İSTANBUL CUMHURİYET HALK PARTİSİ TEŞKİLATINDAN GENEL MERKEZE GELEN SİYASİ ŞİKÂYETLER (1948-1950)
Öz
Cumhuriyet Halk Partisi 9 Eylül 1923 tarihinde Halk Fırkası adı ile kurulmuş, 10 Kasım 1924 tarihinde ise Cumhuriyet Halk Partisi adını almıştır. CHP, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Serbest Cumhuriyet Fırkası deneyimleri dışında 1945 yılına kadar ülkede Tek Parti olarak faaliyet yürütmüştür. 14 Mayıs 1950 Genel Seçimleri sonucunda ise iktidarı Demokrat Parti’ye bırakmak zorunda kalmıştır. Çalışmanın sıklet merkezi ise çok partili yaşam öncesi oy kaygısı ile hareket etmeyen CHP’nin çok partili yaşam içerisinde özellikle DP gibi bir rakibin karşısına çıkması ile muhalefeti bertaraf etmek için bir takım arayış ve çalışma içerisine girmesine odaklanmıştır. Bu noktada 1948-1950 arasında CHP’nin siyasi rakiplerini bertaraf etmek adına demokratik sayılmayacak bazı önlemlere başvurduğu görülmektedir. Partilerin yapmış oldukları propaganda faaliyetleri dâhil yürüttüğü tüm çalışmaların demokratik anlayış dışına çıkmaması etik açıdan vazgeçilmemesi gereken bir duruştur. Ancak bahse konu tarih arası CHP siyasi faaliyetleri incelendiğinde, başta kamu ve ordu olmak üzere birçok sektörde DP taraftarı olan ya da DP’ye gönül vermiş kişilerin isimlerinin ilgili Bakanlara doğrudan raporlandığı görülmektedir. CHP İstanbul İl Başkanlığı, CHP Genel Sekreterliği ve ilgili bakanlıklar arasında yapılan bu yazışmaların tamamı bahse konu makamlardaki kilit sayılabilecek isimleri deşifre etmekten ibaret olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü bu kişiler makamları gereği kısa sürede CHP aleyhtarı bir kitle yaratabilecek konumdadırlar. Raporlamalarda dikkat çeken diğer bir husus ise özellikle kamu hizmeti yürüten makamların tarafsızlığını koruyamamasının ortaya konmaya çalışılmasıdır. Bu doğrultuda bu türden faaliyetler CHP içinde büyük bir endişe yaratmıştır. Bunun çözümü için ise muhalefet taraftarı oldukları ismen ilgili makamlara bildirilen kişilerin görev yerlerinin değiştirilmesi dâhil her türlü önlemin alınması noktasında toplanmıştır. Çalışmada, CHP’nin 14 Mayıs 1950 genel seçimler öncesi iktidarı elinde tutmak adına yürüttüğü siyasi faaliyetler incelenmiştir. Bu bağlamda 1950 genel seçimleri öncesi kritik bir devre olan 1948-1950 arası dönem içerisinde CHP’nin muhalefetin gücünü kırmak adına İstanbul’da ne türden çalışmalar yaptığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmada yöntemsel olarak öncelikle ana kaynaklardan faydalanılmış ve geniş yelpazede bir kaynak taraması yapılmıştır. Bu bağlamda Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivleri, dönem gazeteleri ve dergileri, TBMM Tutanak Dergileri ve telif-tetkik eserler başta olmak üzere kapsamlı bir çalışma yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler
POLITICAL COMPLAINTS COMING TO HEADQUARTERS FROM THE ISTANBUL REPUBLICAN PEOPLE'S PARTY ORGANIZATION (1948-1950)
Öz
The Republican People's Party was founded on September 9, 1923 under the name of the People's Party and took the name of the Republican People's Party on November 10, 1924. Apart from the experiences of the Progressive Republican Party and the Free Republican Party, the CHP operated as a single party in the country until 1945. As a result of the General Elections of May 14, 1950, it was forced to leave power to the Democrat Party. The focus of the study is on the CHP, which did not act with a concern for votes before the multi-party life, and especially when faced with a rival such as the DP in the multi-party life, it entered into a series of searches and efforts to eliminate the opposition. At this point, it is seen that the CHP resorted to some undemocratic measures in order to eliminate its political rivals between 1948 and 1950. It is an ethical stance that should not be abandoned in all the activities carried out by the parties, including their propaganda activities, not to go beyond the democratic understanding. However, when the CHP political activities in the mentioned period are examined, it is seen that the names of the people who were DP supporters or devoted to the DP in many sectors, especially the public and the army, were directly reported to the relevant Ministers. It is understood that all of these correspondences between the CHP Istanbul Provincial Directorate, the CHP General Secretariat and the relevant ministries consisted of deciphering the key names in the said positions. Because these people are in a position to create an anti-CHP group in a short time due to their positions. Another striking issue in the reports is the attempt to reveal that the authorities, especially those providing public services, cannot maintain their impartiality. Accordingly, such activities have created great concern within the CHP. In order to solve this, all kinds of measures have been taken, including changing the positions of those whose names were reported to the relevant authorities as opposition supporters. The study examines the political activities carried out by the CHP in order to retain power before the general elections of May 14, 1950. In this context, it is attempted to reveal the kinds of activities carried out by the CHP in Istanbul in order to weaken the power of the opposition during the period between 1948 and 1950, which was a critical period before the general elections of 1950. In the study, methodologically, primary sources were primarily utilized and a wide range of sources were scanned. In this context, a comprehensive study was conducted, primarily including the Presidential Republic Archives, newspapers and magazines of the period, TBMM Minutes Magazines and copyrighted-reviewed works.
Anahtar Kelimeler
