2017-2021 YILLARI ARASINDA İÇ ANADOLU’DA KÜLTÜR VARLIĞI KAÇAKÇILIĞININ SUÇ TEORİLERİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Kültür varlığı kaçakçılığı suçu uluslararası ve sınıraşan örgütlü suçların en önemlilerindendir. Bu çalışma, Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'ndeki kültür varlığı kaçakçılığının kriminolojik bir analizini sunmaktadır. Çalışmada, Jandarma Genel Komutanlığı'ndan temin edilen ve 2017-2021 yılları arasında on üç ilde kaydedilmiş 3,260 kaçakçılık olayını kapsayan ikincil nicel veriler analiz edilmiştir. Temel bilimsel amaç, bu suçun mekânsal, zamansal ve demografik örüntülerini belirlemek ve yorumlamaktır. Veriler, betimleyici istatistiksel yöntemler kullanılarak analiz edilmiş ve bulgular Rasyonel Seçim Teorisi ile Rutin Aktiviteler Teorisi merceğinden yorumlanmıştır. Analiz, kaçakçılık faaliyetlerinin belirli illerde yoğunlaştığını ve genellikle belirli demografik profillere sahip kişiler tarafından gerçekleştirildiğini ortaya koymakta, bu durumun hem rasyonel hesaplamalardan hem de suç fırsatlarından kaynaklandığını göstermektedir. Bu çalışma, yerleşik suç teorilerini özgün bir veri setine uygulayarak ve kültür varlığı kaçakçılığını kaynağında kanıta dayalı bir şekilde anlamlandırarak kriminoloji literatürüne katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kültür Varlığı kaçakçılığı
• Kriminolojik Analiz
• Rasyonel Seçim Teorisi
• Rutin Aktiviteler Teorisi
• İç Anadolu

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Proje Numarası

Yoktur.

Etik Beyan

Bu çalışma, etik ilkeler ve akademik dürüstlük standartlarına uygun olarak yürütülmüştür.

Teşekkür

Bu makalede kullanılan veriler Jandarma Genel Komutanlığından alınmıştır.

AN EVALUATION OF CULTURAL PROPERTY TRAFFICKING IN CENTRAL ANATOLIA (2017–2021) THROUGH THE LENS OF CRIME THEORIES

Öz

The crime of cultural property trafficking is one of the most significant international and transnational organized crimes. This study provides a criminological analysis of cultural property trafficking in the Central Anatolia Region of Türkiye. It analyzes secondary quantitative data from the Gendarmerie General Command, covering 3,260 trafficking incidents recorded between 2017 and 2021 across thirteen provinces. The primary scientific aim is to identify and interpret the spatial, temporal, and demographic patterns of this crime. The data were analyzed using descriptive statistical methods, and the findings were then interpreted through the theoretical lenses of Rational Choice Theory and Routine Activity Theory. The analysis reveals that trafficking activities are concentrated in specific provinces and are often carried out by individuals with particular demographic profiles, suggesting that both rational calculation and criminal opportunity structures drive the phenomenon. This study contributes to the criminological literature by applying established crime theories to a unique dataset, offering an evidence-based understanding of cultural property trafficking at its source.

Anahtar Kelimeler

• Cultural Property Trafficking
• Criminological Analysis
• Rational Choice Theory
• Routine Activity Theory
• Central Anatolia

Destekleyen Kurum

None

Proje Numarası

Yoktur.

Etik Beyan

This study was conducted in accordance with ethical principles and academic integrity standards.

Teşekkür

The data used in this article were obtained from the Gendarmerie General Command.

