Uluslararası öğrenci algıları: Kalıpyargı içerikleri, rekabet ve sosyal yakınlaşma

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de artan uluslararası öğrenci çeşitliliği bağlamında kampüs toplulukları arasındaki karşılıklı algıları Kalıpyargı İçerikleri Modeli (KİM) çerçevesinde incelemektedir. Araştırmanın amacı, farklı ulusal gruplara yönelik sevecenlik ve yetkinlik algılarının, sosyal yakınlaşma eğilimini ne ölçüde yordadığını ortaya koymaktır. Karabük Üniversitesi’nde yürütülen kesitsel, nicel ve ilişkisel tasarım kapsamında 498 katılımcıdan veri toplanmıştır. Analizlerde tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve post-hoc testlerinin yanı sıra korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon yöntemleri kullanılmıştır. Bulgular, KİM ile uyumlu biçimde, sevecenlik algısının tüm ulusal gruplar için sosyal yakınlaşmanın en güçlü ve tutarlı yordayıcısı olduğunu göstermektedir. Yetkinlik algısının yordayıcı gücü ise hedef gruba göre farklılaşmıştır. Ortadoğulu öğrenciler, Türkler ve Uzakdoğulular için yetkinlik algısı sosyal yakınlaşmayı anlamlı biçimde yordarken; Afrikalı öğrenciler ile Türk Cumhuriyetleri vatandaşlarına yönelik sosyal yakınlaşmada yetkinlik algısının etkisi sınırlı kalmıştır. Türk Cumhuriyetleri öğrencileri, yüksek sevecenlik algılarıyla öne çıkan gruplardan biri olurken; Afrikalı öğrenciler özellikle sevecenlik boyutunda olumlu bir profil sergilemiştir. Elde edilen bulgular, kampüs bağlamında sosyal yakınlaşmanın öncelikle ilişkisel ve duygusal değerlendirmeler üzerinden şekillendiğini, bilişsel yeterlik atıflarının ise bağlama duyarlı bir rol üstlendiğini göstermektedir. Çalışma, gruplar arası algıların sabit grup özelliklerinden ziyade, sosyal etkileşimlerin niteliğiyle biçimlenen ilişkisel örüntüler sergilediğine işaret etmekte; üniversite ortamlarında olumlu temas ve sevecenliği güçlendiren uygulamaların sosyal yakınlaşmayı destekleyebileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• kalıpyargı
• kalıpyargı içerik modeli
• sosyal mesafe
• uluslararası öğrenciler

Perceptions of ınternational students: stereotype contents, competition, and social closeness

Öz

This study examines mutual perceptions among campus communities in the context of increasing international student diversity in Türkiye within the framework of the Stereotype Content Model (SCM). The aim of the study is to investigate the extent to which warmth and competence perceptions toward different national groups predict tendencies of social closeness. Using a cross-sectional, quantitative, and relational design, data were collected from 498 participants at Karabük University. Analyses included one-way ANOVA with post-hoc tests, correlation analyses, and multiple linear regression models. The findings demonstrate that, in line with SCM, warmth is the strongest and most consistent predictor of social closeness across all target groups. The predictive role of competence varies by group. Competence significantly predicts social closeness toward Middle Eastern students, Turkish students, and East Asians, whereas its effect is limited for Africans and citizens of Turkic Republics. Students from Turkic Republics are associated with relatively high levels of social closeness primarily through warmth perceptions, while African students display a particularly positive profile on the warmth dimension. Overall, the results indicate that social closeness in campus settings is shaped primarily by relational and affective evaluations, whereas competence-based judgments play a context-sensitive role. Rather than reflecting fixed group characteristics, intergroup perceptions appear to be structured through relational patterns embedded in everyday social interactions. The study highlights the importance of promoting warmth-based contact and positive interaction practices in higher education contexts to foster social closeness.

