المعبد في اليمن قبل الإسلام في ضوء النقوش السبئية

Öz

في سياق الجدل الدائر حول أصل الإسلام، تم تحليل العصر الجاهلي لشبه الجزيرة العربية قبل الإسلام من قبل المستشرقين وعلماء العصور الكلاسيكية المتأخرة. وكان أحد محاور هذه الدراسات هو مزاعم التفاعل القائم على أطروحة أن معتقدات وتقاليد القبائل المهاجرة من اليمن إلى الشمال قد حملت معها. تهدف هذه الدراسة إلى تحليل وضع اليمن في فترة تعدد الآلهة قبل الإسلام (القرن الثامن قبل الميلاد - القرن الرابع بعد الميلاد) من خلال النقوش السبيئة التي تشير إلى المعبد كمحور أساسي في الدين يربط بين السماء والأرض/ الإنسان والإله. ويظهر من تصنيف النقوش أن المعبد كان حرمًا يلتقي فيه العبد بإلهه، وأساسا يوفر المشروعية لتحركات الملك السياسية، ومكانا يؤكد فيه عبوديته للإله، وسلطة قانونية تجري فيها محاولات التكهن، ومركزًا اقتصاديًا يتشكل حول الضرائب والقرابين. وفي جانب آخر، كانت المعابد بمثابة أرشيف من خلال حملها للنقوش وسلع العرض داخل هيكلها، وساهمت في نقل الحضارة السبئية إلى يومنا هذا. كما أن تحديد معنى المعابد كمكان سيوفر أيضاً منظوراً لآثار التصحيح والتحول الذي أجراه الإسلام على تقاليد المعابد قبله، وسيساهم في تقييم أطروحات التفاعل والتأثير

Anahtar Kelimeler

• قبل الاسلام
• اليمن
• سبا
• معبد
• النقوش السبئية

Sebe Yazıtları Işığında İslâm Öncesi Yemen'de Mabed

Öz

İslâm’ın kökeni tartışmaları bağlamında Arap Yarımadası’nın İslâm öncesi durumu, oryantalistler ve Geç Antikçağ araştırmacıları tarafından incelenmiştir. Bu araştırmaların bir odağını Yemen’den kuzeye göç eden kabilelerin inanç ve geleneklerinin de taşındığı tezine dayalı etkileşim iddiaları oluşturmuştur. Bu araştırma, İslâm öncesi Yemen’in çoktanrılı döneminde (MÖ. VIII-MS. IV), yeri ve göğü/ insanı ve tanrıyı birbirine bağlayan bir eksen olarak görülen ve dinin aslî unsuru olduğu ima edilen mabedi Sebe yazıtları ışığında incelemeyi hedeflemektedir. Yazıtların tasnifi mabedin kulun tanrısıyla buluştuğu harem bölgesi, kralın siyasî hamlelerinin hamisi olduğu kadar kulluğunu ikrar ettiği bir meşruiyet zemini, kehanet girişimlerinin yapıldığı bir hukuk mercii, vergiler ve takdimeler çevresinde şekillenen bir ekonomik merkez olduğunu göstermiştir. Bir diğer yönüyle mabedler yazıtları ve takdim emtiasını bünyesinde taşıyarak bir arşiv vazifesi üstlenmiş, Sebe medeniyetinin bugüne taşınmasına katkı sağlamıştır. Mabedlerin mekan olarak yüklendiği anlam çerçevesinin tespiti ayrıca İslâm’ın kendisinden önceki mabed geleneği üzerinde gerçekleştirdiği tashih ve dönüşümün izlerine dair bir perspektif imkanı sunacak, etkileşim tezlerinin değerlendirilmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• İslâm öncesi
• Yemen
• Sebe
• Yazıtlar
• Mabed

