EVRENSEL Mİ AYRICALIKLI MI? İNSAN HAKLARININ SEÇİCİ KORUNMASI VE RUANDA KRİZİ ÜZERİNDEN KÜRESEL SESSİZLİK

Öz

Bu çalışma, 1994 Ruanda Soykırımı üzerinden insan haklarının evrensellik ilkesinin pratikte ne ölçüde geçerli olduğunu sorgulamakta ve uluslararası müdahalelerdeki seçiciliği eleştirel bir bakışla incelemektedir. Çalışmanın amacı, insan hakları söyleminin evrensel bir normdan çok, jeopolitik çıkarlar ve uluslararası güç dengeleri doğrultusunda biçimlendiğini ortaya koymaktır. Bu kapsamda, soykırımın tarihsel ve siyasal arka planı detaylı biçimde ele alınmış, uluslararası toplumun tepkisizliği, özellikle Fransa, Belçika, ABD ve Birleşmiş Milletler’in tutumları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Çalışma boyunca, insan haklarının coğrafi ayrımcılığa dayalı olarak farklı coğrafyalarda farklı derecelerde korunduğu; müdahale pratiklerinin zamanlamasının ve biçiminin büyük ölçüde siyasal hesaplarla belirlendiği gösterilmiştir. Ruanda’da yaşanan katliamın "kabile savaşı" şeklinde çerçevelenerek küçümsenmesi, küresel sessizliğin meşrulaştırılmasında medyanın da nasıl işlev gördüğünü ortaya koymuştur.Öne çıkan yönü, insan hakları ihlallerinin yalnızca kriz anlarında değil, kriz sonrasındaki siyasal inşa süreçlerinde de araçsallaştırıldığını vurgulamasıdır. RPF’nin hem mağdur hem de kurtarıcı olarak konumlandırılması, kendi ihlallerinin göz ardı edilmesine yol açmıştır. Bu yönüyle çalışma, insan hakları söyleminin yalnızca metinsel bir ideal değil, aynı zamanda siyasal çıkarlarla iç içe geçmiş bir pratik olduğunu; evrensellik iddiasının sahadaki uygulamalarda ciddi biçimde aşındığını göstermektedir. Ruanda örneği, küresel insan hakları düzeninin yapısal sınırlarını görünür kılmakta ve daha adil, eşitlikçi bir yaklaşımın gerekliliğine dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Soykırımı
• İnsan Hakları
• Seçici Müdahale
• Küresel Sessizlik
• Jeopolitik Çıkarlar
• Coğrafi Ayrımcılık.

UNIVERSAL OR EXCLUSIVE? SELECTIVE PROTECTION OF HUMAN RIGHTS AND GLOBAL SILENCE OVER THE RWANDA CRISIS

Öz

This study questions the practical validity of the principle of universality of human rights through the 1994 Rwandan Genocide and critically examines the selectivity in international interventions. The study aims to demonstrate that the human rights framework is shaped by geopolitical interests and the international balance of power rather than a universal norm. This capacity is evaluated within the context of the current state of the genocide and its political background, and the lack of response by the international community, particularly the stances of France, Belgium, the United States, and the United Nations. Throughout the study, there are instances where human rights are protected to varying degrees in different geographies based on discrimination, and where the processes and forms of intervention practices are largely determined by political calculations. The downplaying of the Rwandan genocide by framing it as a "tribal war" and the distribution of media use in legitimizing global silence are revealed. The positioning of the RPF as both flawed and a savior has led to the disregard of its own agreements. This comprehensive study demonstrates that human rights are not merely a textual ideal but also a practice intertwined with political interests; The claim of universality has been seriously eroded in practice on the ground. The Rwanda example highlights the need for a sustainable global human rights order and a more just and liberal approach.

Anahtar Kelimeler

• Genocide
• Human Rights
• Selective Intervention
• International Community
• Global Silence
• Geopolitical Interests.

