Sosyoloji dersi öğretim programı ile ilgili gerçekleştirilen çalışmaların incelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 8 Sayı: 14 , 207 - 224

Gamze Aslan

https://izlik.org/JA84GN98LN

Öz

Araştırmada 2000-2025 yılları arasında sosyoloji öğretim programları ile ilgili gerçekleştirilen makale ve tezler yayın türü ve yıllara göre dağılımları, araştırma amaç ve yöntemleri, araştırmalarda yer alan sosyoloji öğretim programı ve sıklığı gibi değişkenler açısından incelenmiştir. Bu bağlamda sosyoloji öğretim programı ile ilgili 1 doktora, 12 yüksek lisans ve 25 makale olmak üzere toplam 38 çalışma incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizinin kullanıldığı çalışmada ele alınan araştırmalar çeşitli değişkenler açısından irdelenmiştir. Araştırma sonucunda Cumhuriyet’ten günümüze geçerli olan bütün sosyoloji öğretim programları ile ilgili çalışma yapıldığı tespit edilmiştir. Ancak araştırmaların amacı ve yönteminde homojen bir dağılımın olmadığı görülmüştür. Bu bağlamda araştırmalarda çoğunlukla nitel araştırma yönteminden yararlanıldığı ve ders kitaplarının sosyoloji öğretim programı doğrultusunda incelendiği saptanmıştır. Çalışmalarda en fazla 2009 sosyoloji öğretim programından yararlanıldığı da bulgular arasındadır. Araştırma kapsamında ele alınan tez çalışmaları ise en fazla Gazi Üniversitesinde gerçekleştirilmiştir. Bu durumun oluşmasında Gazi Eğitim Fakültesinde Felsefe Grubu Öğretmenliği bölümünün yer alması etkili olabilir.

Anahtar Kelimeler

sosyoloji , öğretim programı , içerik analizi

An examination of studies conducted related to the sociology curriculum

https://izlik.org/JA84GN98LN

Öz

In the research, articles and theses about sociology curriculums between 2000 and 2025 were examined in terms of variables such as publication type and distribution by years, research aims and methods, sociology curriculum included in the research and its frequency. In this context, a total of 38 studies, including 1 doctoral, 12 master’s and 25 articles, were examined regarding the sociology curriculum. The study, which employed content analysis, a qualitative researc method, examined the studies in terms of various variables. The research revealed that studies were conducted on all sociology curricula valid from te Republic to the present. However, it was observed that there was no homogeneous distribution in the purpose and method of the research. In this context, it was determined that qualitative research methods were mostly used in the studies and the textbooks were examined in line with the sociology curriculum. It is also among the findings that the 2009socology curriculum was used the most in the studies. The thesis studies covered within the scope of the research were mostly carried out at Gazi University. The presence of the Philosophy Group Teaching Department and Gazi Faculty of Education may have been effective in this situation.