Tempel in Pre-Islamic Yemen In the Light of the Sabaic Inscriptions

Öz

In the context of the debate on the origins of Islam, the pre-Islamic situation of the Arabian Peninsula has been studied by Orientalists and Late Antiquity scholars. One focus of these studies has been on the claims of interaction based on the thesis that the beliefs and traditions of the tribes migrating north from Yemen were carried with them. This study aims to examine the temple, which was seen as an axis connecting heaven and earth/human and God in the polytheistic period of pre-Islamic Yemen (VIII BC-IV AD) and implied to be an essential element of religion, in the light of the Sabaean inscriptions. The classification of the inscriptions shows that the temple was a harem where the servant met his god, a legal authority where divination attempts were made, and an economic center shaped around taxes and offerings. In another aspect, the temples served as an archive by carrying the inscriptions and the commodities of offerings within their structure and contributed to the transfer of the Sabaean civilization to the present day. Within this framework it will also provide a perspective on the traces of Islam’s revision and transformation of the previous temple tradition and will contribute to the evaluation of interaction theses.

Anahtar Kelimeler

• Pre-Islamic
• Yemen
• Saba
• Inscriptions
• Temple

Kaynakça

1. Abdullah, Yûsuf Muhammed. Evrâk fî târîhi’l-Yemen ve Âsârih. Beyrut: Dârü’l-fikr, 1990.
2. Ali, Cevâd. el-Mufassal fî târîhi’l-‘Arab kable’l-İslâm. 1-10. Bağdad: yy, 1993.
3. Arbach, Mounir - Audouın, Remy. San‘â’ Natıonal Museum Collection of Epigraphic and Archaeological Artifacts from al-Jawf Sites. San‘â’: Books House, 2007.
4. Avanzini, Alessandra. “The Sabaean Presence in Jawf in the Eighth-Seventh Centuries BC -Notes on the Oldest Phase of Ancient South Arabian Culture and Its Relationship with Mesopotamia”. Leggo!. ed. G. B. Lanfranchi vd. 37-52. Wiesbaden: Harrassowitz Werlag, 2012.
5. Avanzini, Alessandra. By Land and By Sea. Roma: «L’ERMA» di BRETSCHNEIDER, 2016.
6. Beeston, A. F. L. “Theocracy in the Sayhad Culture”. Proceedings of the Seminar for Arabian Studies 7 (1976-1977), 5-10.
7. Beeston, A.F. L. vd. Sabaic Dictionary. Louvain-Beyrouth: Peeters, 1982.
8. Biella, Joan Copeland. Dictionary of Old South Sabaic-Sabaean Dialect. Chico: Scholars Press, 1982.

