TR
EN
ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI
Öz
Zemin-Yapı Etkileşimi (ZYE), sismik tasarımda periyot uzaması ve ek sönüm sağlaması nedeniyle genellikle faydalı bir mekanizma olarak kabul edilir. Ancak, son depremlerde özellikle yumuşak zeminlerde gözlemlenen performanslar, ZYE'nin yer değiştirme taleplerini ve ikinci mertebe (P-Delta) etkilerini artırarak yapısal güvenliği tehdit edebileceğini göstermiştir. Bu çalışmada, TBDY 2018 yönetmeliği ile FEMA P-2091, FEMA 440 ve NIST GCR 12-917-21 teknik kılavuzlarında tanımlanan ZYE prosedürleri, felsefi ve metodolojik açıdan karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Yapılan inceleme, söz konusu dokümanların risk yönetim stratejileri açısından temelden ayrıştığını ortaya koymaktadır. TBDY 2018'in, ZYE kaynaklı olumsuz etkileri taban kesme kuvveti alt sınırları ve genel öteleme limitleri aracılığıyla dolaylı ve kuralcı bir yaklaşımla yönettiği, buna karşın FEMA ve NIST kılavuzlarının, rezonans ve sönüm kaybı gibi risklere karşı tasarımcıyı doğrudan uyaran, performansa dayalı fiziksel modeller ve kontrol listeleri sunduğu belirlenmiştir. Çalışma, bu metodolojik farklılıkları analiz ederek, özellikle narin ve yüksek yapıların tasarımında, ZYE'nin sadece kuvvet azaltıcı etkisine odaklanılmaması gerektiğini vurgulamakta ve yönetmelik koşullarının ötesinde bir performans değerlendirme perspektifi sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- NIST, Soil–structure interaction for building structures, NIST GCR 12-917-21, National Institute of Standards and Technology, Gaithersburg, MD, 2012.
- J.P. Wolf, Dynamic Soil-Structure Interaction, Prentice-Hall, Englewood Cliffs, NJ, 1985. doi:10.1201/9781439832721.ch1.
- E. Kausel, Early history of soil-structure interaction, Soil Dyn. Earthq. Eng. 30 (9) (2010) 822–832. doi:10.1016/j.soildyn.2009.11.001.
- A.K. Bharti, V. Garg, S. Chandrawanshi, A critical review of seismic soil-structure interaction analysis, Struct. 72 (2025) 108221. doi:10.1016/j.istruc.2025.108221.
- FEMA, A Practical Guide to Soil-Structure Interaction, FEMA P-2091, Federal Emergency Management Agency, Washington, DC, 2020.
- FEMA, Improvement of Nonlinear Static Seismic Analysis Procedures, FEMA 440, Federal Emergency Management Agency, Washington, DC, 2005.
- I.A. Najar, et al., Advancing soil-structure interaction (SSI): a comprehensive review of current practices, challenges, and future directions, J. Infrastruct. Preserv. Resil. 6 (1) (2025). doi:10.1186/s43065-025-00118-2.
- L. Khanmohammadi, J.V. Amiri, M.R. Davoodi, Investigation the accuracy of FEMA-440 procedure to analyze soil-structure systems, J. Vibroeng. 19 (6) (2017) 4338–4355. doi:10.21595/jve.2015.16303.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Betonarme Yapılar, Deprem Mühendisliği, İnşaat Geoteknik Mühendisliği
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
26 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
30 Kasım 2025
Kabul Tarihi
15 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 9 Sayı: 2
APA
Derdiman, M. K. (2025). ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi, 9(2), 251-264. https://doi.org/10.62301/usmtd.1832764
AMA
1.Derdiman MK. ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi. 2025;9(2):251-264. doi:10.62301/usmtd.1832764
Chicago
Derdiman, Mehmet K. 2025. “ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI”. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi 9 (2): 251-64. https://doi.org/10.62301/usmtd.1832764.
EndNote
Derdiman MK (01 Aralık 2025) ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi 9 2 251–264.
IEEE
[1]M. K. Derdiman, “ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI”, Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi, c. 9, sy 2, ss. 251–264, Ara. 2025, doi: 10.62301/usmtd.1832764.
ISNAD
Derdiman, Mehmet K. “ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI”. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi 9/2 (01 Aralık 2025): 251-264. https://doi.org/10.62301/usmtd.1832764.
JAMA
1.Derdiman MK. ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi. 2025;9:251–264.
MLA
Derdiman, Mehmet K. “ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI”. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi, c. 9, sy 2, Aralık 2025, ss. 251-64, doi:10.62301/usmtd.1832764.
Vancouver
1.Mehmet K. Derdiman. ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi. 01 Aralık 2025;9(2):251-64. doi:10.62301/usmtd.1832764