Anahtar Kelimeler

• stereotype
• stereotype content model
• social distance
• international students

Kaynakça

1. Aktan, T. (2012). Compensatory nature of mixed stereotypes: An investigation of underlying mechanisms in the framework of stereotype content model. (Yayımlanmamış doktora tezi). Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Ankara.
2. Aktan, T., Yalçındağ, B., Ünal, T., Süllü, M. E. (2019). Ulus kalıpyargılarının içerikleri: Sosyal yapısal değişkenler ve kimliklenmenin kalıpyargı içerikleriyle ilişkisi. Alternatif Politika, 11(3), 623-650.
3. Allport, G. W. (1954). The nature of prejudice. Addison-Wesley.
4. Brambilla, M., Rusconi, P., Sacchi, S., ve Cherubini, P. (2011). Looking for honesty: The primary role of morality (vs. sociability and competence) in information gathering. European Journal of Social Psychology, 41(2), 135–143. https://doi.org/10.1002/ejsp.744
5. Brewer, M. B., ve Kramer, R. M. (1986). Choice behavior in social dilemmas: Effects of social identity, group size, and decision framing. Journal of Personality and Social Psychology, 50(3), 543–549. https://doi.org/10.1037/0022-3514.50.3.543
6. Bogardus, E. S. (1925). Social distance. Journal of Applied Sociology, 9, 299–308.
7. Brown, R. (1995). Prejudice: Its social psychology. Oxford, England: Blackwell.
8. Cuddy, A. J. C., Fiske, S. T., ve Glick, P. (2007). The BIAS map: Behaviors from intergroup affect and stereotypes. Journal of Personality and Social Psychology, 92(4), 631–648. doi:10.1037/0022-3514.92.4.631

