XIX. Century Fakih Egyptian Ahmed Ibrahim Bey’s Life Works and Contributions to Islamic Law

Öz

Ahmed Ibrahim Bey is an Egyptian scholar and one of the most prominent recent Islamic jurists. He is considered one of the few jurists trained by the Islamic Ummah in the modern era. Throughout his life, he taught Islamic law and comparative law at various madrasahs and higher education institutions. In particular, he taught courses on trial procedure and law, family law (ahval-i personal law), commercial law, foundation and inheritance law. He took part in the codification commissions while the Egyptian civil code was being prepared. In order to solve current religious and legal problems, in every Islamic country, there are scholars who prioritize the needs of the century and the interests of the people, who know the ijtihads of other sects and jurists outside the four sects, and who benefit from them within the framework of interests and purposes, as well as economics, sociology and medicine, etc. He was accepted as one of the pioneers of the tajdid movement in Islamic Law with his students such as Muhammed Abu Zehre, Ali el-Hafif and Abdülvehhab Hallâf, the works he compiled and the articles he wrote.

Anahtar Kelimeler

• Ahmed Ibrahim Bey
• Ijtihad
• Taqlid
• Dispute
• Collective Ijtihad

فقيه القرن التاسع عشر أحمد إبراهيم بك المصري: حياته وأعماله وإسهاماته في التشريع الإسلامي

Öz

أحمد إبراهيم بك عالم مصري، يعد أحد أبرز الفقهاء الإسلاميين المعاصرين، ويعتبر من الفقهاء القلائل الذين خرجتهم الأمة الإسلامية في العصر الحديث، قام طوال حياته بتدريس القانون الإسلامي والقانون المقارن في مختلف المدارس ومؤسسات التعليم العالي، وقدم دورات في أصول المحاكمات وقانون الأحوال الشخصية، والقانون التجاري، وقانون الوقف، والميراث. وشارك في اللجان التشريعية المكلفة بإعداد قانون الأحوال الشخصية المصري. وقد عرف بمعارضته لاعتماد القوانين الغربية بديلا عن الشريعة الإسلامية، وقد أسهم بدور ملحوظ في تجديد الفقه الإسلامي عبر تناوله للمذاهب الفقهية بنظرة جديدة ومستقلة، وقد أشار إلى أهمية تشكيل لجان فقهية في كل بلد إسلامي تتمتع بالأصالة والتمكن العلمي في المذاهب الفقهية الأربعة وخارجها، إلى جانب اطلاعها العميق على علوم العصر من اقتصاد وطب وعلم اجتماع، وذلك بغية الجواب على المستجدات الفقهية والإشكالات القانونية الراهنة، وهذا كله -إلى جانب مؤلفاته ومقالاته العلمية- جعله يحتل مكانة مرموقة كأحد رواد حركة التجديد الفقهي مع مجموعة من طلابه أمثال محمد أبو زهرة، وعلي الخفيف، وعبد الوهاب خلاف وغيرهم.

Anahtar Kelimeler

• أحمد إبراهيم بك
• لاجتهاد
• التقليد
• الخلاف
• الاجتهاد الجماعي

XIX. Yüzyıl Fakîhi Mısırlı Ahmed İbrâhim Bey’in Hayatı Eserleri ve İslam Hukukuna Katkısı

Öz

Ahmed İbrâhim Bey (1874-1945) tarihleri arasında yaşamış modern dönemde İslam Hukuku’nun kanunlaştırma ve Kara Avrupası hukuk sistemine göre fıkıh birikimini düzenleme konusunda Mısır fıkıh ekolünün önde gelen simalarından birisidir. Hayatı boyunca çeşitli medreseler ve yükseköğretim kurumlarında İslam hukuku ve mukayeseli hukuk dersleri vermiştir. Özellikle yargılama usûl ve hukuku, aile hukuku (ahvâl-i şahsiyye), ticaret hukuku, vakıf ve miras hukuku dersleri okutmuştur Mısır medeni kanunu hazırlanırken kanunlaştırma komisyonlarında yer almıştır. İslam hukuku yerine Batı hukukunun iktibas edilmesine karşı çıkmış, bütün mezhepleri yeni bir bakış açısıyla ele alıp inceleyerek İslam hukukuna yeni bir soluk getirmiştir. Güncel dinî ve hukukî sorunların halledilebilmesi için her İslam ülkesinde asrın ihtiyacı ve insanların maslahatlarını önceleyen, dört mezhebin dışında diğer mezhep ve fakihlerin ictihadlarını bilen, maslahat ve makâsıd çerçevesinde onlardan istifade eden âlimlerin yanı sıra iktisat, sosyoloji ve tıb gibi sair ilimlerde de mahir olan, sabit ve donuk fikirli olmayıp ufku açık takva ehli bir fıkıh heyetinin kurulmasının önemini ilk defa belirten âlimlerdendir. Yetiştirmiş olduğu Muhammed Ebu Zehre, Ali el-Hafif ve Abdülvehhab Hallâf gibi öğrencileri, telif ettiği eserler ve kaleme aldığı makaleleriyle İslam Hukukunda tecdid akımının öncülerinden kabul edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ahmed İbrâhim Bey
• İctihad
• Taklid
• İhtilâf
• Kollektif İctihad