Kaynakça

1. Abbasoğlu, Hamit. “Arkeoloji ve Kültürel Varlıkların Talanı.” In Rezan Has Müzesi Konferansları II: Arkeoloji Mercek Altında, edited by Zeynep Çulha, 68-69. İstanbul: RHM, Mas Matbaacılık A.Ş., 2008.
2. Aktaş, Erkan, and M. Emir Nalçacı. “Suç ve Ekonomi.” Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 7, no. 14 (December 21, 2022): 316–340. https://doi.org/10.54831/vanyyuiibfd.1204301.
3. Akurgal, Ekrem. Anadolu Uygarlıkları. 5th ed. Ankara: Phoenix Yayınevi, 2023.
4. Boetig, Brian P. “The Routine Activity Theory: A Model for Addressing Specific Crime Issues.” FBI Law Enforcement Bulletin 75, no. 6 (June 2006): 12–19.
5. Boz, Zeynep. Fighting the Illicit Trafficking of Cultural Property: A Toolkit for European Judiciary and Law Enforcement. Paris: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO), 2023. https://doi.org/10.58337/GIWW3255.
6. Büyük, Emrullah, and Aslıhan Murathanlı. Suç Analizi ve Suçla Mücadele. Ankara: Jandarma Genel Komutanlığı/Asayiş Başkanlığı, 2017.
7. Ceccato, Vania. “Rational Choice, Routine Activity and Situational Crime Prevention.” In The Encyclopedia of Rural Crime, edited by Alistair Harkness, Jessica René Peterson, Matt Bowden, Cassie Pedersen, and Joseph F. Donnermeyer, 46–49. Bristol, UK: Bristol University Press, 2022. https://doi.org/10.56687/9781529222036-016.
8. Clarke, Ronald V., and Marcus Felson, eds. Routine Activity and Rational Choice. Vol. 5 of Advances in Criminological Theory. New Brunswick, NJ, and London: Transaction Publishers, 1993.

