YAPAY ZEKÂ KAYGISININ ÇALIŞAN PERFORMANSI VE İŞ GÜVENCESİZLİĞİ ÜZERİNE ETKİSİ: AMPİRİK BİR ARAŞTIRMA

Öz

Bu çalışmada, yapay zekâ kaygısı, çalışan performansı ve iş güvencesizliği konuları ele alınmıştır. Çalışmanın amacı, yapay zekâ kaygısı ve boyutlarının (öğrenme, iş değiştirme, sosyo-teknik körlük ve yapay zekâ yapılandırması) çalışan performansı ve iş güvencesizliği üzerine etkisini tespit etmektir. Çalışmada, nicel araştırma yönteminden faydalanılmıştır. Veri toplama aracı olarak anket formuna başvurulmuştur. Çalışmanın örneklemini, İstanbul’da havacılık sektöründeki 205 idari çalışan meydana getirmiştir. Verileri analiz etmek için SPSS 25.0 yazılım programı kullanılmıştır. Veriler normallik dağılım testi, frekans analizi, güvenirlik analizi, Pearson korelasyon analizi ve regresyon analiziyle test edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre; yapay zekâ kaygısının çalışan performansını negatif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Öğrenme ve sosyo-teknik körlüğün çalışan performansını negatif yönde etkilediği saptanmıştır. İş değiştirme ve yapay zekâ yapılandırmasının çalışan performansını etkilemediği belirlenmiştir. Yapay zekâ kaygısının iş güvencesizliğini pozitif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Yapa zekâ yapılandırmasının iş güvencesizliğini pozitif yönde etkilediği görülmüştür. Öğrenmenin, iş değiştirmenin ve sosyo-teknik körlüğün iş güvencesizliğini etkilemediği belirlenmiştir. Elde edilen bulgular teorik ve uygulama bağlamında tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zekâ Kaygısı
• Çalışan Performansı
• İş Güvencesizliği

THE EFFECT OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE ANXIETY ON EMPLOYEE PERFORMANCE AND JOB INSECURITY: AN EMPIRICAL RESEARCH

Öz

This study addresses the issues of artificial intelligence anxiety, employee performance, and job insecurity. The aim of the study is to determine the effect of artificial intelligence anxiety and its dimensions (learning, job replacement, socio-technical blindness, and artificial intelligence configuration) on employee performance and job insecurity. This study utilized a quantitative research method. A survey form was used as a data collection tool. The sample of the study consisted of 205 administrative employees working in the aviation sector in Istanbul. The data were tested using normality test, frequency analysis, reliability analysis, Pearson correlation analysis, and regression analysis. According to the analysis results; it has been determined that artificial intelligence anxiety negatively affects employee performance. Learning and socio-technical blindness have been found to negatively affect employee performance. It has been determined that job replacement and artificial intelligence configuration do not affect employee performance. It has been determined that artificial intelligence anxiety positively affects job insecurity. It has been observed that artificial intelligence configuration positively affects job insecurity. It has been determined that learning, job replacement, and socio-technical blindness do not affect job insecurity. The findings obtained have been discussed in both theoretical and practical contexts.

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence Anxiety
• Employee Performance
• Job Insecurity

Kaynakça

1. Adewale, A. A. (2015). Perceived job insecurity: its individual, organisational and societal effects. European Scientific Journal, 1, 100-118.
2. Akçakanat, Ö. (2024). Yapay zekâ kaygısının teknoloji kaynaklı işsizlik endişesi üzerine etkisi: muhasebe meslek mensupları üzerine bir araştırma. KocatepeİİBFD, 26(Özel Sayı), 53 67.
3. Akkaya, B., Özkan, A., & Özkan, H. (2021). Yapay zekâ kaygı (YZK) ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Alanya Akademik Bakış Dergisi, 5(2), 1125 1146.
4. Aktaş-Reyhan, F., & Dağlı, E. (2023). Evaluation of midwifery students’ anxiety regarding artificial intelligence used in the field of health. Journal of Health Sciences Institute, 8(Special Issue), 290-296.
5. Al Mehrzi, N., & Singh, S. K. (2016). Competing through employee engagement: a proposed framework, International Journal of Productivity and Performance Management, 65(6), 831-843.
6. Banaz, E. (2024). Türkçe öğretmenlerinin yapay zekâ kaygılarının incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 48, 35-58.
7. Bessen, J. (2019). Automation and jobs: when technology boosts employment. Economic Policy, 34(100), 589-626.
8. Biçer, İ. (2025). Yapay zekâ kaygısı, iş stresi ve işten ayrılma niyeti: sağlık çalışanları üzerinde bir analiz. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(Özel Sayı), 109 124.

