2024 Maarif Modeline Göre Hazırlanan Türkçe Ders Kitaplarında Hayvan İmgeleri ve Eğitsel İşlevleri

Öz

Bu çalışma, 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında hazırlanan 5. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan hayvan imgelerinin, metin, etkinlik ve görsellerdeki işleniş biçimlerini çok boyutlu olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, söz konusu imgelerin öğrencilerin hem bilişsel öğrenme hedeflerine ulaşmalarına hem de empati, merhamet ve sorumluluk gibi insani değerleri içselleştirmelerine nasıl katkı sağladığını ortaya koymayı hedeflemektedir. Nitekim Maarif Modeli, öğrencilerin etik, duygusal ve sosyal yönlerden gelişmiş bireyler olmasını önemsemekte ve bu bağlamda hayvan sevgisi, eğitimin temel bir boyutu olarak öne çıkmaktadır. Bu hedefler doğrultusunda nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın veri kaynağını, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2024-2025 eğitim öğretim yılında yayımlanan 5. sınıf Türkçe 1. ve 2. ders kitapları oluşturmaktadır. Metinler, etkinlikler ve görsellerde yer alan tüm hayvan imgeleri, belirli tematik kategorilere göre titizlikle sınıflandırılmış ve analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, ders kitaplarındaki hayvan figürlerinin yalnızca öğrenme hedeflerini desteklemekle kalmayıp aynı zamanda çocuklarda değer aktarımını ve duyuşsal gelişimi de teşvik ettiğini göstermektedir. Hayvan sevgisi ve çevre bilinci kazandırmaya dönük metinler ve metinlere gömülü hayvan imgeleri aracılığıyla öğrenciler, hem dilsel hem de etik düzeyde önemli kazanımlar elde etmekte; böylece çevreye ve diğer canlılara karşı daha duyarlı ve bilinçli bireyler haline gelmektedir. Bu bulgular, ders kitaplarının bilişsel ve duyuşsal alanlar arasındaki bağı güçlendirmedeki rolünü vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• 2024 Maarif Modeli
• değerler eğitimi
• duyarlılık eğitimi
• hayvan imgesi
• Türkçe ders kitapları

Animal Imagery and Its Educational Functions in Turkish Textbooks Prepared According to the 2024 Maarif Model

Öz

This study aims to conduct a multi-dimensional analysis of the animal imagery in 5th-grade Turkish textbooks prepared under the 2024 Maarif Model of the Century of Türkiye, examining how these images are treated across texts, activities, and visuals. The research aims to reveal how these images contribute to students' cognitive learning goals and to their internalization of human values such as empathy, compassion, and responsibility. Indeed, the Maarif Model emphasizes the importance of students becoming ethically, emotionally, and socially developed individuals, and in this context, love for animals stands out as a fundamental dimension of education. In line with these objectives, the case study design from qualitative research methods was employed. The data source for the research consists of the 5th grade Textbooks, Turkish 1 and 2, published by the Ministry of National Education for the 2024-2025 academic year. All animal images in the texts, activities, and visuals were meticulously categorised and analysed according to specific thematic categories. The findings indicate that animal figures in textbooks not only support learning objectives but also promote value transfer and emotional development in children. Through texts aimed at instilling a love of animals and environmental awareness, and animal images embedded in the texts, students gain important linguistic and ethical insights, thus becoming more sensitive and conscious individuals towards the environment and other living beings. These findings emphasize the role of textbooks in strengthening the link between cognitive and emotional domains.

Anahtar Kelimeler

• 2024 Maarif Model
• animal imagery
• sensitivity education
• Turkish textbooks
• values education

Kaynakça

1. Ateş, B. (2005). İlköğretim öğrencilerinin hayvanlara yönelik tutumlarının incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
2. Baki, Y. (2019). Türkçe ders kitaplarında değerler eğitimi: Tematik uyum ve içerik çözümlemesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 17(38), 55–78.
3. Hızarcı, S., Atılboz, N. G., & Salman, H. (2005). Doğa eğitimi yoluyla hayvan sevgisi kazandırma. Biyoloji Eğitimi Kongresi Bildirileri, Gazi Üniversitesi.
4. Kartal, N., & Kocasavaş, B. (2024). Ortaokul Türkçe ders kitaplarında görsellerin eğitsel işlevi: 8. sınıf örneği. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (41), 310–326.
5. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024a). Türkçe 5: Ders kitabı (1. Kitap; Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu 5. sınıf). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
6. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). Türkçe 5: Ders kitabı (2. Kitap; Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu 5. sınıf). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
7. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024c). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. https://mufredat.meb.gov.tr
8. Otmar, N., & Erdem, T. (2019). Çocuklarda hayvan sevgisi ve bunun davranışlara etkisi. Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 2(1), 31–45.

9. Önal, A., & Maden, S. (2024). Ortaokul Türkçe ders kitaplarında küresel sorunların temsili. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 12–36.
10. Soyuçok, A. (2024). Türkçe ders kitaplarında konu çeşitliliği ve tarihsel süreklilik üzerine bir değerlendirme. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 14(2), 74–90.
11. Sözer, Y., & Aydın, M. (2021). Kuramdan uygulamaya eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (B. Oral ve A. Çoban, Ed.). Pegem Akademi.
12. Tok, A., Çobanoğlu, R., & Tok, N. (2024). İlkokul ve ortaokul Türkçe ders kitaplarında çevre eğitimi: Düzeysel bir analiz. Türk Eğitim Dergisi, 9(1), 115–134.
13. Yazıcı Okuyan, H. ve Gedikoğlu, Y. G. (2012). Aytül Akal’ın çocuk kitaplarında çevre bilinci ve duyarlığı. Turkish Studies, 7(2), 793-806.
14. Yılmaz, M. (2016). Çocuk edebiyatında doğa ve hayvan imgesi. Çocuk ve Medya Dergisi, 3(1), 55–67.
15. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods. Sage publications.