Anahtar Kelimeler

socıology , currıculum , content analysis

Kaynakça

• Alican, N. (2007). Ankara liselerinde sosyoloji dersi veren sosyoloji öğretmenlerinin sosyoloji dersleri ile ilgili yaklaşımları: Ankara liselerinde sosyoloji öğretiminde karşılaşılan çok boyutlu sorunlar (Tez no 209440). [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Anık, M. (2005). Eğitimde yenileşme ve Türkiye’de lise sosyoloji ders kitapları, (Tez no 176182). [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Anıt, Z. (2020). Türk eğitim sistemine ve lise sosyoloji ders kitaplarına yüklenen ideolojik görevin eleştirisi, (Tez no 660799). [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Aslan, G. (2022). Sosyoloji öğretiminde “yüz numaralı adam” filminden yararlanma, Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi TÜBAD, 7(2), 416-423.
• Aslan, G. (2023). Sosyal bilimler lisesinde okutulan sosyoloji ders kitaplarının öğretim programına uygunluğu açısından incelenmesi, Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 12(3), 28-37.
• Aslan, G., & Duman, E. Z. (2024). Sosyal bilimler lisesinde okutulan sosyoloji 1 ve sosyoloji 2 ders kitaplarının değerler açısından incelenmesi, International Socıal Mentality and Researcher Thinkers Journal, 10(5), 829-836. https://doi.org/10.5281/zenodo.13844472
• Arslanoğlu, İ. (2017). Sosyolojiye Giriş, Akçağ Yayınları.
• Arslan, S. (2018). Cumhuriyetin temel değerlerinin aktarılmasında tarih, coğrafya, felsefe, sosyoloji ve edebiyat programlarının eleştirel olarak değerlendirilmesi, Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 2(13), 1-34.
• Arslan Temel, H. (2018). Sosyoloji dersi öğretiminde karşılaşılan sorunların öğretmen görüşleri açısından değerlendirilmesi: Manisa ili örneği, (Tez no 526053). [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Avcı, M. G., & Kıran, E. (2021). Toplumsal değişme, yetişkin eğitimi ve sosyoloji, Milli Eğitim, 50(230), s. 835-856.
• Banoğlu, K., & Baş, Y. (2012). Sosyoloji dersi öğrenci algılarının derse verilen önem, sosyal kazanım ve öğrenme ortamı boyutları açısından incelenmesi, Eğitim ve Bilim, 37(164), 31-44.
• Biçer, B. (2013). Felsefe gurubu dersleri (psikoloji, sosyoloji, mantık) öğretim programları ve LYS sorularının karşılaştırmalı analizi, Cumhuriyet Internatıonal Journal of Education-CIJE, 2(3), 1-14 Creswell, J. (2013). Araştırma deseni: nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları, S. B. Demir (Çev.) Eğiten Kitap. (Orijinal çalışma 2003’te yayımlanmıştır)
• Demirpolat, A. (2021). “2009 yılı ortaöğretim sosyoloji dersi öğretim programı”nın kritik bir incelemesi: sosyoloji eğitiminde disiplinlerarası ya da post-konvansiyonel yaklaşım”, International Socıal Scıences Studıes Journal, 7(86), 3521-3525
• Dombaycı, M. A. Kızıltan, Ö. (2017). Felsefe grubu eğitimi lisans programlarının karşılaştırılması, Turkish Studies, 12(25), 265-288. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12247
• Görücü, Y. D. (2024). Öğretim ilkeleri açısından ortaöğretim sosyoloji ders kitabının incelenmesi, (Tez no 869213).[Yüksek lisans tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Görücü, Y. D., & Ünsal, S. (2024). Öğretim ilkeleri açısından ortaöğretim sosyoloji ders kitabının incelenmesi, Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(2), 1715-1744 http://dx.doi.org/10.51460/baebd.1477986
• İnce, Z., & Dikbıyık, C. (2024). Disiplinlerarası eğitim bağlamında ortaöğretim sosyoloji ders kitabı ve öğretim programının coğrafi kavramlar ve coğrafya müfredatı açısından değerlendirilmesi, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 59, 651-673
• Kaynak, H. (2018). Yapısal sorunlar ve “ikinci sosyoloji”: disipliner temsillerin bir içerik analizi, (Tez no 492343).[Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dergisi, 15, 170-189
• Korkmaz, F., & Ünsal, S. (2017). Analysis of attainments and evaluation questions in sociology curriculum according to the SOLO taxonomy, Eurasian Journal of Educational Research 69, 75-92