9. Boden, M. A. (2014). Creativity and artificial intelligence: a contradiction in terms. In E. S. Paul & S. B. Kaufman (Ed.), The Philosophy of Creativity: New Essays (224-246). Oxford: Oxford University Press.
10. Bozgüney, R., & Alp, H. (2025). Akademisyenlerde yapay zekâ kaygısının yaşam tatminlerine etkisinin incelenmesi. Ulusal Kinesyoloji Dergisi, 6(2), 76-85.
11. Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The second machine age: work progress, and prosperity in a time of brilliant technologies. W.W. Norton & Company.
12. Buchanan, B. G. (2005). A (very) brief history of artificial intelligence. AI Magazine, 26(4), 53-60.
13. Calo, R. (2017). Artificial intelligence policy: a primer and roadmap. Uc Davis Law Review, 51, 399-435.
14. Chovwen, C., & Ivensor, E. (2009). Job insecurity and motivation among women in Nigerian consolidated banks. Gender in Management: An International Journal, 24(5), 316-326.
15. Cockburn, I. M., Henderson, R., & Stern, S. (2018). The impact of artificial intelligence on innovation (24449). Cambridge, Ma, USA: National Bureau of Economic Research Inc.
16. Cuyper, N. D., Witte, H. D., Elst, T. V., & Handaja, Y. (2010). Objective threat of unemployment and situational uncertainty during a restructuring: associations with perceived job insecurity and strain. Journal of Business Psychology, 25, 75-85.
17. Çalışkan, N. (2019). Konaklama işletmeleri çalışanlarının örgütsel değişim ve iş güvencesizliği algıları arasındaki ilişkide istihdam edilebilirliğin düzenleyici rolü (No.: 577668) [Doktora Tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
18. Çetin, B., & Büyükyılmaz, O. (2025). Kamu çalışanlarında yapay zekâ kaygısının işe bağlılığa etkisi: ankara ilinde bir araştırma (473-484). II. International Congress on Economics and Administrative Sciences, Bingöl, Türkiye. Çöl, G. (2008). Algılanan güçlendirmenin işgören performansı üzerine etkileri. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 9(1), 35-46.
19. De Saint-Laurent, C. (2018). In defence of machine learning: debunking the myths of artificial intelligence. Europe’s Journal of Psiychology, 14(4), 734-747.
20. De Witte, H. (2000). Arbeidsethos en jobonzekerheid: meting en gevolgen voor welzijn, evredenheid en inzet op het werk (work ethic and job insecurity: assessment and consequences for wellbeing, satisfaction and performance at work). In R. Bouwen, K. De Witte, H. De Witte, & T. Taillieu (Ed.), Van groep naar gemeenschap (from group to community). Liber Amicorum Leo Lagrou (325-350). Leuven: Garant.
21. De Witte, H., Pienaar, J., & De Cuyper, N. (2016). Review of 30 years of longitudinal studies on the association between job insecurity and health and well-being: is there causal evidence? Australian Psychologist, 51(1), 18-31.
22. Durak, H. S. (2026). Dijital yorgunluk ve örgütsel yalnızlığın çalışan performansı üzerine etkisinde bilgi paylaşımının rolü. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 41, 191-210.
23. Erkutlu, H. V., Erdemir-Ergün, E., Köseoğlu, İ., & Vurgun, T. (2023). Yapay zekâ ve örgütsel davranış. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(3), 1403-1417.
24. Eubanks, V. (2018). Automating inequality: how high-tech tools profile, police, and punish the poor. St. Martin’s Press.
25. Filiz, M., & Karagöz, Y. (2024). Y. sağlık çalışanlarının mental iyi oluş düzeylerinin yapay zekâ kaygısı üzerindeki etkisi. Journal of Health Professionals Research, 6(2), 105-114.
26. Gençer, F. (2025). Yapay zekâ kaygısının çalışan deneyimi üzerine etkileri (No.: 984658) [Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
27. Granter, S. R., Beck, A. H., & Papke, & D. J. (2017). AlphaGO, deep learning, and the future of the human microscopist. Archives of Pathology & Laboratory Medicine, 141(5), 619 621.
28. Gull, A., Dilawar, S., & Sher, F. (2023). Data-driven artificial intelligence at the crossroads: investigating the role of affective job insecurity in the relationship between artificial intelligence identity threat and employee well-being. The Asian Bulletin of Big Data Management, 3(1), 18-34.
29. Gültekin, Z., Urgan, S., & Ak, M. (2022). Yapay zekâ kaygısının kariyer kararlılığına etkisine yönelik bir araştırma: Ondokuz mayıs üniversitesi öğrencileri örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 27(3), 477-491.
30. Gürbüz, S., & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri felsefe-yöntem-analiz. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
31. Hasırcı, I., & Örücü, E. (2024). Öz yeterlilik algısı ve örgütsel hazırlığın yapay zekâ kaygısı üzerindeki etkileri: bir araştırma. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 732 760.
