Türkiye’de Fiziksel Aktiviteyi Teşvik Eden Kamu Politikaları Üzerine Bir Analiz

Öz

Amaç: Bu çalışma, Türkiye’de fiziksel aktiviteyi teşvik etmeye yönelik kamu politikalarının 2015-2025 dönemindeki stratejik yönelimlerini, kurumsal sorumluluklarını, uygulama araçlarını ve izleme-değerlendirme düzenini incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Nitel araştırma deseninde yürütülen çalışmada dört resmî politika belgesi belge analiziyle incelenmiş; 2010 ve 2013 tarihli belgeler tarihsel ve kurumsal arka planı açıklamak amacıyla destekleyici kaynak olarak kullanılmıştır. Veriler, ekolojik model ile Health in All Policies yaklaşımından yararlanılarak yönlendirilmiş nitel içerik analiziyle çözümlenmiş ve beş tema altında sınıflandırılmıştır. Sonuç: Fiziksel aktivitenin sağlıklı yaşam, obezitenin önlenmesi, okul ve iş yeri temelli müdahaleler, hareketli çevrelerin geliştirilmesi ve yaşam boyu spor hedefleriyle ilişkilendirildiği belirlenmiştir. Sağlık Bakanlığına koruyucu sağlık, koordinasyon ve rehberlik; Gençlik ve Spor Bakanlığına spor imkânlarının yaygınlaştırılması; Millî Eğitim Bakanlığına ise okul çağındaki nüfusa ulaşılması bakımından roller verilmektedir. Belgelerde sorumlu kurumlara, uygulama dönemlerine ve çeşitli göstergelere yer verilmekle birlikte, davranış değişikliği ve uzun dönemli sağlık sonuçlarına ilişkin kamuya açık ve karşılaştırılabilir bilgiler sınırlıdır. Türkiye’de fiziksel aktivite politikalarının kurumlar arası bir zemine sahip olduğu, ancak ortak uygulama ve sonuç değerlendirme düzeninin aynı açıklıkta kurulmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Politika uygulamalarının ortak göstergeler ve sonuç odaklı değerlendirme araçlarıyla izlenmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Belge Analizi
• Fiziksel Aktivite Politikaları
• Kamu Politikası
• Sağlıklı Yaşam

An Analysis of Public Policies Promoting Physical Activity in Türkiye

Öz

Aim: This study examines the strategic orientations, institutional responsibilities, implementation instruments, and monitoring and evaluation framework of public policies aimed at promoting physical activity in Türkiye during the 2015-2025 period. Method: The study adopted a qualitative research design and examined four official policy documents through document analysis. Documents published in 2010 and 2013 were used as supporting sources to explain the historical and institutional background. Drawing on the ecological model and the Health in All Policies approach, the data were analysed through directed qualitative content analysis and classified under five themes. Conclusion: Physical activity was associated with healthy living, obesity prevention, school- and workplace-based interventions, the development of environments supportive of active living, and lifelong participation in sport. The Ministry of Health was assigned roles related to preventive health, coordination, and guidance; the Ministry of Youth and Sports was responsible for expanding opportunities for participation in sport; and the Ministry of National Education was positioned as a key institution for reaching the school-age population. Although the documents identified responsible institutions, implementation periods, and various indicators, publicly available and comparable information on behavioural change and long-term health outcomes remained limited. The findings indicate that physical activity policies in Türkiye have an interinstitutional foundation, but that a similarly clear framework has not been established for joint implementation and outcome evaluation. Policy implementation should therefore be monitored through shared indicators and outcome-oriented evaluation tools.