9. Bowen, R. L. Archaelogical Discoveries in South Arabia. London: Oxford University Press, 1958.
10. Cohn, Robert L. The Shape of Sacred Space: Four Biblical Studies. Chico: Scholars Press, 1981.
11. Demirci, Kürşat. Eski Mezopotamya Dinlerine Giriş - Tanrılar, Ritüel, Tapınak-. İstanbul: Ayışığı Kitapları, 2013.
12. Dost, Suleyman. “Language of Ritual Purity in the Qurʾān and Old South Arabian”. Scripts and Scripture: Writing and Religion in Arabia Circa 500-700 CE. ed. Fred M. Donner - Rebecca Hasselbach-Andee. Chicago: Oriental Institute, 2022.
13. Dugast, F. – Gajda, I. “Contacts between Ethiopia and South Arabia in the first millennium”. Pre-Islamic South Arabia and its Neighbours: New Developments of Research. ed. Mounir Arbach - Jérémie Schiettecatte. 79-94. Oxford: Archaeopress, 2017.
14. el-Eğberî, Fehmî. “Nukûşu Sebeiyye cedîde tahtevî ‘alâ agdemi nakşi tevhîdî muarrah”. Reydân 8 (2013), 167-183.
15. Halberstam, Chava. “Law in Biblical Israel”. The Cambridge Companion to Judaism and Law. ed. C. Hayes. Cambridge: Cambridge University Press, 2017.
16. Hattâb, Bâsim Muhammed. “el-Vahyu’l-ilâhî ve delâletihî es-siyâsiyye fî cenûbi’l-Cezîrati’l-‘Arabiyye fî dav’i nukûşu’l-müsned”. Bulletin of the Center Papyrological Studies 38 (2021), 759-786.
17. Höfner, Maria. “Die vorislamischen Religionen Arabiens”. Die Religionen Altsyriens, Altarabiens und der Mandaer. ed. H. Gese vd. 233-394. Stuttgart: Werlag W. Kohlhammer, 1970.
18. Hurowitz, V. A. I Have Built You an Exalted House: Temple Building in the Bible in Light of Mesopotamian and Northwest Semitic Writings. Sheffield: Sheffield Academic Press, 1992.
19. Irvine, A. K. “Homicide in Pre-Islamic South Arabia”. Bulletin of the School of Oriental and African Studies 30 (1967), 277-291.
20. İbn Düreyd. el-İştikâk. thk. Abdüsselâm Muhammed Hârûn. Beyrut: Dârü’l-Cîl, 1411/1991.
21. İbn Hişâm, Ebû Muhammed Cemaleddin Abdülmelik. es-Sîretü’n-Nebeviyye. thk. Mustafa es-Sekkâ vd. Kahire: Şirketü Mektebeti ve Matbaati Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve Evlâdihî bi-Mısr, 1375/1955.
22. İbn Hişâm, Ebû Muhammed Cemaleddin Abdülmelik. Kitâbü’t-Tîcân fî mulûk-i Himyer. San‘â: yy, 1347.
23. Kelpetin, Mahmut. İslâm Öncesi Güney ve Kuzey Arabistan. İstanbul: Kuramer Yayınları, 2016.
24. Korotayev, Andrey. “The Sabaean Community (Sb’, ‘Sb’n) in the Political Structure of the Middle Sabaean Cultural Area”. Orientalia Nova Series 63/2 (1994), 68-83.
25. Leslau, Wolf. Comparative Dictionary of Geʿez (Classical Ethiopics). Wiesbaden: Harrassowitz Werlag, 1991.
26. Macdonald, D.B. Development of Muslim Theology, Jurisprudence and Constitutional Theory. New York: Charles Scribner’s Sons, 1903.
27. Maraqten, Mohammed. “Sacred Spaces in Ancient Yemen-The Awam Temple-Maʾrib: A Case Study”. Pre-Islamic South Arabia and its Neighbours: New Developments of Research. ed. Mounir Arbach - Jérémie Schiettecatte. 107-133. Oxford: Archaeopress, 2015.
28. Maraqten, Mohammed. “Some Aspects of the Formation of the State in Ancient South Arabia”. Alternatives of Social Evolution. ed. N. Kradin vd. 309-333. Vladivostok: FEB RAS, 2000.
29. Maraqten, Mohammed. “Typen altsüdarabischer Altäre”. Arabia Felix Beiträge zur Sprache und Kultur des vorislamischen Arabien. ed. Norbert Nebes. 160-177. Wiesbaden: Harrassowitz Werlag, 1994.
30. Maraqten, Mohammed. “Das Alte Südarabien”. In Stein gemeisselte Geschichte(n): Nikolaus Rhodokanakis (1876‒1945), Pionier der Altsüdarabistiks. ed. Gertraud Sturm – Mohammed Maraqten. 57-71. Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 2021.
31. Mehrân, M. Beyyûmî. Kitâbü dirâsât fî târîhi’l-Arabi’l-kadîm. Riyad: Câmiatü’l-İmam Muhammed b. Suud el-İslâmiyye, 1400/1980.
32. Montgomery, J. A. “An Enactment of Fundamental Constitutional Law in Old South Arabia”. Proceedings of the American Philosophical Society 67/3 (1928), 207-213.