9. Caprariello, P. A., Cuddy, A. J. C. ve Fiske, S. T. (2009). Social structure shapes cultural stereotypes and emotions: A causal test of the stereotype content model. Group Processes & Intergroup Relations, 12(2), 147–155.
10. Cuddy, A. J. C., Fiske, S. T. ve Glick, P. (2008). Warmth and competence as universal dimensions of social perception: The Stereotype Content Model and the BIAS Map.In M. P. Zanna (Ed.), Advances in experimental social psychology (Vol. 40, pp. 61–149). San Diego:Academic Press. doi:10.1016/S0065-2601(07)00002-0
11. Cuddy, A. J. C., Fiske, S. T., Kwan, V. S. Y., Glick, P., Demoulin, S., Leyens, J.-P., Bond, M. H., Croizet, J.-C., Ellemers, N., Sleebos, E., Htun, T. T., Kim, H.-J., Maio, G., Perry, J., Petkova, K., Todorov, V., Rodríguez-Bailón, R., Morales, E., Moya, M., Palacios, M., Smith, V., Perez, R., Vala, J., ve Ziegler, R. (2009). Stereotype content model across cultures: Towards universal similarities and some differences. British Journal of Social Psychology, 48(1), 1–33. https://doi.org/10.1348/014466608X314935
12. Çalışkan Sarı, A. (2025). Yabancılara yönelik tutumların çeşitli değişkenlere göre incelenmesi: Çankırı Karatekin Üniversitesi örneklemi. Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi, 7(12), 75–100.
13. Devine, P. G. (1989). Stereotypes and prejudice: Their automatic and controlled components. Journal of Personality and Social Psychology, 56(1), 5–18. doi:10.1037/0022-3514.56.1.5
14. Durante, F., Fiske, S. T., Kervyn, N., Cuddy, A. J. C., vd. (2013). Nations’ income inequality predicts ambivalence in stereotype content: How societies mind the gap. British Journal of Social Psychology, 52(4), 726–746. doi:10.1111/bjso.12005
15. Durante, F., Volpato, C. ve Fiske, S. T. (2010). Using the stereotype content model to examine group depictions in Fascism: An archival approach. European Journal of Social Psychology, 40, 465–483.
16. Fiske, S. T. (1998). Stereotyping, prejudice, and discrimination. D. T. Gilbert, S. T. Fiske ve G. Lindzey (Ed.), Handbook of social psychology (4th ed., Vol. 2, pp. 357–411). Boston: McGraw-Hill.
17. Fiske, S. T. (2018). Stereotype content: Warmth and competence endure. Current Directions in Psychological Science, 27(2), 67–73. doi:10.1177/0963721417738825
18. Fiske, S. T., Cuddy, A. J. C., Glick, P., ve Xu, J. (2002). A model of (often mixed) stereotype content: Competence and warmth respectively follow from perceived status and competition. Journal of Personality and Social Psychology, 82(6), 878–902. doi:10.1037/0022-3514.82.6.878
19. Fiske, S. T. ve Durante, F. (2016). Stereotype content across cultures: Variations on a few themes. M. J. Gelfand, C.-Y. Chiu ve Y.-Y. Hong (Ed.), Handbook of advances in culture and psychology (s. 209–258) içinde. Oxford University Press.
20. Kervyn, N., Fiske, S. ve Yzerbyt, V. (2015). Forecasting the primary dimension of social perception: Symbolic and realistic threats together predict warmth in the Stereotype Content Model. Social Psychology, 46(1), 36–45. doi:10.1027/1864-9335/a000219
21. Gao, F., Xia, L. ve Zhong, W. (2025). Stereotypes in artificial intelligence-generated content: Impact on content choice. Journal of Experimental Psychology: Applied. Advance online publication. doi:10.1037/xap0000548
22. Göregenli, M. (2012). Temel kavramlar: Önyargı, kalıpyargı ve ayrımcılık. K. Çayır ve M. Ayan Ceyhan (Ed.), Ayrımcılık: Çok boyutlu yaklaşımlar (ss. 17–29). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
23. Güler, M. (2013). Gruplararası temas, kaygı ve yanlılığın sosyal mesafeye etkisi: Türk ve Kürt kökenli gruplar üzerine bir çalışma. (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
24. Leyens, J.-Ph., Yzerbyt, V. ve Schadron, G. (1994). Stereotypes, social cognition, and social explanation. London: Sage.
25. Macrae, C. N. ve Bodenhausen, G. V. (2000). Stereotypes. S. T. Fiske, D. L. Schacter ve C. Zahn-Waxler (Ed.), Annual Review of Psychology (Vol. 51, pp. 93–120). Palo Alto, CA: Annual Reviews.
26. Morgan, C. T. (1977). Psikolojiye giriş (S. Karakaş, Çev.). Ankara: Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü Yayınları.
27. Park, R. E. (1923). The concept of social distance. Journal of Applied Sociology, 8, 339–344.
28. Pettigrew, T. F. (1960). Social distance attitudes of South African students. Social Forces, 38(3), 246–253.
29. Pettigrew, T. F., ve Tropp, L. R. (2006). A meta-analytic test of intergroup contact theory. Journal of Personality and Social Psychology, 90(5), 751–783. https://doi.org/10.1037/0022-3514.90.5.751
30. Sezgin, A. A. ve Yolcu, T. (2016). Göç ile gelen uluslararası öğrencilerin sosyal uyum ve toplumsal kabul süreci. Humanitas: International Journal of Social Sciences / Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 4(7), 417–440. 10.20304/husbd.14985
31. Storm, I., Sobolewska, M. ve Ford, R. (2017). Is ethnic prejudice declining in Britain? Change in social distance attitudes among ethnic majority and minority Britons. The British Journal of Sociology, 68(3), 411–434.
32. Stanciu, A., Cohrs, J. C., Hanke, K., ve Gavreliuc, A. (2017). Within-culture variation in thecontent of stereotypes: Application and development of the Stereotype Content Model in anEastern European culture. The Journal of Social Psychology, 157, 611-628. doi: http://dx.doi.org/10.1080/00224545.2016.1262812
33. Tajfel, H. ve Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. W. G. Austin ve S. Worchel (Ed.), The social psychology of intergroup relations (s. 33–47) içinde. Monterey, CA: Brooks/Cole.
34. Taylor, S. E., Peplau, L. A. ve Sears, D. O. (2006). Social psychology (12. baskı). Pearson/Prentice Hall.
35. Tezcan Özer, Ş. (2023). Ortadoğulu ve Afrikalı öğrencilere yönelik sosyal bağlamsal değişkenler, kalıpyargı içerikleri ve temas koşullarının sosyal mesafeye etkisi. Middle East Journal of Refugee Studies, 8(1), 45–65.
36. Wade, M. L., ve Brewer, M. B. (2006). The structure of female subgroups: An exploration of ambivalent stereotypes. Sex Roles, 54, 753–765.
37. Yükseköğretim Kurulu [YÖK]. (2019). 2018–2019 öğretim yılı yükseköğretim istatistikleri. Yükseköğretim Kurulu.
38. Yükseköğretim Kurulu [YÖK]. (2023). YÖK Avrupa Yükseköğretim Alanı’na uyum için yeni adımlar atıyor. Yükseköğretim Kurulu.