Karadeniz’deki Deniz Ticaretine Yönelik Risklerin Önceliklendirilmesi

Öz

Uluslararası ticarette deniz taşımacılığı, büyük hacimli ve düşük maliyetli lojistik imkânı sağlayarak küresel ekonominin temel taşı konumundadır. Avrupa, Orta Asya ve Kafkasya’yı birbirine bağlayan Karadeniz Bölgesi ise bu ağda stratejik bir geçiş alanı olarak konumlanmaktadır. Bölgedeki limanların, enerji kaynakları ve ticaret yolları açısından kritik bir rol üstlendiği bilinmektedir. Ancak bölgede yaşanan jeopolitik gerilimler, siyasi istikrarsızlıklar, zorlu çevresel koşullar ve hukuki düzenlemelerdeki farklılıklar, deniz ticaretinin sürdürülebilirliğini tehdit eden çeşitli riskler oluşturmaktadır. Bu kapsamda çalışmada, Karadeniz Bölgesi’ndeki deniz ticaretine yönelik potansiyel risklerin belirlenmesi, söz konusu bu risklerin Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemiyle analiz edilerek önceliklendirilmesi amaçlanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, “Jeopolitik ve Güvenlik Riskleri” en yüksek önceliğe sahip ana risk faktörü olarak saptanmış; alt riskler irdelendiğinde “Deniz Mayınları”nın deniz ticaretini tehdit eden en kritik unsur olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular ışığında, Karadeniz’deki deniz ticareti sürdürülebilirliğinin sağlanmasının ekonomik veya teknik tedbirlerden ziyade, öncelikle bölgesel güvenlik ve mayın temizleme faaliyetleri ile mümkün olacağı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Karadeniz
• Deniz Ticareti
• Risk Analizi
• AHP

Prioritization of Risks to Maritime Trade in the Black Sea

Öz

Maritime transportation is the cornerstone of the global economy by providing large-volume and low-cost logistics opportunities. The Black Sea Region, which connects Europe, Central Asia, and the Caucasus, is positioned as a strategic transit area within this network. It is known that the ports in the region play a critical role in terms of energy resources and trade routes. However, geopolitical tensions, political instabilities, harsh environmental conditions, and differences in legal regulations in the region pose various risks that threaten the sustainability of maritime trade. In this context, this study aims to identify potential risks to maritime trade in the Black Sea Region and to prioritize these risks by analyzing them using the Analytic Hierarchy Process (AHP) method. As a result of the analyses, "Geopolitical and Security Risks" were determined as the main risk factor with the highest priority; when examining the sub-risks, "Sea Mines" were identified as the most critical element threatening maritime trade. In light of these findings, it was concluded that ensuring the sustainability of maritime trade in the Black Sea will be possible primarily through regional security and mine clearance activities, rather than economic or technical measures.

Anahtar Kelimeler

• Black Sea
• Maritime Trade
• Risk Analysis
• AHP

Kaynakça

1. Arıcan, O. H. (2024). Türk karasularında gerçekleşen gemi kazalarının denizcilik sözleşmeleri ihlalleri üzerine araştırma. Gemi ve Deniz Teknolojisi, (225), 33-47. https://doi.org/10.54926/gdt.1417218
2. Asia Insurance Post. (2026, 19 Ocak). Black Sea war insurance rates jump after tanker attacks. https://www.asiainsurancepost.com
3. Avrupa Komisyonu, Ortak Araştırma Merkezi. (2025). Ukrayna'da çevre ve iklim durumu (JRC141480). Avrupa Birliği Yayınlar Ofisi. https://doi.org/10.2760/6292177
4. Balcı, H., & Emirkadı, Ö. (2019). Küresel ticarette lojistik üslerin önemi ve Karadeniz Bölgesi lojistik üs potansiyelinin SWOT analizi yöntemiyle değerlendirilmesi. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(1), 6-30. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iibfdkastamonu/issue/46316/418074
5. Bayazıt, A., & Gürbüzer, G. B. (2024). Karadeniz tahıl koridoru anlaşmasının uluslararası ticaret açısından değerlendirilmesi. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10(6), 2215-2235. https://doi.org/10.46868/atdd.2023.591
6. Bostancı, S., & Ört, A. (2021, 17 Ocak). Karadeniz'de batan kuru yük gemisinden 6 kişi kurtarıldı, 1 kişinin cesedine ulaşıldı. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/karadenizde-batan-kuru-yuk-gemisinden-6-kisi-kurtarildi-1-kisinin-cesedine-ulasildi/2112853
7. Creative Decisions Foundation. (2019). Super Decisions (Version 2.10.0) [Bilgisayar yazılımı]. https://www.superdecisions.com
8. Çakır, E., & Kamal, B. (2021). İstanbul Boğazı’ndaki ticari gemi kazalarının karar ağacı yöntemiyle analizi. Aquatic Research, 4(1), 10-20. https://doi.org/10.3153/AR21002