Kaynakça

1. Abaza, İbrâhim Desûkî. “eş-Şeyh Ahmed İbrahîm”. Mecelletü’r-risâle 13/642 (1945), 44-45.
2. Ahmed Cevdet Paşa, Karşılaştırmalı Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye, haz. Ahmet Akgündüz İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 2. Basım, 2017.
3. Ahmed İbrâhim Bey. “Tahsîsü’l-kazâ ve bahsün fîhi”. Mecelletü Külliyet’il-hukuk 1/157 (1927), 22-28.
4. Ahmed İbrâhim Bey. Ahkâmü’l-ahvâli’ş-şahsiyye fî’ş-şeriati’l-İslâmiyye ve’l-kanun. nşr. Vasıl Alaaddin Ahmed İbrâhim. 2 Cilt. Mısır: Matabiu Dârü’l-Cumhuriyye li’s-Sahafe, 5. Basım, 1424/2003.
5. Ahmed İbrâhim Bey. Kitabü’ş-şerî’ati’l-İslâmiyye turuki’l- kazai fî’ş-şerî’ati’l-İslâmiyye. nşr. Vasıl Alaaddin Ahmed İbrâhim. Mısır: el-Mektebtü’l-Ezheriyye li’t-türâs 1431/2010.
6. Ahmed İbrâhim Bey. Mecmâʻatü makâlât ve buhûs. thk. eş-Şeyh Eşref Sa’ad el-Ezherî vd. 4 Cilt. Kahire: Daru’l-fulk, 1439/2017.
7. Ahmed İbrâhim Bey. Turuku isbâti’ş-şer’iyye maa ihtilâfi’l-mezâhibi’l-fıkhiyye ve sûkî’l-edilleti ve muvâzeneti beyneha sümme mükârenetü bi’l-kânun ve muallakan aleyhi bi ahkâmi’n-nakz. Mısır: Matbaatü’l-Kâhireti’l-hadis li’ttibâa, 1405/1985.
8. Allâm, Muhammed Mehdî. el-Mecmaʿiyyûn fî ḫamsîne ʿâmen. Kahire: Mecmaü'l-Lugati'l-Arabi, 1406/1986.

