The Effect of a Short-Term Educational Intervention on “I” Language and Empathy Awareness: A Quasi-Experimental Study on Religious Officials

Öz

I-language and empathy are fundamental communication skills that enable healthier interaction with interlocutors in religious services, strengthen relationships of trust, and enhance the quality of guidance processes. This study examines the effect of a short-term and practice-oriented educational intervention on religious officials’ awareness of I-language and empathy. The research was conducted using a one-group pretest-posttest design, and 52 religious officials participated in the study. Data were collected before and after the training through the “I-Language and Empathic Response Evaluation Form.” The findings indicate that, following the training, participants showed a noticeable improvement in their ability to define I-language, develop empathic responses, and produce appropriate discourse in difficult communication situations. The increase in accurate definitions of I-language, the decrease in responses associating I-language with selfishness or egocentrism, and the greater consistency in conceptual explanations of empathy are among the main indicators of this improvement. Scenario-based evaluations also showed that participants developed more empathic, explanatory, and solution-oriented responses in situations involving doubt, intergenerational tension, religious sensitivity, criticism of communication style, and behavioral regulation. In conclusion, the study demonstrates that a short-term and structured training program can strengthen religious officials’ awareness of I-language and empathy in guidance communication.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Non-formal Religious Education
• “I” Language
• Empathy
• Communication

Kısa Süreli Eğitim Müdahalesinin Ben Dili ve Empati Farkındalığına Etkisi: Din Görevlilerinde Yarı Deneysel Bir Çalışma

Öz

Ben dili ve empati, din hizmetlerinde muhatapla sağlıklı iletişim kurmayı, güven ilişkisini güçlendirmeyi ve rehberlik süreçlerini daha nitelikli hâle getirmeyi sağlayan temel iletişim becerileridir. Bu çalışmada, kısa süreli ve uygulama odaklı bir eğitim müdahalesinin din görevlilerinin ben dili ve empati farkındalığı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Araştırma, tek gruplu ön test-son test deseninde yürütülmüş ve çalışmaya 52 din görevlisi katılmıştır. Veriler, “Ben Dili ve Empatik Tepki Değerlendirme Formu” aracılığıyla eğitim öncesinde ve sonrasında toplanmıştır. Bulgular, eğitim sonrasında katılımcıların ben dilini tanımlama, empatik tepki geliştirme ve zor iletişim durumlarında uygun söylem üretme becerilerinde belirgin bir iyileşme olduğunu göstermektedir. Ben diline ilişkin doğru tanımların artması, ben dilini bencillik ya da benmerkezcilikle ilişkilendiren yanıtların azalması ve empatiye yönelik kavramsal açıklamaların daha tutarlı hâle gelmesi bu iyileşmenin temel göstergeleri arasındadır. Senaryo temelli değerlendirmelerde de katılımcıların şüphe, kuşaklararası gerilim, inanç hassasiyeti, iletişim tarzına yönelik eleştiri ve davranış düzenleme gibi durumlarda daha empatik, açıklayıcı ve çözüm odaklı yanıtlar geliştirdikleri görülmüştür. Sonuç olarak çalışma, kısa süreli ve yapılandırılmış bir eğitimin din görevlilerinin rehberlik iletişiminde ben dili ve empati farkındalığını güçlendirebileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Yaygın Din Eğitimi
• Ben Dili
• Empati
• İletişim

أثرُ تدخّلٍ تدريبيٍّ قصيرِ الأمد على الوعي بخطاب «الأنا» والتعاطف: دراسةٌ شبهُ تجريبية لدى العاملين في الخدمة الدينية

Öz

عدّ لغة الأنا والتعاطف من المهارات الاتصالية الأساسية التي تسهم في بناء تواصل سليم مع المخاطَبين في مجال الخدمات الدينية، وتعزّز علاقة الثقة، وترتقي بجودة عمليات الإرشاد. تهدف هذه الدراسة إلى بحث أثر تدخّل تدريبي قصير المدى وذي طابع تطبيقي في تنمية وعي العاملين في الشؤون الدينية بلغة الأنا والتعاطف. وقد أُجريت الدراسة وفق تصميم المجموعة الواحدة بالاختبار القبلي والبعدي، وشارك فيها 52 من العاملين في الشؤون الدينية. جُمعت البيانات قبل التدريب وبعده باستخدام “استمارة تقويم لغة الأنا والاستجابة التعاطفية”. تشير النتائج إلى حدوث تحسّن ملحوظ بعد التدريب في قدرة المشاركين على تعريف لغة الأنا، وتطوير استجابات تعاطفية، وإنتاج خطاب مناسب في مواقف التواصل الصعبة. ويُعدّ ازدياد التعريفات الصحيحة للغة الأنا، وانخفاض الإجابات التي تربط لغة الأنا بالأنانية أو التمركز حول الذات، وازدياد الاتساق في التفسيرات المفاهيمية المتعلقة بالتعاطف، من أبرز مؤشرات هذا التحسّن. كما أظهرت التقييمات القائمة على السيناريوهات أن المشاركين طوّروا استجابات أكثر تعاطفًا وتفسيرًا وتوجّهًا نحو الحل في مواقف تتعلق بالشك، والتوتر بين الأجيال، والحساسية الدينية، وانتقاد أسلوب التواصل، وتنظيم السلوك. وبناءً على ذلك، تُظهر الدراسة أن التدريب القصير المدى والمنظّم يمكن أن يعزّز وعي العاملين في الشؤون الدينية بلغة الأنا والتعاطف في سياق التواصل الإرشادي.