Kaynakça

1. Abimbola, Olaifa Temitope, and Danjibo Nathaniel Dominic. “The 1994 Rwandan Conflict: Genocide or War?” International Journal on World Peace 30, no. 3 (2013): 31–54.
2. Akao, Helga. Echoes of Genocide: Lessons from Rwanda and Beyond. Unpublished manuscript.
3. Alkan, Yavuz Selim. “İnsan Haklarının Evrenselliği ve Kültürel Göreliliği Tartışmasında Öz/Çekirdek-Çevre Haklar Kavramsallaştırması: Siyasal Düşünceler Çerçevesinden Eleştirel Bir İnceleme.” Liberal Düşünce Dergisi, no. 109 (2023): 27–51. https://doi.org/10.36484/liberal.1198572.
4. Alluri, Yusra. Racialisation, Genocide and Post-Genocide Reconstruction in Rwanda. Yüksek Lisans Tezi, University of Amsterdam, 2009.
5. Arslan, Yusuf Kerem. Etnik grup çelişkisi: Ruanda örneği ve bölgesel etkileri. Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, 2018. Ulusal Tez Merkezi. Yayın No: 559385.
6. Bergbower, Matthew, and David P. Schmitt. “Congressional Activism in the Foreign Policy Arena: A Case Study of the 1994 Rwandan Genocide”, 2015.
7. Donnelly, Jack. “The Relative Universality of Human Rights.” Human Rights Quarterly, 2007.
8. Doyle, Mark. “Rewriting Rwanda,” Foreign Policy, no. 154 (May–June 2006): 83–85.

