Yabancılara Türkçe Öğretiminde Halk Hikâyelerinden Motif Temelli Yararlanma ve Yapay Zekâ Destekli İçerik Üretimi

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: Özel Sayı, 116 - 141, 31.12.2025

Nurullah Gözcü

https://doi.org/10.5281/zenodo.17835144

Öz

Yabancı dil öğreniminde dil bilgisi kadar kültür de belirleyicidir. Halk hikâyeleri, bu yapıları eğitim öğretime taşıyabilen güçlü metinlerdir. Tasnif ve motif yapıları, dilin hem içerik hem de biçim yönünden incelenebilmesinde elverişli bir zemin sağlamaktadır. Söz konusu zeminden hareketle bu çalışmada, halk hikâyelerinden motif temelli yararlanmanın nasıl işleneceği ve yapay zekâ (YZ) destekli metin üretiminin düzey hedefleriyle nasıl örtüştürülebileceğine yönelik çıkarım ve bulguların tespiti hedeflenmiştir. Doküman incelemesine dayalı tasarım odaklı yöntem yaklaşımı ile motif indeks kataloğundan (Thompson-Alptekin) düzeye uygun seçilen motif yapıları, dil öğrenim kazanımlarıyla uyumluluğu gözetilerek motif kodlarına dayalı YZ metni üretilmiştir. Bu süreçte, tasnif ve motif indeksleri yeterlik düzeyleriyle eşleştirilmiş; hedef kelime listeleri, görev türleri ve YZ’yi yönlendirici şablonlar belirlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre halk hikâyelerinin atasözleri, kalıp sözler, ritüelistik söyleyişler ve icra bağlamları sayesinde kültürel kod aktarımını doğal biçimde desteklediği tespit edilmiştir. Kültürel unsurların bu biçimde metin içinde işlenebilmesi, halk hikâyelerinin öğretim amaçlı uyarlamalara elverişli bir yapıya sahip olduğunu da göstermektedir. Bu doğrultuda, hikâye tasnifi çerçevesinde aynı çekirdek anlatıların motif yapılarında ekleme-çıkarma yapılarak uzunluk, içerik ve kültürel değerler bakımından farklı düzeylere uyarlanabilirliğinin mümkün olduğu gözlemlenmiştir. Üretilen halk hikâyesi örneğinin kahvehane, el öpme ve ad verme gibi kültürel normlar ile mevcut ve gerçek yer adlarıyla desteklenerek oluşturulabildiği; olay sıralama, görüş-gerekçe ve rol oyunu görevleri için pedagojik uygunluk sergilediği görülmüştür. Dolayısıyla YZ tabanlı üretim şablonlarının metin seçimi ve uyarlamasını pratik kıldığı belirlenmiştir. Bulgular genel olarak motif tabanlı yaklaşım ile YZ destekli metin üretiminin, özgünlük ile öğretilebilirlik arasındaki dengeyi koruyarak kültür odaklı bir öğretim modeli sunduğunu göstermektedir. Böylelikle yöntemin diğer edebî türler için de geliştirilmesi/genişletilmesiyle yabancılara Türkçe öğretimi alanını desteklemesi hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Halk hikâyeleri , metin uyarlama , motif-indeks , Yabancılara Türkçe Öğretimi , yapay zekâ.

Etik Beyan

Araştırma etik kurul izni gerektirmemektedir.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma için herhangi bir kurumdan finansal destek alınmamıştır.

Motif-Based Use of Folktales and AI Assisted Content Generation For Teaching Turkish as a Foreign Language

Öz

Culture is as decisive as grammar in foreign language learning. Folk narratives, particularly folk romances, function as effective texts that can transfer both linguistic and cultural structures into instructional contexts. Their classification systems and motif catalogs provide a systematic basis for analyzing language in terms of both form and content. Drawing on this foundation, the present study aims to determine how motif-based use of folk romances can be operationalized and how artificial intelligence (AI)-assisted text generation can be aligned with proficiency-level learning objectives. Using a design-oriented method grounded in document analysis, motif structures selected from the Thompson-Alptekin motif-index catalog were matched with language-learning outcomes, and AI-generated texts were produced based on the corresponding motif codes. Throughout this process, classification and motif indices were aligned with proficiency levels, and target vocabulary lists, task types, and AI-guiding prompt templates were developed. The findings indicate that folk romances support cultural code transmission in a natural manner through their use of proverbs, formulaic expressions, ritualistic speech, and performance environments. The incorporation of such cultural elements within instructional texts demonstrates the adaptability of folk romances for pedagogical purposes. Within the framework of narrative classification, it was observed that core storylines can be adapted to different proficiency levels by adding or removing motifs in terms of length, thematic density, and cultural content. The AI-generated sample text successfully integrated cultural norms such as coffeehouse settings, hand-kissing, and name-giving rituals, as well as authentic place names, and it proved pedagogically appropriate for tasks such as event sequencing, opinion-reasoning, and role-play activities. Consequently, AI-based generative templates were found to facilitate the practical selection and adaptation of instructional texts. Overall, the findings show that a motif-based approach combined with AI-assisted text generation provides a culture-centered instructional model that maintains the balance between authenticity and teachability. Expanding this method to other literary genres is expected to further support the field of teaching Turkish as a foreign language.

