Observations on the Working Class During the Republican Period

Öz

Workers, who have had to struggle with many problems since their existence. The problems that workers still have to contend with today form the main theme of this paper. This paper first examines the concept of the worker and their social position within society, and then makes observations about the problems of workers through Orhan Kemal's work, On Fertile Lands. The methodology in this study included a literature review and work focused content analysis. This paper examines the enigma; how many of the workers' problems have been resolved; through the mentioned work by Kemal, which he wrote based on his observations and experiences. In conducting this paper, the researchers addressed the labor concerns of the workers and the economic and socio-cultural problems that arise as a result of these concerns. The social realism achieved in Kemal’s work is that the anxiety about labor is ultimately experienced individually by the worker, that this anxiety brings with it many economic and socio-cultural problems, and that the worker's enemy is yet another worker.

Anahtar Kelimeler

• Worker
• Republican Era
• Organization
• Sense
• On Fertile Lands (Bereketli Topraklar Üzerinde)

Cumhuriyet Dönemi İşçi Sınıfına Dair Tespitler

Öz

Üretimin her alanında yer alan işçi, ekonominin ve toplumun önemli bir bileşeni olup ücret karşılığında emeğini satan kişidir. Günümüzde hala devam etmekte olan işçilerin mücadele etmek zorunda kaldıkları sorunlar çalışmanın ana temasını oluşturmaktadır. Bu çalışmada ilk olarak işçi kavramı ve işçilerin toplum içindeki sosyal konumu incelenmiş ve sonrasında Orhan Kemal’in Bereketli Topraklar Üzerinde adlı eseri kapsamında işçilerin sorunlarına dair tespitlerde bulunulmuştur. Çalışmada yöntem olarak; kapsamlı bir literatür değerlendirmesinden ve eser odaklı içerik analizinden faydalanılmıştır. İşçilerin, sınıf bilinci kapsamında örgütlenmek suretiyle haklarını arama teşebbüsünde bulunmaları sanayi devrimi sonrasında görülmüş ve bu teşebbüsler doğrultusunda işçilerin görünürlüğü artmıştır. Görünürlüğü artan işçilerin sorunlarının ne kadarının çözüme kavuşturulabildiği ise günümüzde dahi muammadır. Çalışma bu muammayı Orhan Kemal’in işçilerin kendi gözlem ve deneyimlerinden yola çıkarak kaleme aldığı anılan eser vasıtasıyla incelemiş; işçilerin emek kaygısı ve bu kaygı beraberinde ortaya çıkan ekonomik ve sosyo-kültürel problemleri dile getirmiştir. Kemal’in eserinde ulaşılan toplumsal gerçekçilik; emek kaygısını işçinin nihayetinde bireysel yaşadığı, bu kaygının pek çok ekonomik ve sosyo-kültürel problemi beraberinde getirdiği ve işçinin düşmanının yine bir diğer işçi olduğudur.

Anahtar Kelimeler

• İşçi
• Cumhuriyet Dönemi
• Örgütlenme
• Algı
• Bereketli Topraklar Üzerinde

Kaynakça

1. Akalın, Ş. H. (2010). Türk Dil Kurumu Türkçe sözlük. “İşçi”, Türk Dil Kurumu Yayınları
2. Akbaş, A. (2026). Türkiye’de emek ve işçi hareketlerinin sosyolojik değişimi: Çalışma sosyolojisi bağlamında kuramsal ve güncel bir inceleme. Çalışma İlişkileri Dergisi, 17(1), 38–60. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4387348
3. Akın, Y. (2009). The dynamics of working-class politics in early republican Turkey: Language, identity and experience. International Review of Social History (IRSH), 54(17), 171. https://www.academia.edu/8137723/_The_Dynamics_of_Working_Class_Politics_in_Early_Republican_Turkey_Language_Identity_and_Experience_International_Review_of_Social_History_54_2009_
4. Akkuş, U. (2010). Türkiye’de 1945-1950 döneminde sosyal politika ve işçi sınıfının oluşumu [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Marmara Üniversitesi.
5. Akkuş, U. (2024, 31 March). Emek tarihi yazımı ve Türkiye emek tarihinde sorun alanları. https://sendika.org/2024/12/emek-tarihi-yazimi-ve-turkiye-emek-tarihinde-sorun-alanlari
6. Albayrak, S. (2020). Sosyolojik süreçleri edebiyat üzerinden okumak: Orhan Kemal’in romanlarında Türkiye’de toplumsal yapı, ilişkiler ve değişme [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
7. Altın, E. H. (2026, 17 March). Migros depo işçileri neden örgütleniyor, olaylar ve görüşler yazdı : Migros depo işçileri neden direniyor?. https://www.cumhuriyet.com.tr/yazarlar/olaylar-ve-gorusler/migros-depo-iscileri-neden-direniyor-e-haktan-altin-2478700
8. Coşkun, M. K. (2017). İşçi sınıfı kültürü, deneyim ve gündelik hayat. Emek Araştırma Dergisi (GEAD), 8(11), 41–54. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/309688/isci-sinifi-kulturu-deneyim-ve-gundelik-hayat

9. Deniz, Ö. (2007). Cumhuriyet dönemi çalışma hayatı. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6(15), 131–150. https://dergipark.org.tr/tr/pub/cttad/article/266829
10. Erbaş, H. (2017). Sınıf çalışmalarında kültür ve gündelik yaşamın yükselişi: Tarihsel bir izlek ve gelecek umudu. Emek Araştırma Dergisi (GEAD), 7(11), 9 – 30. https://search.trdizin.gov.tr/en/yayin/detay/309673/sinif-calismalarinda-kultur-ve-gundelik-yasamin-yukselisi-tarihsel-bir-izlek-ve-gelecek-umudu
11. Güllü, G. & Arslan, Y. (2023). Cumhuriyet’in 100. yılında Türkiye’de çalışma standartları. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(2), 766–815. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2977534
12. Gürkan, E. S. (2026, 21 April). Çalışmak, ezilmek, yozlaşmak: Bereketli topraklar üzerinde – Orhan Kemal. https://www.youtube.com/watch?v=xDxFHxJJtK0&list=PL3MElxXutU65Q2IKe9NZyOJsEQEUUuemc&index=1
13. Irmak, Y. I. (2022). Dünyada işçi hareketleri ve Osmanlı–Türk toplumuna yansımaları (Erken cumhuriyet dönemi dahil) [Yayınlanmamış Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi
14. Kemal, O. (2025). Bereketli topraklar üzerinde. Everest Yayınları
15. Koç, Y. (2022). Türkiye işçi sınıfı tarihi: Osmanlı’dan 2020’ye. Türkiye Gıda ve Yardımcı İşçileri Sendikası (TEKGIDA-İŞ). https://www.yildirimkoc.com.tr/usrfile/1669214573b.pdf
16. Quataert, D. (2001). Labor history in the Ottoman Middle East, 1700–1922. International Labor and Working-Class History (ILWCH), 60, 103-109. https://library.fes.de/libalt/journals/swetsfulltext/14895221.pdf
17. Sallan Gül, S. & Nizam Kahya, Ö. (2021). Sosyal bilimlerde içerik ve söylem analizi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 42, 181–198. https://dergipark.org.tr/en/pub/pausbed/article/803182
18. Sami, Ş. (2017). Kâmûs-ı Türkî (Latin harfleriyle). “İşçi”, İdeal Kültür Yayıncılık
19. Toprak, Z. (2016). Türkiye’de işçi sınıfı (1908–1946). Tarih Vakfı Yurt Yayınları