9. Cornish, Derek B., and Ronald V. Clarke. “Introduction.” In The Reasoning Criminal: Rational Choice Perspectives on Offending, edited by Derek B. Cornish and Ronald V. Clarke, 1–13. New Brunswick, NJ, and London: Transaction Publishers, 2014.
10. Çalışkan, Aykut. “Adli Sosyoloji Bağlamında Mala Zarar Verme Suçu ile İlgili Mekân Olgusunun Analizi.” PhD diss., Hacettepe University, Graduate School of Natural and Applied Sciences, 2019.
11. Dolu, Osman. “Rasyonel Bir Tercih Olarak Suç: Klasik Okul Düşüncelerinin Suçu Açıklama ve Önleme Kapasitesinin Değerlendirilmesi.” Polis Bilimleri Dergisi 11, no. 4 (2009): 89–120.
12. Esin, Ufuk. “Eski Eser Kaçakçılığını Önlemede Saptırmalara Karşı Doğru Bilinçlenme Zorunluluğu.” Arkeoloji ve Sanat 52–53 (1991): 14–17.
13. Gendarmerie General Command. Cultural Property Smuggling Data in the Central Anatolia Region within the Jurisdiction of the Gendarmerie General Command (2017–2021). Unpublished internal report provided to the author upon official request, 2022.
14. ———. "Gendarmerie Areas of Responsibility and Protected Facilities." 2024. Accessed April 9, 2025. https://www.jandarma.gov.tr/jandarma-tarafindan-korunan-tesisler.
15. Gök, Cahit. "Kültürel Varlıklar ve Kaçakçılık." In Rezan Has Müzesi Konferansları II: Arkeoloji Mercek Altında, edited by Zeynep Çulha, 70-77. İstanbul: Rezan Has Müzesi, 2008.
16. Göver, İbrahim Hakan, and Dolunay Şenol. “Toplumsal Bir Olgu Olarak Suç: Sosyolojik Bir Analiz.” Journal of Current Researches on Social Sciences (JoCReSS) 7, no. 2 (2017): 191–208. https://doi.org/10.26579/jocress-7.2.15.
17. Grand National Assembly of Türkiye (TBMM). “Constitution of the Republic of Türkiye, Article 63.” 1982. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
18. ———. “Parliamentary Resolution No. 1177.” 2018. https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc102/karartbmmc102/karartbmmc10201177.pdf.
19. Igwe, Dickson Ogbonnaya. “Inter-Agency Collaboration Against Transnational Crime and Law Enforcement Within Seme Badagry Border Migration Corridor Example.” ESUT Journal of Social Sciences 8, no. 1 (2024). https://esutjss.com/index.php/ESUTJSS/article/view/237.
20. Karakaş, Erdal, and İsmail Hakkı Sarıtarla. “Bilecik İli Kırsalında Suç Olaylarının Zaman ve Mekâna Göre Dağılımı (2010–2019).” Uludağ University Faculty of Arts and Sciences Journal of Social Sciences 23, no. 43 (2022): 743–784. https://doi.org/10.21550/sosbilder.1078899.
21. Macnish, Kevin, David Wright, and Tilimbe Jiya. “Predictive Policing in 2025: A Scenario.” In Policing in the Era of AI and Smart Societies, edited by Hamid Jahankhani, Babak Akhgar, Peter Cochrane, and Mohammad Dastbaz. Cham: Springer International Publishing, 2020. https://doi.org/10.1007/978-3-030-50613-1_9.
22. Newburn, Tim. “Transformation of Policing? Understanding Current Trends in Policing Systems.” British Journal of Criminology 48, no. 1 (2008): 1–19. https://doi.org/10.1093/bjc/azm057.
23. Özüşen, Banu and Ertan Beceren. "Kültür Varlıklarının Kaçakçılığı ve Arkeolojik Tahribat." Cedrus 7 (June 30, 2019): 607-625. https://doi.org/10.13113/CEDRUS.201928.
24. Papillaud Looram, Charlotte, and Jade Lindley. “Preventing and Protecting against Underwater Cultural Heritage Crime.” Frontiers in Conservation Science 5 (May 2024). https://doi.org/10.3389/fcosc.2024.1396304.
25. Proulx, Blythe Bowman. “Archaeological Site Looting in ‘Glocal’ Perspective: Nature, Scope, and Frequency.” American Journal of Archaeology 117, no. 1 (2013): 111–125. https://doi.org/10.3764/aja.117.1.0111.
26. Sayhan, Nazife. "Türk Hukukunda Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulları." In Farklı Hukuk Disiplinleri Gözüyle Kültür ve Tabiat Varlıklarının Korunması, edited by Nuray Ekşi, Gonca Dardeniz, and Mert Ülgen, 20-35. İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım, 2024.
27. Siegel, Larry J., and Joanne Marie Ziembo-Vogl. “Development of Rational Choice Theory.” In Criminology: Theories, Patterns, and Typologies, 84–85. Belmont, CA: Wadsworth/Cengage Learning, 2010.
28. Steinmetz, Kevin F. and Travis C. Pratt. "Revisiting the Tautology Problem in Rational Choice Theory: What It Is and How to Move Forward Theoretically and Empirically." European Journal of Criminology 21, no. 4 (2024): 513-532. https://doi.org/10.1177/14773708241226537.
29. Şenol, Talha. “Rural Crime Studies in Turkey: A Systematic Literature Review.” Journal of Penal Law and Criminology 12, no. 1 (2024): 79–92. https://doi.org/10.26650/JPLC2023-1464301.
30. Tanındı, Oğuz and Okan Semiha. "TAY Project Destruction Report for the Central Anatolia Region." Accessed April 9, 2025. http://tayproject.org/dosyaia.html.
31. Turkish Language Association (Türk Dil Kurumu). “Turkish Language Association.” 2025. https://sozluk.gov.tr/. Accessed April 9, 2025.
32. Tyler, Tom R. “Legitimacy‐Based Policing.” Criminology & Public Policy 24, no. 1 (2025): 1–19. https://doi.org/10.1111/1745-9133.12695.
33. United Nations Office on Drugs and Crime. "Preserving History: UNODC Trainings Spark Action Against Cultural Property Trafficking in the MENA Region." UNODC. 2025. Accessed August 28, 2025. https://www.unodc.org/unodc/en/gpcd/news/2025/preserving-history_-unodc-trainings-spark-action-against-cultural-property-trafficking-in-the-mena-region.html.