9. Aydın, Mehmet Âkif. “Ali el-Hafîf ” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 4/395. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
10. Bevvâbe el-Kânûniyye el-Katariyye. “Kanûnu’l-Üsre”. Erişim 25 Temmuz 2024. https://www.almeezan.qa/LawView.aspx?opt&LawID=2558&
11. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. Hüseyin b. Alî. es-Sünenü’l-kübrâ. thk. Muhammed Abdülkâdir Atâ. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1424/2003.
12. Bilmen, Ömer Nasûhi. Istılâḫât-ı Fıkhiyye Kamusu. 8 Cilt. İstanbul: Bilmen Kitabevi, 1982.
13. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. nşr. Muhammed Züheyr b. Nasr. 8 Cilt. Beyrut: Dâru Tavki’n-Necât, 2. Basım, 1422/2001.
14. Buhûtî, Mansur b. Yunus. Keşşâf kınâ’ an-metni’l-iknâ’. thk. Muhmmed Emin Danavî. 5 Cilt. Beyrut: Âlemü’l-kütüb, 1. Basım, 1997.
15. Cevziyye, İbn Kayyım. İ’âmü’l-muvakkıîn. thk. Muhyiddin Abdülhamid. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-fikr, 2. Basım, 1397/1977.
16. Cumhûriyetü’l-Arabiyyetü’s-Sûriye. “Kanûnu’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye”. Erişim 25 Temmuz 2024. http://parliament.gov.sy/arabic/index.php?node=201&nid=11333&ref=tree&
17. Dârekutnî, Ebü’l-Hasen Alî b. Ömer b. Ahmed. Sünenü’d-Dârekutnî. thk. Şuayb el-Arnaut, vd. 5 Cilt. Beyrut: Müesssetü’r-Risâle,1424/2004.
18. Dâru’l-İftâ’. “Kanûnu’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye”. Erişim 25 Temmuz 2024. https://www.aliftaa.jo/ShowContent.aspx?Id=205.
19. Derdîr, Ahmed b. Muhammed. Şerhu’l-kebîr. 2 Cilt. Mısır: Daru’l-Maarif, ty.
20. DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı. “Şarta Bağlı Boşama”. Erişim 25 Temmuz 2024. https://kurul.diyanet.gov.tr/Karar-Mutalaa-Cevap/4476/sarta-bagli-bosama--muallaktalâk
21. Ebû Dâvûd, Süleymân b. Necâh el-Kurtubî el-Ümevî. Sünen-i Ebu Dâvûd. thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamid. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l Asriyyeti Sayda, ty.
22. Ebu Gudde, Abdullfettah. Terâcimü sitte min fukahâ’i’l-‘âlemi’l-İslâmî fi’l-karni’r-râbi’ ‘aşer ve âsârühümü’l-fıkhiyye. Halep: Mektebetü’l-matbuâti’l-İslâmiyye, 1417/ 1997.
23. Erdoğan, Mehmet, Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü İstanbul: Ensar Neşriyat, 2019.
24. Gandûr, Ahmed. el-Ahvâlu’ş-şahsiyye fî teşrîi’l-İslâmî mea beyâni kanûni’l-ahvâli’ş-şahsiyye li'l-kadâi fî mehâkimi’l-Kuveyt. Kuveyt: Mektebetu’l-Felâh, 2006.
25. Haccac, Ebü'l-Hüseyin el-Kuşeyri en-Nisaburi Müslim b. Sahih-i Müslim. hz. Muhammed Salih Haşim, 9 Cilt. Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1415/1994.
26. Hallâf, Abdülmün‘im. “Abdülvehhâb Hallâf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 1/286. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
27. Hallâf, Abdulvahhâb, Ahkâmu’l-ahvâli’ş-şahsiyye fi’ş-Şerîati’l-İslâmiyye Kuveyt; Dâru’l-Kalem, 1990.
28. Hallâf, Abdülvehhâb. “eş-Şeyḫ Aḥmed İbrâhîm Bek”. Mecelletü’l-ḳānûn ve’l-iḳtiṣâd 17/1 (1945) 22-23.
29. Hüsrev, Molla. Dürerü’l-hukkâm fî şerhi gureri’l-ahkâm, 3 Cilt. İstanbul: Harf İlmi Araştırma ve Geliştirme Merkezi, 2022.
30. İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd Mâce el- Kazvînî. Sünen İbn Mace, thk. Muhamed Fuad Abdülbâki. 2 cilt. by., Daru İhyai Kütübil-Arabiyye, ty.
31. İbn Rüşd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Kurtubî. Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muktesıd. 4 Cilt. Kâhire: Dârü’l-hadîs, 2004.
32. İmrânî, Ebü’l Hüseyin İbn Ebi’l-Hayr Yahya b. Salim b. Esâd. el-Beyân fî mezhebi’l-İmâm eş-Şâfiî. 14 Cilt. Beyrut: Daru’l minhâc, 1421/2000.
33. Kanûnu’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye li-Devleti’l-İmârâti’l-Arabiyyeti’l-Müttehide. Erişim 25 Temmuz 2024. https://courts.rak.ae/Shared%20Documents/Lawsanddecisions/الشخصية20%االحوال20%قانون.pdf
34. Kanûnu’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye li-Duveli’l-Halîci’-Arabiyye. Erişim 25 Temmuz 2024. https://adlm.moj.gov.sa/attach/951.pdf
