Araştırma Makalesi

ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI

Cilt: 9 Sayı: 2 26 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI

Öz

Zemin-Yapı Etkileşimi (ZYE), sismik tasarımda periyot uzaması ve ek sönüm sağlaması nedeniyle genellikle faydalı bir mekanizma olarak kabul edilir. Ancak, son depremlerde özellikle yumuşak zeminlerde gözlemlenen performanslar, ZYE'nin yer değiştirme taleplerini ve ikinci mertebe (P-Delta) etkilerini artırarak yapısal güvenliği tehdit edebileceğini göstermiştir. Bu çalışmada, TBDY 2018 yönetmeliği ile FEMA P-2091, FEMA 440 ve NIST GCR 12-917-21 teknik kılavuzlarında tanımlanan ZYE prosedürleri, felsefi ve metodolojik açıdan karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Yapılan inceleme, söz konusu dokümanların risk yönetim stratejileri açısından temelden ayrıştığını ortaya koymaktadır. TBDY 2018'in, ZYE kaynaklı olumsuz etkileri taban kesme kuvveti alt sınırları ve genel öteleme limitleri aracılığıyla dolaylı ve kuralcı bir yaklaşımla yönettiği, buna karşın FEMA ve NIST kılavuzlarının, rezonans ve sönüm kaybı gibi risklere karşı tasarımcıyı doğrudan uyaran, performansa dayalı fiziksel modeller ve kontrol listeleri sunduğu belirlenmiştir. Çalışma, bu metodolojik farklılıkları analiz ederek, özellikle narin ve yüksek yapıların tasarımında, ZYE'nin sadece kuvvet azaltıcı etkisine odaklanılmaması gerektiğini vurgulamakta ve yönetmelik koşullarının ötesinde bir performans değerlendirme perspektifi sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. NIST, Soil–structure interaction for building structures, NIST GCR 12-917-21, National Institute of Standards and Technology, Gaithersburg, MD, 2012.
  2. J.P. Wolf, Dynamic Soil-Structure Interaction, Prentice-Hall, Englewood Cliffs, NJ, 1985. doi:10.1201/9781439832721.ch1.
  3. E. Kausel, Early history of soil-structure interaction, Soil Dyn. Earthq. Eng. 30 (9) (2010) 822–832. doi:10.1016/j.soildyn.2009.11.001.
  4. A.K. Bharti, V. Garg, S. Chandrawanshi, A critical review of seismic soil-structure interaction analysis, Struct. 72 (2025) 108221. doi:10.1016/j.istruc.2025.108221.
  5. FEMA, A Practical Guide to Soil-Structure Interaction, FEMA P-2091, Federal Emergency Management Agency, Washington, DC, 2020.
  6. FEMA, Improvement of Nonlinear Static Seismic Analysis Procedures, FEMA 440, Federal Emergency Management Agency, Washington, DC, 2005.
  7. I.A. Najar, et al., Advancing soil-structure interaction (SSI): a comprehensive review of current practices, challenges, and future directions, J. Infrastruct. Preserv. Resil. 6 (1) (2025). doi:10.1186/s43065-025-00118-2.
  8. L. Khanmohammadi, J.V. Amiri, M.R. Davoodi, Investigation the accuracy of FEMA-440 procedure to analyze soil-structure systems, J. Vibroeng. 19 (6) (2017) 4338–4355. doi:10.21595/jve.2015.16303.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Betonarme Yapılar, Deprem Mühendisliği, İnşaat Geoteknik Mühendisliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

26 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

30 Kasım 2025

Kabul Tarihi

15 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 9 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Derdiman, M. K. (2025). ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi, 9(2), 251-264. https://doi.org/10.62301/usmtd.1832764
AMA
1.Derdiman MK. ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi. 2025;9(2):251-264. doi:10.62301/usmtd.1832764
Chicago
Derdiman, Mehmet K. 2025. “ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI”. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi 9 (2): 251-64. https://doi.org/10.62301/usmtd.1832764.
EndNote
Derdiman MK (01 Aralık 2025) ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi 9 2 251–264.
IEEE
[1]M. K. Derdiman, “ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI”, Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi, c. 9, sy 2, ss. 251–264, Ara. 2025, doi: 10.62301/usmtd.1832764.
ISNAD
Derdiman, Mehmet K. “ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI”. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi 9/2 (01 Aralık 2025): 251-264. https://doi.org/10.62301/usmtd.1832764.
JAMA
1.Derdiman MK. ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi. 2025;9:251–264.
MLA
Derdiman, Mehmet K. “ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI”. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi, c. 9, sy 2, Aralık 2025, ss. 251-64, doi:10.62301/usmtd.1832764.
Vancouver
1.Mehmet K. Derdiman. ZEMİN-YAPI ETKİLEŞİMİNDE RİSK YÖNETİM STRATEJİLERİ: TBDY 2018 İLE NIST VE FEMA KILAVUZLARININ ELEŞTİREL KARŞILAŞTIRMASI. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi. 01 Aralık 2025;9(2):251-64. doi:10.62301/usmtd.1832764