• Manav, F. (2016). Ortaöğretim felsefe grubu dersleri (sosyoloji, psikoloji, mantık) mevcut öğretim programlarında Türk bilim insanları: sorunlar ve çözüm önerileri, Inesjournal Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(9), s.174-184
• Manav, F., & Zabun, B. (2017). Ortaöğretim sosyoloji öğretiminde Nasreddin Hoca fıkralarından yararlanma, Turkish Studies, 12(28), 557-576. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12422
• Nergüz, E. (2017). Lise sosyoloji ders kitaplarında iktidarlara göre ideolojik kurgular (1950-2012 arası karşılaştırmalı bir çözümleme),(Tez no 485682). [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Ocak, G., & Aslan Taşçı, D. (2012). 2009 sosyoloji öğretim programı uygulamasına yönelik öğretmen tutumları, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 379-399.
• Odabaşı Koç, Ö. (2017). Lise sosyoloji ders kitaplarında toplumsal cinsiyet eşitliği, (Tez no 490554). [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Orhan, Ü. G. (2020). Ortaöğretim yetkinliklerini karşılama düzeyi açısından sosyoloji ders programının değerlendirilmesi, (Tez no 639596). [Yüksek lisans tezi, Düzce Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Orhan, Ü. G., & Adıgüzel, A. (2022). Ortaöğretim yetkinliklerini karşılama düzeyi açısından 2009 sosyoloji ders programının değerlendirilmesi, Educational Academic Research, 46, 85-98 http://dx.doi.org/10.5152/AUJKKEF.2022.873458
• Öner, G., Ünsal, S., Meşe, N.N., & Korkmaz, F. (2014). Orta öğretim sosyoloji dersinde örnek bir basamaklı öğretim uygulaması, Gaziantep University Journal of Social Sciences, 13(1), 229-243.
• Sain, K. (2018). Cumhuriyet dönemi lise sosyoloji ders kitaplarında ideolojik içerik (Mehmet İzzet-Necmeddin Sadak), (Tez no 526736).[Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Sain, K. & Zabun, B. (2018). Cumhuriyet dönemi lise sosyoloji ders kitaplarında Türkçü yaklaşım: Mehmet İzzet: “içtimaiyat”, 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 7(21), 723-737.
• Sain, K. Zabun, B., & Berber, Ş. (2019). Cumhuriyetin ilk yıllarında millet kavramının sosyolojik öğretimi: Mehmet İzzet-Necmeddin Sadak, Atlas Internatıonal Refereed Journal on Socıal Scıences, 5(21), 550-557
• Tok, M. (2019). Cumhuriyetin yurttaş inşa projesinde lise sosyoloji ders kitaplarının etkisi (1923-1938), (Tez no 591536). [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Üstündağ, İ. (2017). Toplumsal cinsiyet eşitliğinin ortaöğretim düzeyinde sosyolojik öğretimi, (Tez no 486007). [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Üstündağ Yıldırım, İ. (2024). Ortaöğretimde akademik düzeyde sosyoloji öğretimi:sosyal bilimler lisesi sosyoloji dersi öğretim programı ve ders kitaplarının incelenmesi, Journal of Socıal, Humanities and Administrative Sciences, 10(3), 423-429. https://doi.org/10.5281/zenodo.11391242
• Yalar, T. (2001). Lise sosyoloji dersi öğretim programının değerlendirilmesi, (Tez no 101641). [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Zabun, B. (2009). Temel toplumsal bir kurum olarak ailenin sosyoloji öğretim programlarında yer alış durumu, Aile ve Toplum, 5(17), 97-103.
• Zabun, B. (2012). Türkiye’de sosyoloji dersi öğretim programlarının amaç ve içeriklerinin toplumsal değişmeye paralel olarak değişimi, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 32(1), s. 157-170.
• Zabun, B. (2012a). Eğitimin siyasal sosyalleştirme işlevi: Cumhuriyet dönemi ilk sosyoloji öğretim programı ve ders kitaplarında siyasal sosyalleştirme, Akademik Bakış Dergisi, 31, 1-12.
• Zabun, B. (2013). Analytıcal and critical evaluation on affective objectives at secondary education sociology teaching in Turkey, Internaional Journal on New Trends in Education and their implications, 4(2), 171-177.
• Zabun, B. (2018). Ortaöğretim sosyoloji dersi öğretim programlarında din kurumu-laiklik ve ders kitaplarına yansımaları, Journal of Anatolian Cultural Research, 2(3), 34-45.
• Zabun, B., & Berber, Ş. (2019). İdeolojik sosyoloji öğretimi: halk fırkası programı doğrultusunda yazılan ilk ders kitabı (Necmeddin Sadak), International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 5(21), 1072-1080.