9. Çelik, F., & Eği, G. (2025). Rusya-Ukrayna Savaşı ile oluşan tahıl krizi ve Türkiye'nin üstlendiği rol. Elegest Elegeş, 5(2), 113-123. doi:10.64360/eleg.v5i2.11
10. Deniz Haber Ajansı. (2021, 12 Mart). Karadeniz’de batan Volgo Balt 179 gemisi mürettebatının kurtarılma görüntüleri ortaya çıktı. https://www.denizhaber.net/karadenizde-batan-volgo-balt-179-gemisi-murettebatinin-kurtarilma-goruntuleri-o-haber-100586.htm
11. Deniz Haber Ajansı. (2025, 28 Kasım). Vurulan Kairos tankerinde fuel-oil sızıntısı başladı. https://www.denizhaber.net/vurulan-kairos-tankerinde-fuel-oil-sizintisi-basladi-haber-122558.htm
12. Deniz Haber Ajansı. (2026, 15 Ocak). Karadeniz'de gerilim: 4 Yunan tankerine dron saldırısı. https://www.denizhaber.com/karadenizde-gerilim-4-yunan-tankerine-dron-saldirisi/125939
13. Deniz Ticaret Gazetesi (2026, 20 Ocak). Tuna navlun piyasası. https://www.denizticaretgazetesi.org/haber/tuna-navlun-piyasasi-22695
14. Doğan, O., & Keskin, M. Ö. (2023). L tipi matris yöntemi ve AHP yöntemi kullanılarak risklerin değerlendirilmesi: Örnek bir uygulama. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 11(4), 1282-1293. doi:10.21923/jesd.1256900
15. Dolaş, F. (2025). Uluslararası ticarette coğrafi siyasetin etkileri: Ticaret savaşları ve siyasi gerilimler. Altay Stratejik Araştırma Dergisi, 2(3), 55-70.
16. Greenall, R. (2023, 28 Aralık). Cargo ship damaged by Russian mine in Black Sea, Ukraine says. BBC News. https://www.bbc.com/news/world-europe-67834841
17. Gürler, H. E. (2023, 15 Aralık). Rusya v Ukrayna Savaşı'nın Deniz Ticaretine Etkisi. TASAM. adresinden alındı: https://tasam.org/Files/Icerik/File/Makale_pdf_e0e25681-85e7-4b56-aad4-8342fae3213d.pdf
18. Gürsoy, B. (2025). AB ile Rusya’nın Karadeniz rekabeti: 11 Eylül’den Kırım’ın İlhakına retorikler ve sorun alanları. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(1), 23-39. https://doi.org/10.53306/klujfeas.1589845
19. Hocek, H., & Yazır, D. (2025). 2019-2020 yıllarında Paris, Tokyo ve Karadeniz Mutabakat Zaptlarında bağlanan gemiler üzerine istatistiksel bir analiz. Mersin Üniversitesi Denizcilik ve Lojistik Araştırmaları Dergisi, 7(1), 78-95. https://doi.org/10.54410/denlojad.1711646
20. International Maritime Organization. (t.y.). Special Areas under MARPOL. https://www.imo.org/en/ourwork/environment/pages/special-areas-marpol.aspx
21. İhlas Haber Ajansı. (2025, 18 Kasım). Türk tanker gemisi Ukrayna limanında vuruldu, mürettebat sağ salim kurtuldu. https://www.iha.com.tr/ankara-haberleri/turk-tanker-gemisi-ukrayna-limaninda-vuruldu-murettebat-sag-salim-kurtuldu-332857187
22. İlarslan, C., & Ala, M. (2026, 8 Ocak). MKT Karadeniz Görev Grubu’nun komitesi Türkiye’ye geçti. Demirören Haber Ajansı.
23. Ok, E. (2025). Deniz güvenliği bağlamında Karadeniz: Rusya-Ukrayna Savaşı sonrası riskler ve tehditler. Uluslararası İlişkiler Çalışmaları Dergisi, 5(1), 41-52.
24. Oral, F. (2025, 16 Haziran). Küresel Denizcilikte Dijitalleşme Çağı ve Yeni Doğan Tehditler. TASAM. https://tasam.org/tr-TR/Icerik/73904/kuresel_denizcilikte_dijitallesme_cagi _ve_yeni_dogan_tehditler
25. Özcan, S., & Karakaya, G. (2023). AHP yöntemi ile kurumsal risk yönetimi analizi: KOBİ’lerde bir uygulama. Ekonomi, İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 5(2), 151-170. doi:10.38009/ekimad.1336527
26. Rainsford, S., & Kirby, P. (2024, 11 Ekim). Russian strike kills eight in fresh attack on Ukrainian port. BBC News. https://www.bbc.com/news/articles/cy4d1xrep1ko
27. Rata, V., & Rusu, L. (2019, Ekim). Assess the risk of shipping accidents in the Black Sea that may be based on structural damage. 1st International Conference of Maritime Science & Technology (NAŠE MORE 2019)'de sunulan bildiri, Dubrovnik, Hırvatistan. https://www.researchgate.net/publication/341434206
28. Reuters. (2022, 8 Temmuz). Russian missile hits tanker drifting in Black Sea, Ukraine says. Euronews. https://www.euronews.com/2022/07/08/us-ukraine-crisis-environment-tanker