32. Hermina, U. N., & Yosepha, S. Y. (2019). The model of employee performance. International Review of Management and Marketing, 9(3), 69-73.
33. Işık, M. (2024). The mediating role of firm innovation performance in the impact of digital leadership on employee performance: evidence from startups. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 1534-1549.
34. İnce, A. R., & Tosun, N. (2015). İç müşteri odaklı kurumsal itibar bileşenlerinin belirlenmesi ve işgören performansına etkisinin değerlendirilmesi üzerine bir araştırma. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(11), 37-51.
35. Jarrahi, M. H. (2018). Artificial intelligence and the future of work: human-AI symbiosis in organizational decision making. Elsevier Business Horizons, 61(4), 577-586.
36. Johnson, D. G., & Verdicchio, M. (2017). AI anxiety. Journal of the Association for Information Science and Technology, 68(9), 2267-2270.
37. Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
38. Kaplan, J. (2016). Artificial intelligence: what everyone needs to know. Oxford University.
39. Karaca-Karalinç, C. (2025). Yapay zekâ kaygısının iş güvencesizliği algısı üzerindeki etkisinde algılanan öz yeterliliğin rolü sağlık çalışanları üzerine bir araştırma (No.: 927416). [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
40. Kirkman, B. L., & Rosen, B. (1999). Beyond self-management: antecedents and consequences of team empowerment. Academy of Management Journal, 42, 58-74.
41. Koo, B., Curtis, C., & Ryan, B. (2021). Examining the impact of artificial intelligence on hotel employees through job insecurity perspectives. International Journal of Hospitality Management, 95, 102763.
42. Köse, E., Özkoç, A. G., & Bekçi, İ. (2019). İş güvencesizliğinin işten ayrılma niyetine etkisi: muhasebe meslek mensuplarına yönelik bir araştırma. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 9(2), 396-409.
43. Li, J., & Huang, J. S. (2020). Dimensions of artificial intelligence anxiety based on the integrated fear acquisition theory. Technology in Society, 63(2020), 1-10.
44. Lim, V. K. G. (1997). Moderating effects of work-based support on the relationship between job insecurity and its consequences. Work & Stress, 11(3), 251-266.
45. Lu, H., Li, Y., Chen, M., Kim, H., & Serikawa, S. (2018). Brain intelligence: go beyond artificial intelligence. Mobile Networks and Applications, 23, 368-375.
46. Masharyono, M., Arifianti, R., Sukoco, I., Muhyi, H. A., & Surya, D. E. (2023). Influence of job characteristics, work environment, and engagement on employee performance in Indonesian state-owned enterprises. Journal of Eastern European and Central Asian Research, 10(6), 853-866.
47. Mashego, P. P. (2022). IT professional’s perceptions of robotics, artificial intelligence and automation (RAIA) as a source of job satisfaction and job insecurity in the IT sector (No.: 2324639) [Master’s Thesis, University of the Witwatersrand, Johannesburg].
48. Miana, B. S., González-Morales, M. G., Caballer, A., & Peiró, J. M. (2011). Consequences of job insecurity and the moderator role of occupational group. The Spanish Journal of Psychology, 14(2), 820-831. Müller, V. C., & Bostrom, N. (2014). Future progress in artificial intelligence: a poll among experts. AI Matters, 1(1), 9-11.
49. Nunnally, J. C. (1978). Psychometric theory. New York: McGraw-Hill.
50. Omar, S. N. Z., Cob, C. M. S. C., Sakarji, S. R., Thani, A. K. A., & Bakar, A. A. (2022). A preliminary study of factors influencing on employee performance. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 12(1), 1880-1891.
51. Onan, G., & Dalmış, A. B. (2025). Yapay zekâ kaygısının gölgesinde: psikolojik güçlendirmenin işe adanmışlık ve işte kendini yetiştirme üzerindeki etkisi. BMIJ, 13(1), 300-321.
52. Özden, M. (2025). Akıllı havalimanı işgörenlerinin Endüstri 4.0 dönüşümünde yaşadıkları yapay zekâ kaygısı, teknostres ve iş güvencesizliği arasındaki ilişki (No.: 940145) [Doktora Tezi, İnönü Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
53. Özkan, M., & Kaygısız, E. G. (2025) An assessment of academicians’ concerns about artificial intelligence by generations: the case of faculty members in business administration departments. Journal of Economics and Administrative Sciences, 26(1), 183-195.
54. Öztırak, M. (2023). A study on the impact of artificial intelligence anxiety on the innovation oriented-behaviours of employees. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 10(2), 267-286.