9. Drumbl, Mark A. (2002) Restorative Justice and Collective Responsibility: Lessons for and from the Rwandan Genocide, Contemporary Justice Review, 5:1, 5-22, DOI: 10.1080/10282580210831
10. Dunn, Kevin C., ve Timothy M. Shaw, eds. Africa’s Challenge to International Relations Theory. New York: Palgrave Macmillan, 2001
11. Elban, Hasan Kemal. “Ruanda'dan İnsanlığa Kalan Miras ya da Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi Zevahiri Kurtarabilecek mi?” Hukuk ve Adalet Eleştirel Hukuk Dergisi, Ocak–Mart 2004.
12. Glover, Jonathan D. “Genocide, Human Rights, and the Politics of Memorialization: Hotel Rwanda and Africa’s World War.” South Atlantic Review 75, no. 2 (2010): 95–111. https://www.jstor.org/stable/41635613.
13. Gündüzöz, İlker. “Yeni Kuşak İnsan Hakları Çerçevesinde Türkiye’de Mülki İdare Amirliğine Analitik Bir Yaklaşım.” İnsan Hakları Yıllığı 33 (2015): 19–33.
14. Güzel, İbrahim Halil. “7 Ekim Sonrası Gerçekleşen İnsan Hakları İhlalleri Üzerine Bir İnceleme.” İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 13, no. 2 (2024): 661–681.
15. Hain, Alexandra J. “The Rwandan Genocide: A Case of Ethnic Conflict?”, Brussels School of International Studies, 2011.
16. Hintjens, Helen M. “Explaining the 1994 Genocide in Rwanda.” The Journal of Modern African Studies 37, no. 2 (1999): 241-286.
17. Işıldaklı, Başak. “İnsan Haklarının Evrenselliği ile Kültürel Rölatizmin Paradoksu.” Tarsus Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 1, no. 1 (2020): 17-29.
18. Jones, Branwen Gruffydd, “Decolonizing International Relations”. Lanham: Rowman & Littlefield, 2006
19. Kuperman, Alan J. “Rwanda in Retrospect: A Hard Look at Intervention.” Foreign Affairs 79, no. 1 (2000): 94-118.
20. Kuperman, Alan J. “The Limits of Humanitarian Intervention: Genocide in Rwanda.” Washington, D.C.: Brookings Institution Press, 2001
21. Lemarchand, René. “Rwanda: The Rationality of Genocide.” Issue: A Journal of Opinion 23, no. 2 (1995): 8-11.
22. Magnarella, Paul J. “Comprehending Genocide: The Case of Rwanda.” Journal of Genocide Research 7, no. 1 (2005): 31-51.
23. Magnarella, Paul J. “The Background and Causes of the Genocide in Rwanda.” Journal of International Criminal Justice 3, no. 4 (2005): 801-822. https://doi.org/10.1093/jicj/mqi059
24. McMillan, Nesam. (2008). “Our shame: International Responsibility for the Rwandan Genocide”. Australian Feminist Law Journal, 28, 3-27.
25. McNulty, Mel. “France’s Role in Rwanda and External Military Intervention: A Double Discrediting.” International Peacekeeping 4, no. 3 (1997): 24-44.
26. Metzl, Jonathan F. “Rwandan Genocide and the International Law of Radio Jamming,” The American Journal of International Law 91, no. 4 (1997): 628-651.
27. Mutua, Makau. “Savages, Victims, and Saviors: The Metaphor of Human Rights.” Harvard International Law Journal 42, no. 1 (2001): 201-245.
28. Naccache, Genna. “The International Community Stood Idly By During the Rwandan Genocide of 1994: Discuss.” MA Understanding and Securing Human Rights.
29. Özkan, Ahmet. “Ruanda’yı Hatırlamak: Jean-Philippe Stassen’in Deogratias İsimli Grafik Romanında Tarih, Bellek ve Soykırım.” Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 8, no. 21 (2020): 279–89. https://doi.org/10.33692/avrasyad.679788.
30. Purdeková, Andrea, and David Mwambari. “Post-genocide Identity Politics and Colonial Durabilities in Rwanda.” Journal of Eastern African Studies 15, no. 1 (2021): 19–37. https://doi.org/10.1080/21681392.2021.1938404.
31. Reyntjens, Filip. “Rwanda, Ten Years On: From Genocide to Dictatorship.” African Affairs 103, no. 411 (2004): 177–210. Sencerman, Öncel. “Batılı Koloniyel Güçlerin 1994 Ruanda Soykırımına Etkisi.” Güvenlik Stratejileri Dergisi 9, no. 18 (Temmuz 2013): 35–75.
32. Siegel, Anna Rose. “Rwanda: All Wrapped Up in the Universalism/Particularism Debate.” Course paper, International Law and Dispute Resolution, 2012.
33. United Nations Security Council. Arusha Peace Agreement between the Government of the Republic of Rwanda and the Rwandese Patriotic Front. 4 August 1993. UN Doc. S/1993/875. United Nations Security Council. Resolution 872 (1993). S/RES/872 (1993). 5 October 1993. https://docs.un.org/en/S/RES/872(1993).
34. United Nations Security Council. Resolution 918 (1994). UN Doc. S/RES/918. 17 May 1994.
35. United Nations. (n.d.). 1994 genocide against the Tutsi in Rwanda: Historical background. United Nations Office on Genocide Prevention and the Responsibility to Protect. from https://www.un.org/en/preventgenocide/rwanda/historical-background.shtml
36. United Nations. Report of the Independent Inquiry into the Actions of the United Nations during the 1994 Genocide in Rwanda. UN Document S/1999/1257. 15 December 1999.
37. United Nations. Second Progress Report of the Secretary-General on the United Nations Assistance Mission for Rwanda. UN Document S/1994/360. 30 March 1994.
38. Uvin, Peter. “Aiding Violence: The Development Enterprise in Rwanda.” West Hartford, CT: Kumarian Press, 1998. van Haperen, Maria. “The Rwandan Genocide, 1994.” In W. ten Have ve B. Boender (ed.), The Holocaust and Other Genocides: An Introduction, Amsterdam University Press, (2012): 97-119.
39. Yanagizawa-Drott, David. “Propaganda and Conflict: Evidence from the Rwandan Genocide.” The Quarterly Journal of Economics 129, no. 4 (2014): 1947-1994.
40. Yayla, Mustafa. İslâm Hukukunda İnsan Hakları ve Eşitlik. Konya: Çizgi Kitabevi, 2011.
41. Yazar, Ertuğrul. “Mültecilerin İnsan Haklarının Korunmasında Anayasa Mahkemesinin Rolü.” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 26, no. 4 (2022): 313-350.
42. Yeşilçayır, Celal. “İnsan Haklarında Kuşaklar Tartışması ve Bir Çözüm Denemesi.” Temaşa: Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, no. 13 (2020): 73-85.