35. Kanûnu’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye li’l-Müslümîn. Erişim 25 Temmuz 2024. http://www.lawsofsudan.net/dmdocuments/ahwal.pdf
36. Kânunu Medenî. Erişim 25 Temmuz 2024. https://www.usb.ac.ir/FileUpload/7242_2017-3- 8-12-27-22.pdf
37. Kânûnu’l-Üsre. Erişim 25 Temmuz 2024. https://www.joradp.dz/trv/afam.pdf
38. Karadâvî, Yusuf. Fetâvâ muâsıra. 4 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kalem, 2003.
39. Karafî, Ebü’l-Abbas Şehabeddin Ahmed b. İdris b. Abdürrahim. el-Furûk. thk Ömer Hasan el-Kıyyâm. 4 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-risâle,2014.
40. Kasânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed. Bedâi‘u’s-sanâi’ fî tertîbi’ş-şerâi‘. 7 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2. Basım, 1986.
41. Kehhâle, Ömer Rıza. Mu’cemü’l-müellifîn. 15 Cilt. Beyrut: Müessetü’r-risâle, 1. Basım, 1982.
42. Köse, Saffet. “Muhammed Ebû Zehre”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 30/517-520. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
43. Kudûrî, Ebü’l-Hüseyin Ahmed b. Muhammed b. Ahmed b. Ca’fer b. Hamdân. el-Muhtasar. thk. Said Bekdaş. 6 Cilt. Beyrut: Daru’l-beşâiri’l-İslâmiyye, 1431/2010.
44. Mâlik, Ebû Abdillah Mâlik b. Enes el-Asbahî el-Yemenî. el-Muvatta’. thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. 2.Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1406/1985.
45. Maverdî, Ali b. Muhammed. Ahkâmü’s-sultâniyye ve’l-vilâyeti’d-diniyye. thk. Dr. Ahmed Mübarek el-Bağdadî. Kuveyt: Daru Kuteybe, 1. Basım, 1989.
46. Menşûrât Kânûniyye. “Kânûnu Ahvâli’ş-Şahsiyye Rakam 25 li-Sene 1929”. Erişim 25 Temmuz 2024. https://manshurat.org/node/12369
47. Na’sânî, Bedreddin el-Halebî. et-Ta’lîmü ve İrşâd, Kahire: Daru’l-kâdirî, 1429/2008.
48. Nesâî, Ebû Abdurrahman Ahmed b. Ali b. Şuayb. Sünenü’l-Kübrâ. thk. Hasan Abdulmünim Şelbi. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
49. Osmanlı Âile Hukûku Kararnamesi. hz. Orhan Çeker. Konya: Mehir Vakfı Yayınları, 5. Basım, 2017.
50. Özel, Ahmet. “Ahmed İbrâhim Bey”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 2/292. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
51. Özel, Ahmet. “İbn Âbidîn, Muhammed Emîn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29/292-293. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
52. Râzî, Fahreddin. et-Tefsîrü’l-kebîr. 16 Cilt. Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1425/2004.
53. Riâsetü’l-Cumhûriyye. “Kanûnu’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye”. Erişim 25 Temmuz 2024. https://yemen-nic.info/db/laws_ye/detail.php?ID=11351
54. Sahnûn, Ebû Saîd Abdüsselâm b. Saîd b. Habîb et-Tenûhî. el-Müdevvenetü’l-kübrâ. 5 Cilt. Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1994.
55. Sivâsî, Kemal İbn Hümam. Fethu’l-kadîr ve meahu el-inâye şerhi’l-hidâye. 9 Cilt. Mısır: el-Matbaatü’l-kübra’l-emîriyye. 1315.
56. Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs. el-Ümm. 8 Cilt. Beyrut: Dârü’l-ma’rife, 1410/1990.
57. Şebîr, Osman. Ahmed İbrâhim Bey fakîhü’l-asr ve müceddidi sevbi’l-fıkhi fî Mısır. Dımeşk: Daru’l-kalem, 2010.
58. Şirâzî, Ebu İshâk. el-Mühezzeb, thk. Zekeriya Umeyrat. 23 Cilt. Beyrut: Daru’l-kütübi’l-İlmiyye, 1995.
59. Tayşi, Mehmet Serhan, “Kıyâfe” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 25/507. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
60. Tirmizî, Ebû İsa Muhammed b. İsa b. Sevre es-Sülemî. Sünenü’t-Tirmizi. thk. Ahmed Muhammed Şâkir vd. Kahire: Matbatü Mustafa el-Bâbi el-Halebi, 1978.
61. Tirmizî, Ebû İsa Muhammed İsa, Sünenu’t-Tirmizî, thk. Ahmed Muhammed Şakir - Muhammed Fuad Abdulbakî. 5 cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ty.
62. Zeylaî, Osman b. Ali. Tebyinü’l-hakâyık şerhi kenzi’d-dekâik ve bihâmişihî haşiyetü’ş-şeyh Ahmed Şelbî. 7 Cilt. Mısır: el-Matbaatü’l-kübra’l-emîriyye, 1315.
63. Zirikli, Hayreddin. el-A’lâm. 8 Cilt. Beyrut: Daru’l-malâyîn, 15. Basım, 2002.