Anahtar Kelimeler

• Document Analysis
• Healthy Living
• Physical Activity Policies
• Public Policy

Kaynakça

1. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
2. Bull, F. C., Milton, K., & Kahlmeier, S. (2014). National policy on physical activity: The development of a policy audit tool. Journal of Physical Activity and Health, 11(2), 233–240. https://doi.org/10.1123/jpah.2012-0083
3. Cengiz, C., & İnce, M. L. (2013). Farklı okul ortamlarındaki çocukların okul sonrası fiziksel aktivitelerde algıladıkları öz-yeterlilikleri. Yönetim Bilimleri Dergisi, 11(21), 135-147.
4. Cihan, E., & Şahbaz Pirinççi, C. (2020). Covid-19 pandemi sürecinde genç popülasyonun yaşam kalitesinin fiziksel aktivite seviyesi ve depresyon düzeyi ile ilişkisi. Selçuk Sağlık Dergisi, 1(Covid-19 Özel), 41-53.
5. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On ikinci kalkınma planı (2024-2028). Ankara.
6. Çifçi, F., & Ballıkaya, E. (2023). Ortaokul öğrencilerinin fiziksel aktivite düzeyleri ile fiziksel aktiviteye yönelik motivasyonları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Mediterranean Journal of Sport Science, 6(1), 186-200. https://doi.org/10.38021/asbid.1213660
7. Daugbjerg, S. B., Kahlmeier, S., Racioppi, F., Martin-Diener, E., Martin, B., Oja, P., & Bull, F. (2009). Promotion of physical activity in the European region: Content analysis of 27 national policy documents. Journal of Physical Activity and Health, 6(6), 805-817. https://doi.org/10.1123/jpah.6.6.805
8. Gençlik ve Spor Bakanlığı. (2013). Ulusal gençlik ve spor politikası belgesi. Gençlik ve Spor Bakanlığı.