29. Reuters. (2023, 25 Ocak). Missile hit Turkish-owned ship in Ukraine's Kherson port -video, sources. Reuters. https://www.reuters.com/world/europe/missile-hit-turkish-owned-ship-ukraines-kherson-port-video-sources-2023-01-25/
30. Reuters. (2025, 29 Kasım). Ukraine hit two shadow fleet tankers with drones, Black Sea security official.https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-hit-two-shadow-fleet-tankers-with-drones-black-sea-security-official-2025-11-29/
31. Reuters. (2026, 13 Ocak). Two oil tankers at CPC terminal hit by drones Tuesday, sources say. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/two-oil-tankers-roads-cpc-terminal-hit-by-drones-tuesday-sources-say-2026-01-13/
32. Saaty, T. L. (1990). How to make a decision: The Analytic Hierarchy Process. European Journal of Operational Research, 48, 9-26.
33. Saul, J. (2022, 15 Şubat). London marine insurers add Russian, Ukrainian waters to high risk list. Reuters. https://www.reuters.com/world/uk/london-marine-insurers-add-russian-ukrainian-waters-high-risk-list-2022-02-15/
34. Seren, M. (2024, 1 Temmuz). Analiz: Karadeniz’in güvenliği Türk Deniz Kuvvetleri’ne emanet: MCM Black Sea girişimi. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/analiz-karadeniz-in-guvenligi-turk-deniz-kuvvetleri-ne-emanet-mcm-black-sea-girisimi/3263066.
35. Sutton, H. I. (2024, 12 Eylül). Civilian grain ship hit by Russian Kh-22 missile in Black Sea. Naval News. https://www.navalnews.com/naval-news/2024/09/civilian-grain-ship-hit-by-russian-kh-22-missile-in-black-sea/
36. The Maritime Executive. (2022, 25 Şubat). Merchant ships attacked and on fire off Ukraine. The Maritime Executive. https://maritime-executive.com/article/merchant-ships-attacked-and-on-fire-off-ukraine
37. The Maritime Executive. (2025, 13 Aralık). Turkish-owned RoPax on fire after Russian attack on Odesa region. https://maritime-executive.com/article/turkish-owned-ropax-on-fire-after-russian-attack-on-odesa-region
38. T.C. Samsun Valiliği. (2019, 7 Ocak). Sayın Valimiz batan 'Volga Balt 214' isimli Panama bayraklı gemiden sağ kurtulan mürettebatı ziyaret ederek, geçmiş olsun dileklerinde bulundu. T.C. Samsun Valiliği. http://www.samsun.gov.tr/arama/ara/volga%20balt
39. Toygar, A., & Yıldırım, U. (2022). Rusya Ukrayna çatışmasının deniz lojistiğine etkisi. Denizcilik ve Lojistik Araştırmaları Dergisi, 4(2), 163-180. https://doi.org/10.54410/denlojad.1170425
40. TRT Haber. (2023, 18 Temmuz). İstanbul Boğazı’nda bulunan mayın dalgıçlar tarafından çıkarıldı. https://www.trthaber.com/haber/turkiye/istanbul-bogazinda-bulunan-mayin-dalgiclar-tarafindan-cikarildi-782419.html
41. Tutak, E., & Özgen, C. (2024). İnsansız deniz araçları çağı: Rusya-Ukrayna Savaşı’ndan alınan dersler kapsamında bir değerlendirme. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 14(1), 1-26. https://doi.org/10.28956/gbd.1510233
42. United Nations Conference on Trade and Development (2022). Maritime trade disrupted: The war in Ukraine and its effects on maritime trade logistics. Cenevre, İsviçre: Birleşmiş Milletler. https://unctad.org/publication/maritime-trade-disrupted-war-ukraine-and-its-effects-maritime-trade-logistics
43. Yorulmaz, M., Durmuş, D., & Sezen, K. (2022). Gemilerin havuzlama operasyonlarındaki risklerinin FMEA yöntemi ile analizi. Journal of Academic Value Studies, 8(3), 293–303. https://doi.org/10.29228/javs.63706
44. Yorulmaz, M., & Sezen, K. (2023). Denizcilik alanında kullanılan risk analizi yöntemleri ve Fine Kinney yöntemiyle bir uygulama. Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 622-637. https://doi.org/10.35341/afet.1190044
45. Wertheim, E. (2025, Eylül). Ukraine’s Magura naval drones: Black Sea equalizers. Proceedings. https://www.usni.org/magazines/proceedings/2025/september/ukraines-magura-naval-drones-black-sea-equalizers
46. World Economic Forum. (2018). The global risks report 2018 (13. baskı). Cenevre, İsviçre: World Economic Forum. http://wef.ch/risks2018
47. World Economic Forum. (2024). The global risks report 2024 (19. baskı). Cenevre, İsviçre: World Economic Forum. https://www.weforum.org/publications/global-risks-report-2024/