55. Pektaş, T. (2024). The impact of artificial intelligence anxiety on employees: a comprehensive review of psychological and organizational dynamics. International Journal of Education Technology and Scientific Researches, 9(26), 194-206.
56. Probst, T. M., & Brubaker, T. L. (2001). The Effects of job insecurity on employee safety outcomes: cross-sectional and longitudinal explorations. Journal of Occupational Health Psychology, 6(2), 139-159.
57. Richter, A., Näswall, K., Cuyper, N., Sverke, M., De Witte, H., & Hellgren, J. (2013). Coping with job insecurity. Career Development International, 18(5), 484-502.
58. Riski, A., & Rino, R. (2024). The effect of digital leadership style, motivation, and work ability on employee performance after the Covid-19 pandemic. Edunesia: Jurnal Ilmiah Pendidikan, 5(1), 424-441.
59. Salas-Nicás, S., Moncada, S., Llorens, C., Moriña, D., & Navarro, A. (2020). A complex view of perceived job insecurity: relationship between three domains and their respective cognitive and affective components. Safety Science, 129(2020), 104796.
60. Sharkey, A., & Sharkey, N. (2012). Granny and the robots: ethical issues in robot care for the elderly. Ethics and Information Technology, 14, 27-40.
61. Sharma, K., Davidson, B. G. J., George, J. P., & Muttungal, P. V. (2024). Breeding distrust during artificial intelligence (AI) era: how technological advancements, job insecurity and job stress fuel organizational cynicism? Evidence-Based HRM: A Global Forum for Empirical Scholarship, 13(4), 763-779.
62. Shin, H.C. (2019). The relationship between psychological contract breach and job insecurity or stress in employees engaged in the restaurant business. Sustainability, 11(20), 5709.
63. Şeker, C., Kılıçarslan, S., & Kaya, A. (2025). Yapay zekâ kaygısının iş tatminine etkisinde örgütsel vatandaşlık davranışının rolü. Namık Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 7(1), 46-56.
64. Takıl, N. B., Erden, N. K., & Sarı-Arasıl, A. B. (2022). Farklı meslek grubu adaylarının yapay zekâ teknolojisine yönelik kaygı seviyesinin incelenmesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(48), 343-353.
65. Telli, E. (2022). İşletmelerin dijital dönüşüm yolculuğunda liderlik: transformasyonel (dönüşümcü) liderlikten dijital liderliğe. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 307-318.
66. Temiz, S., Sönmez, A. T., & Kurtoğlu, R. (2025). Yapay zekâ kaygısı, memnuniyet ile marka itibarı arasındaki ilişkiyi değiştirir mi? işletmelerin sunduğu sanal asistan (Chatbot) hizmetleri üzerine bir araştırma. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 18(1), 243-276.
67. Tulunay, S., & Türköz, T. (2025). Elektronik izlemenin çalışanların iş güvencesizliği algısı ve işten ayrılma niyetlerine etkisinde psikolojik sağlamlığın aracı rolü. Akademik Hassasiyetler, 12(28), 535-563.
68. Türe-Orhan, A. (2023). İşyeri yalnızlığının çalışan performansına etkisi: akademisyenler üzerine bir uygulama. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 24(1), 463-476.
69. Ulukapı-Yılmaz, H., & Yılmaz, A. (2024). Dijital çağın potansiyel çalışanlarının yapay zekâ kaygılarının belirlenmesi. Business and Economics Research Journal, 15(2), 171-188.
70. Ülkü, T., Uçan-Özcan, S., & Polatçı, S. (2025). Yapay zekâ kaygısının gelecek kaygısı ve yenilikçi davranışlar üzerindeki etkisi: üniversite öğrencileri üzerine bir uygulama. İş ve İnsan Dergisi, 12(1), 12-25.
71. Venkatesh, V., Morris, M. G., Davis, G. B., & Davis, F. D. (2003). User acceptance of information technology: toward a unified view. MIS Quarterly, 27(3), 425-478.
72. Venkatesh, V., Thong, J. Y. L., & Xu, X. (2012). Consumer acceptance and use of information technology: extending the unified theory of acceptance and use of technology. MIS Quarterly, 36(1), 157-178.
73. Walan, S. (2025). Primary school students’ perceptions of artificial intelligence-for good or bad. International Journal of Technology and Design Education, 35, 25-40.
74. Wang, Y. Y., & Wang, Y. S. (2019). Development and validation of an artificial intelligence anxiety scale: an initial application in predicting motivated learning behavior. Interactive Learning Environments, 30(4), 619-634.
75. Widodo, D. S. (2014). Influence of leadership and work environment to job satisfaction and impact to employee performance (study on industrial manufacture in west java). Journal of Economics and Sustainable Development, 5(26), 62-66.
76. Yigit, A., & Kanbach, D. K. (2023). The significance of technology-driven entrepreneurship activities: lessons from SMES operating in the manufacturing industry. Cogent Business & Management, 10(1), 2185069.