9. Gülnar, Ü., & Günay, M. (2025). Masa başı çalışan bireylerde fiziksel aktivite düzeyinin sosyo-demografik değişkenlere göre incelenmesi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 9(2), 260-270.
10. Hämäläinen, R.-M., Aro, A. R., Lau, C. J., Rus, D., Cori, L., & Syed, A. M. (2016). Cross-sector cooperation in health-enhancing physical activity policymaking: More potential than achievements? Health Research Policy and Systems, 14, Article 33, 1-12. https://doi.org/10.1186/s12961-016-0103-6
11. Hsieh, H. F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277-1288. https://doi.org/10.1177/1049732305276687
12. Kang, E. (2016). Intersectoral collaboration for physical activity in Korean Healthy Cities. Health Promotion International, 31(3), 551-561. https://doi.org/10.1093/heapro/dav020
13. Kärmeniemi, M., Lankila, T., Ikäheimo, T., Koivumaa-Honkanen, H., & Korpelainen, R. (2018). The built environment as a determinant of physical activity: A systematic review of longitudinal studies and natural experiments. Annals of Behavioral Medicine, 52(3), 239–251. https://doi.org/10.1093/abm/kax043
14. Klepac Pogrmilovic, B., Ramirez Varela, A., Pratt, M., Milton, K., Bauman, A., Biddle, S. J. H., & Pedisic, Z. (2020). National physical activity and sedentary behaviour policies in 76 countries: Availability, comprehensiveness, implementation, and effectiveness. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 17(1), Article 116, 1-13. https://doi.org/10.1186/s12966-020-01022-6
15. Messing, S., Tcymbal, A., Abu-Omar, K., & Gelius, P. (2023). Research- vs. government-driven physical activity policy monitoring: A systematic review across different levels of government. Health Research Policy and Systems, 21, 263-276. https://doi.org/10.1186/s12961-023-01068-5
16. Ramezani, M., Tayefi, B., Zandian, E., SoleimanvandiAzar, N., Khalili, N., Hoveidamanesh, S., Massahikhaleghi, P., & Rampisheh, Z. (2022). Workplace interventions for increasing physical activity in employees: A systematic review. Journal of Occupational Health, 64(1), e12358. 1-22. https://doi.org/10.1002/1348-9585.12358
17. Ramírez Varela, A., Bauman, A., Woods, C. B., Shawar, Y. R., Hallal, P. C., Salvo, D., ... Pratt, M. (2026). Low global physical activity despite two decades of policy progress. Nature Health, 1(3), 338-354. https://doi.org/10.1038/s44360-025-00044-3
18. Resmi Gazete. (2010). Türkiye sağlıklı beslenme ve hareketli hayat programı ile ilgili 2010/22 sayılı Başbakanlık Genelgesi. (Tarih: 29.09.2010, Sayı: 27714).
19. Sağlık Bakanlığı. (2019). Türkiye beslenme ve sağlık araştırması 2017. Sağlık Bakanlığı.
20. Sağlık Bakanlığı. (2024). 2024-2028 stratejik plan. Sağlık Bakanlığı.
21. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2019). Türkiye sağlıklı beslenme ve hareketli hayat programı yetişkin ve çocukluk çağı obezitesinin önlenmesi ve fiziksel aktivite eylem planı 2019-2023. Ankara.
22. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2013). Türkiye sağlıklı beslenme ve hareketli hayat programı (2014-2017). Ankara.
23. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2025). Türkiye obezite ile mücadele ve fiziksel aktivite eylem planı 2025-2028. Sağlık Bakanlığı.
24. Sallis, J. F., Cervero, R. B., Ascher, W., Henderson, K. A., Kraft, M. K., & Kerr, J. (2006). An ecological approach to creating active living communities. Annual Review of Public Health, 27, 297-322. https://doi.org/10.1146/annurev.publhealth.27.021405.102100
25. Şendil, A. M., Canlı, U., Larsen, M. N., Tarantino, G., Krustrup, P., & Aldhahi, M. I. (2026). Effects of the 11 for Health program on physical performance and executive functions in schoolchildren. Scientific Reports, 16, Article 8439. https://doi.org/10.1038/s41598-026-38837-5
26. Timurtaş, E., Avcı, E. E., Ayberk, B., Demirbüken, İ., & Polat, M. G. (2022). Covid-19 pandemisi sırasında üniversite öğrencilerinin fiziksel aktivite, depresyon, stres, uyku ve yaşam kalitesi düzeylerinin incelenmesi. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 10(1), 17-26. https://doi.org/10.30720/ered.1039882
27. Tüfekçi, B., & Bulut, A. (2024). Üniversite öğrencilerinde serbest zaman fiziksel aktivite kısıtlayıcıları ile sağlıklı yaşam biçimi davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Turkish Journal of Osteoporosis. 30(2), 95-101. https://doi.org/10.4274/tod.galenos.2023.26790
28. TÜİK. (2026). Gelir ve yaşam koşulları araştırması 2025: Sağlık modülü sonuçları. TÜİK. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Health-Module-2025-62059
29. WHO. (2004). Global strategy on diet, physical activity and health. World Health Organization.
30. WHO. (2013). Global action plan for the prevention and control of noncommunicable diseases 2013-2020. World Health Organization.
31. WHO. (2014). Health in all policies (HiAP) framework for country action. World Health Organization.
32. WHO. (2018). Global action plan on physical activity 2018-2030: More active people for a healthier world. World Health Organization.
33. WHO. (2022). Global status report on physical activity 2022. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240059153 adresinden 20 Mart 2026 tarihinde alınmıştır.
34. WHO Regional Office for Europe. (2016). Physical activity strategy for the WHO European Region 2016-2025. WHO Regional Office for Europe.
35. WHO. (2024). Physical activity.https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity
36. Woods, C. B., Volf, K., Kelly, L., Casey, B., Gelius, P., Messing, S., Forberger, S., Lakerveld, J., Zukowska, J., & García Bengoechea, E. (2021). The evidence for the impact of policy on physical activity outcomes within the school setting: A systematic review. Journal of Sport and Health Science, 10(3), 263-276. https://doi.org/10.1016/j.jshs.2021.01.006