33. O’Leary, De Lacy. Arabic Thought and Its Place in History. London: K. Paul, Trench, Trubner & Co. Ltd, 1922.
34. Ortakcı, Halil. “Güney Arabistan Yazıtlarının Tarihsel Gelişimi ve Temel Özellikleri”. Rumeli İslâm Araştırmaları Dergisi 12 (Ekim 2023), 159-177.
35. Palmer, M. J. Expressions of Sacred Space: Temple Architecture in the Ancient Near East. Pretoria: University of South Africa, Doktora tezi, 2012.
36. Prioletta, Alessia. “Evidence from a new inscription regarding the goddes ‘t(t)rm and some remarks on the gender of deities in South Arabia”. Proceedings of Seminar for Arabian Studies 42 (2012), 309-318.
37. Rahîm, Muhammed Rızâ. “Agriculture in Pre-Islamic Arabia: Introduction” Islamic Studies 10/1 (1971), 53-65.
38. Ricks, Stephen D. - John J. Sroka. “King, Coronation and Temple: Enthronement Ceremonies in History”. Temples of the Ancient World: Ritual and Symbolism. Editör eksik. 236-271. Salt Lake City: Deseret Book, 1994.
39. Robin, C. J. Les Hautes-Terres du Nord-Yémen avant l'Islam. Istanbul: Publications de l’Institut Historique-Archéologique Néerlandais de Stamboul, 1982.
40. Robin, C. J. “Antiquity”. Roads of Arabia -Archaeology and History of the Kingdom of Saudi Arabia-. ed. Ali İbrahim al-Ghabban vd. Paris: Musée du Louvre & Somogy, 2010.
41. Robin, C. J. - Breton, J. F. “Le sanctuaire préislamique du jabal al-Lawḏ (Nord-Yémen)”. Comptes rendus des séances de l'année 126/3 (1982), 590-629.
42. Röring, Nicole. Bauhistorische Untersuchungen Am Almaqah-Heiligtum Von Sirwah Vom Kultplatz Zum Heiligtum. Saarbrücken: Südwestdeutscher Verlag, 2013.
43. Ryckmans, G. “On Some Problems of South Arabian Epigraphy and Archaeology”. Bulletin of the School of Oriental and African Studies 14 (1952), 1-10.
44. Ryckmans, J. “Religion of South Arabia”. The Anchor Bible Dictionary. ed. D. N. Freedman. 6/171-176. New York: Anchor Bible, 1992.
45. Saîd, Saîd b. Fâyiz İbrâhim. “Nükûşu Sebeiyye cedîde fî zikri’l-marad”. el-Üsûr 12/3 (2002), 7-21.
46. Smith, T. M. Araplar-Kavimler, Kabileler ve Devletin Üç Bin Yıllık Tarihi, çev. Nurettin Elhüseyni. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2022.
47. Taberî, Ebu Cafer İbn Cerir Muhammed b. Cerir b. Yezid. Târîhü’l-ümem ve’l-mülûk. thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim. 1-11. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1967.
48. Wensinck, A.J. Studies of A. J. Wensinck. New York: Arno Press, 1978.
49. Ya‘kûbî, Târîhu’l-Ya‘kûbî, Beyrut: Dâru Sâdır, 1995.
50. Ben Ali, Zain Alaabdain. Inscriptions in Musnad, the Temple of Awwam (Fotoğraf, 2021). Arabia Felix. Erişim 24 Mayıs 2024. https://arabiafelix.social/palaces-temples-and-laws-coexistence-in-yemens-ancient-structures/
51. DASI, Digital Archive for the Study of Pre-Islamic Arabian Inscriptions. “al-Jawf 04.13” (Erişim 11.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=995539821&recId=4078
52. DASI, “al-Kaʿāb 29” (Erişim 02.01.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=701574029&recId=1060
53. DASI, “al-Saʿīd 2002a (2)” (Erişim 15.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=591955124&recId=6714
54. DASI, “al-Saʿīd 2005” (Erişim 15.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=591955124&recId=6722
55. DASI, “Antonini 1998, 10” (Erişim 15.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=591955124&recId=9946
56. DASI, “as-Sawdāʾ 52 CIH 440” (Erişim 15.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=591955124&recId=9
57. DASI, “al-Ṣilwī 1 Ṣilwī-wādī Shuḍayf 1” (Erişim 30.01.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=51&colId=0&navId=144685477&recId=6669
58. DASI, “al-Ṣilwī 3” (Erişim 30.01.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=51&colId=0&navId=144685477&recId=6671
59. DASI, “BR-M. Bayḥān 2 Ja 720; MaMB 180; MuB 2” (Erişim 17.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=108099953&recId=6211
60. DASI, “BR-M. Bayḥān 4 MuB 4” (Erişim 18.02.2023) http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=108099953&recId=6213
