitim Dergisi, 54(248), 2367-2400. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1578461
38. Tüfekçi Can, D. (2014a). Çocuk edebiyatı: Giriş. Eğitim Akademi Yayınevi.
39. Tüfekçi Can, D. (2014b). Çocuk edebiyatı: Kuramsal yaklaşım. Eğitim Akademi Yayınevi.
40. UN. (2025). Convention on the rights of persons with disabilities (CRPD) | Division for inclusive social development (DISD). Department of Economic and Social Affairs Social Inclusion. https://social.desa.un.org/issues/disability/crpd/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities-crpd
41. Ünal, A. (2010). Türk çocuk edebiyatında engellilerin temsili [Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
42. WHO. (2011). World report on disability. World Health Organization. https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241564182
43. Yakar, Y. M., Yılmaz, O., & Yılmaz, H. D. (2019). Çocuk kitaplarında sorun odaklılık: engellilik algısı. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 3(1), 56-76.
44. Yayın Dedektifi. (2025). Yayın Dedektifi. https://yayindedektifi.com/