Anahtar Kelimeler

• التربية الدينية
• التعليم الديني غير النظامي
• خطاب “الأنا”
• التعاطف
• التواصل

Kaynakça

1. Akyüz, Yahya. Türk Eğitim Tarihi. Ankara: Pegem Yayıncılık, 2004.
2. Altaş, Nurullah - Arıcı, İsmail “Din Eğitiminin Bilimselleşme Süreci”. Din Eğitimi. ed. Mustafa Köylü - Nurullah Altaş. İstanbul: Ensar, 2016.
3. Aydın, Muhammed Şevki. Din Eğitimi Bilimi. Kayseri: Kimlik Yayınları, 2021.
4. Bilgin, Beyza. Eğitim Bilimi ve Din Eğitimi. Ankara: Gün Yayınları, 2007.
5. Bridge, Berna. Okulda İletişim. İstanbul: Beyaz Yayınları, 2003.
6. Cebeci, Suat. Din Eğitimi Bilimi ve Türkiye’de Din Eğitimi. Ankara: Akçağ, 2015.
7. Delice, Ali. “The Sampling Issues in Quantitative Research”. Educational Sciences: Theory and Practice 10/4 (2010), 2001-2018.
8. Demir, Muhammed Hüseyin. “Din Görevlilerinin İletişim Yeterlilikleri”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 4/2 (25 Aralık 2020), 313-354.

9. Demi̇rci̇oğlu, Aytekin - Çeli̇k, Büşra. “Yaygın Din Eğitiminin Neliği”. Kastamonu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/1-2 (05 Nisan 2020), 7-23.
10. Dinçer, Duygu. “Carl r. Rogers ve Öğrenme Özgürlüğü: Etkili Bir Öğrenme Ortamının Mimarı Olarak Öğretmen ve Öğretmen Tutumları”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 8/4 (15 Aralık 2019), 2341-2358.
11. Dönmezer, İbrahim. Ailede İletişim ve Etkileşim. İstanbul: Sistem Yayıncılık, 1999.
12. Gözütok, Şakir. İslam Medeniyetinde Eğitim Felsefesi. İstanbul: Ensar, 2019.
13. Kalkınç, Fatih. Okul Evde Başlar. İzmir: Nobel Yayın Dağıtım, 2004.
14. Karacoşkun, Mustafa Doğan. “Din Psikolojisi Bilimi ve Türkiye’deki Gelişimi”. Din Psikolojisi. ed. Mustafa Doğan Karacoşkun. Ankara: Grafiker Yayınları, 2012.
15. Kasapoğlu, Abdurrahman. “İletişimde Ben-Dili -‘Ashâbu’l-Karye’ Kıssasından Bir Kesit-”. Hikmet Yurdu 2 (Aralık 2008), 57-70.
16. Kaymakcan, Recep. Yaygın Din Eğitiminde Yöntem. İstanbul: Ensar Neşriyat, ts.
17. Lincoln, Yvonna S. - Guba, Egon G. Naturalistic Inquiry. United States of America: Sage Publications, 1985.
18. Macit, Yusuf. “Din Hizmetlerinde Sözlü ve Sözsüz İletişim”. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2008.
19. Memduhoğlu, Hasan Basri - Kürşat Yılmaz (ed.). Eğitime Giriş. Ankara: Pegem Akademi, 2018.
20. Miles, Matthew B. vd. Qualitative Data Analysis A Methods Sourcebook. United States of America: SAGE, 2014.
21. Mountrose, Phillip. Çocuklarla ve Gençlerle İletişime Geçmenin 25 Yöntemi. çev. Fatma Can Akbaş. İstanbul: Kariyer Yayıncılık, 2000.
22. Özbey, Çetin. Çocuk Sorunlarına Yapıcı Çözümler. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2004.
23. Özen, Yener. Sorumluluk Eğitimi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 2003.
24. Seçer, Zarife Şahin. Anne-Baba Eğitimi. Konya: Eğitim Kitabevi, 2004.
25. Tosun, Cemal. Din Eğitimini Bilimine Giriş. Ankara: Pegem Akademi, 10. Basım, 2020.
26. Wickman, Acott A. - Rogers, Carl R. “The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change”. Journal of Consulting Psychology 21/2 (2011), 95-103.
27. Yavuzer, Haluk. Çocuk Eğitimi El Kitabı. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1997.
28. Yılmaz, Hüseyin. Din Eğitimi ve Sosyal Barış. İstanbul: Dem Yayınları, 2019.
29. Yılmaz, Hüseyin. “Yaygın Din Eğitimi Kurumları ve Toplumsal Barış”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/2 (2001).