61. DASI, “BynM 1” (Erişim 18.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=108099953&recId=424
62. DASI, “CIAS 32.21/r 1 Gar NIS 2” (Erişim 18.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=108099953&recId=3709
63. DASI, “CIAS 39.11/o 3 n° 2” (Erişim 20.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=108099953&recId=5901
64. DASI, “CIAS 39.11/o 3 n° 1 Fa 119” (Erişim 20.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=108099953&recId=8452
65. DASI, “CIAS 39.11/o 3 n° 10 Ja 731” (Erişim 20.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=108099953&recId=6302
66. DASI, “CIH 333” (Erişim 26.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=297651034&recId=3928
67. DASI, “CIH 336” (Erişim 26.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=297651034&recId=3931
68. DASI, “CIH 342 a” (Erişim 26.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=297651034&recId=3937
69. DASI, “CIH 366 b' Fa 17 + Fa 36 + Fa 19” (Erişim 11.11.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=407521406&recId=1047
70. DASI, “CIH 373” (Erişim 12.11.2022). https://dasi.cnr.it/index.php?id=30&prjId=1&corId=0&colId=0&navId=773412791&recId=3958
71. DASI, “CIH 398 Gl 891; A 90 a-c; Fa 33” (Erişim 08.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=137642197&recId=3965
72. DASI, “CIH 400 Ja 534” (Erişim 27.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=297651034&recId=3966
73. DASI, “CIH 429” (Erişim 02.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=580892464&recId=3979
74. DASI, “CIH 439” (Erişim 19.10.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=92964721&recId=126
75. DASI, “CIH 567” (Erişim 04.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=953775005&recId=4027
76. DASI, “CIH 612+CIH 522 Ry 31; RES 850” (Erişim 04.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=953775005&recId=135
77. DASI, “CIH 657+MṢM 3641 Gl 1666(=CIH 657)” (Erişim 24.10.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=244155724&recId=1373
78. DASI, “Collection privée yéménite 2016-1” (Erişim 08.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=9556
79. DASI, “DAI Ṣirwāḥ 2002-11” (Erişim 09.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=7496
80. DASI, “DAI Sirwāḥ 2005-50” (Erişim 30.10.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=65652592&recId=9521
81. DASI, “Dostal 1” (Erişim 05.08.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=7&colId=0&navId=164209646&recId=2392
82. DASI, “Fa 71 (= Fa 11) MaN 26” (Erişim 11.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=8718
83. DASI, “FB-Maḥram Bilqīs 1” (Erişim 16.11.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=407521406&recId=7369
84. DASI, “FB-wādī Shuḍayf 2” (Erişim 04.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=51&colId=0&navId=690536339&recId=6851
85. DASI, “Gar Bayt al-Ashwal 2” (Erişim 06.08.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=7&colId=0&navId=631259524&recId=2396
86. DASI, “Gl A 710” (Erişim 01.12.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=577177388&recId=1161
87. DASI, “Gl 1218 A 241; Gr 201; Jabal Riyām 2006-25” (Erişim 06.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=137642197&recId=8769
88. DASI, “Gl 1520” (Erişim 26.11.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=887714072&recId=1119
89. DASI, “Gr 117 Ḥadaqān 5” (Erişim 21.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=9496
90. DASI, “Haram 13 CIH 548” (Erişim 03.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=51&colId=0&navId=717683321&recId=4019
91. DASI, “Haram 33 CIH 532” (Erişim 02.02.2023) http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=51&colId=0&navId=717683321&recId=4012
92. DASI, “Haram 34 Gl 1054; CIH 533” (Erişim 02.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=51&colId=0&navId=717683321&recId=4013
93. DASI, “Haram 35 RES 3956” (Erişim 04.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=51&colId=0&navId=690536339&recId=4088
94. DASI, “Ir 18” (Erişim 23.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=5945
95. DASI, “Ir 21” (Erişim 15.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=323650059&recId=5948
96. DASI, “Ir 31” (Erişim 24.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=5958
97. DASI, “Ir 5 JR 1; ZI 12; Condé 3” (Erişim 09.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=5933
98. DASI, “Ir 69” (Erişim 26.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=6641
99. DASI, “Ist 7687” (Erişim 27.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=9030
100. DASI, “Ja 2848 ad Gl 1691” (Erişim 28.11.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=887714072&recId=1195
101. DASI, “Ja 2848 ax Gl 1752; CIH 967” (Erişim 29.11.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=887714072&recId=1095
102. DASI, “Ja 2848 w Gl 1689 a” (Erişim 28.11.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=887714072&recId=1190
103. DASI, “Ja 2867 J. Maʿsâl 9; al-Miʿsāl 1” (Erişim 28.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=15&colId=0&navId=474311916&recId=9174
104. DASI, “Ja 417 RES 4727; Ry 198” (Erişim 15.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&prjId=1&corId=0&colId=0&navId=726068103&recId=7387&mark=07387
105. DASI, “Ja 525” (Erişim 05.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=51&colId=0&navId=690536339&recId=10094
106. DASI, “Ja 551 CIH 374; ZI 33” (Erişim 14.10.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=92964721&recId=6273
107. DASI, “Ja 554 ZI 39” (Erişim 06.12.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=949315991&recId=6275
108. DASI, “Ja 564 MaMB 314” (Erişim 02.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=81118697&recId=5969
109. DASI, “Ja 575 Geukens 7; Ry 539; MaMB 224; ZI 55” (Erişim 11.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=5979
110. DASI, “Ja 580 MaMB 184” (Erişim 02.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=81118697&recId=5984
111. DASI, “Ja 592 MaMB 95” (Erişim 05.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=716186984&recId=5994
112. DASI, “Ja 610 MaMB 208” (Erişim 05.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=716186984&recId=6010
113. DASI, “Ja 632 MaMB 301” (Erişim 10.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=716186984&recId=6029
114. DASI, “Ja 634 MaMB 273; ZI 31” (Erişim 12.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=716186984&recId=6031
115. DASI, “Ja 635 MaMB 270; ZI 16” (Erişim 12.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=716186984&recId=6032
116. DASI, “Ja 669 MaMB 183” (Erişim 17.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=143661613&recId=6065
117. DASI, “Ja 672 MaMB 92” (Erişim 06.12.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=949315991&recId=6279
118. DASI, “Ja 704 MaMB 151” (Erişim 18.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=143661613&recId=6086
119. DASI, “Ja 730 MuB 11” (Erişim 21.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=143661613&recId=6219
120. DASI, “Ja 822” (Erişim 22.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=143661613&recId=6819
121. DASI, “Ja 832” (Erişim 15.12.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=949315991&recId=1176
122. DASI, “Jabal Riyām 2006-6” (Erişim 18.12.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=843554261&recId=6867
123. DASI, “Kamna 33” (Erişim 20.12.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=843554261&recId=8986
124. DASI, “MAFRAY-ad-Durayb 5 A+B Gl 1565+Gl 1566; RES 4848+RES 4847” (Erişim 26.11.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=887714072&recId=1350
125. DASI, “MB 2001-101” (Erişim 01.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=26240549&recId=7429
126. DASI, “MB 2004 I-113” (Erişim 03.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=26240549&recId=6204
127. DASI, “MB 2005 I-88” (Erişim 04.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=26240549&recId=9808
128. DASI, “Moussaieff 3” (Erişim 05.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=839480447&recId=8923
129. DASI, “Moussaieff 30” (Erişim 05.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=839480447&recId=8864
130. DASI, “MS Maḏbaḥ 1” (Erişim 05.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=839480447&recId=9063
131. DASI, “MṢM 7250” (Erişim 05.02.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=51&colId=0&navId=690536339&recId=7457
132. DASI, “MuB 9 Fa 8; Fa 102” (Erişim 09.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=9475
133. DASI, “München 94-317880” (Erişim 05.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=51&colId=0&navId=690536339&recId=6655
134. DASI, “Nāmī NAG 6 Ja 627; MaMB 210” (Erişim 05.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=716186984&recId=6024
135. DASI, “Nāmī NAG 9 Ja 645; MaMB 276” (Erişim 12.04.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=716186984&recId=6042
136. DASI, “Nāmī NAG 11 Ir 25” (Erişim 24.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=5952
137. DASI, “Nihm/Barrān 5 Gl 1142” (Erişim 12.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=7780
138. DASI, “RES 192 CIH 654” (Erişim 01.01.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=691819791&recId=1372
139. DASI, “RES 3096 C CIH 490” (Erişim 19.10.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=92964721&recId=1071
140. DASI, “RES 3624 Gl 484; CIH 957; MB 2001 I-16” (Erişim 24.10.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=244155724&recId=1092
141. DASI, “RES 3902 bis N° 152 RES 3902 N° 152” (Erişim 10.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=98057110&recId=842
142. DASI, “RES 3945” (Erişim 04.01.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=691819791&recId=7349
143. DASI, “RES 3949 Gl 1108” (Erişim 23.11.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=851992102&recId=1220
144. DASI, “RES 4176 RES 3300; Gl 1210; Gr 174” (Erişim 15.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=7497
145. DASI, “RES 4231 Gl 1215; Gr 167” (Erişim 18.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=8150
146. DASI, “RES 4371 Gl 428” (Erişim 30.11.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=887714072&recId=8192
147. DASI, “RES 4677” (Erişim 15.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&prjId=1&corId=0&colId=0&navId=726068103&recId=8469&mark=08469
148. DASI, “RES 4906” (Erişim 05.01.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=595321059&recId=1240
149. DASI, “Robin-Kāniṭ 4” (Erişim 18.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=494969884&recId=6561
150. DASI, “Robin-Kāniṭ 17” (Erişim 18.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=494969884&recId=6573
151. DASI, “Robin-Rayda 2A” (Erişim 19.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=494969884&recId=4047
152. DASI, “Ry 541 Geukens 9” (Erişim 11.03.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=699166108&recId=6256
153. DASI, “Ry 586” (Erişim 05.01.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=595321059&recId=1249
154. DASI, “Sanaa-Garbini 4 Ga 27(Av); Ga 62 (Ja); YM 6” (Erişim 17.11.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=851992102&recId=10035
155. DASI, “Schm/MA 97” (Erişim 22.06.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=10&colId=0&navId=81392539&recId=9810
156. DASI, “Y.85.AQ/1 Eryani 61” (Erişim 10.11.2022). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=407521406&recId=1251
157. DASI, “YM 23206” (Erişim 11.01.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=78260820&recId=1309
158. DASI, “YM 29830” (Erişim 12.01.2023). http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&prjId=1&corId=3&colId=0&navId=78260820&recId=1020