Anahtar Kelimeler

Artificial intelligence , folktales , motif-index , Teaching Turkish as a Foreign Language , text adaptation

Etik Beyan

Research does not require ethical committee approval.

Destekleyen Kurum

No financial support was received from any institution for this study.

Kaynakça

• Aksan, D. (1995). Her yönüyle dil: Ana çizgileriyle dilbilim 1 (6. Baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Allwright, R. L. (1981). What do we want teaching materials for? ELT Journal, 36(1), 5-18. https://doi.org/10.1093/elt/36.1.5
• Alptekin, A. B. (7-9 Mayıs 1987). Halk Hikâyelerinde Diğer Türklerden (Halk Şiiri, Bilmece, Deyim, Atasözü, Dua, Beddua, Masal, Efsane, Fıkra) İstifade Edilebilir mi? [Seminer Sunumu]. III. Uluslararası Türk Halk Edebiyatı Semineri, Eskişehir, Türkiye
• Alptekin, A. B. (2015). Halk Hikâyelerinin Motif Yapısı. Akçağ Yayınları.
• Avrupa Konseyi. (2021). Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni: Öğrenme, öğretme, değerlendirme-Tamamlayıcı Cilt. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı.
• Baker, B., Mills, K. A., McDonald, P., & Wang, L. (2023). AI, Concepts of Intelligence, and Chatbots: The “Figure of Man,” the Rise of Emotion, and Future Visions of Education. Teachers College Record, 1-25. https://doi.org/10.1177/01614681231191291
• Bali, M. (1973). Ercişli Emrah ile Selvi Han Hikâyesi: Varyantların Tespiti ve Halk Hikâyeciliği Bakımından Önemi. Baylan Matbaası.
• Boratav, P. N. (1946). Halk Hikâyeleri ve Halk Hikâyeciliği. Millî Eğitim Basımevi.
• Boratav, P. N. (1955). 100 soruda Türk halk edebiyatı. (7.baskı). Gerçek Yayınevi.
• Boylu, E. ve Başar, U. (2018). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminin Kültürel Boyutu: Türkçe Kalıp Sözlerin Farslara Öğretimi. Türklük Bilimi Araştırmaları, (43), 31-52. https://doi.org/10.17133/tubar.326752
• Bölükbaş, F. ve Keskin, F. (2010). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Kültür Aktarımı. Turkish Studies, 5(4), 221-232.
• Breen, M. P. (1985). Authenticity in the Language Classroom. Applied Linguistics, 6(1), 60-68. https://doi.org/10.1093/applin/6.1.60
• Campbell, J. (2010). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu. S. Gürses (Çev.). Kabalcı Yayınları.
• Choi, W. C., and Chang, C. I. (2025). ChatGPT-5 in Education: New Capabilities and Opportunities for Teaching and Learning. Preprints. https://doi.org/10.20944/preprints202508.0684.v1
• Çangal, Ö., Çelik, M. E. ve Başar, U. (2025). Yabancılara Türkçe Öğretiminde Yapay Zekâ Kullanımına Yönelik Öğretici Görüşleri. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 10(1), 57-97.
• Çangal, Ö. (2024). Dijital Araçların Yabancı/İkinci Dil Olarak Türkçe Öğrenenlerin Dil Becerilerini Geliştirmede Rolü. M. Durmuş, U. Başar ve Ö. Çangal (Ed.), Dijital Çağda Yabancılara Türkçe Öğretimi içinde (ss. 307-328). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Çetinoğlu, G., ve Güllülü, M. (2018). A2 Seviyesi İçin Hazırlanmış İstanbul ve Yedi İklim Türkçe Öğretim Setlerinin Kültürel Aktarım Açısından Karşılaştırılması. Turkish Studies, 13(4), 321-344. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.12626
• Davies, A., & Widdowson, H. G. (1974). Reading and Writing. In J. P. B. Allen ve S. P. Corder (Ed.), The Edinburgh Course in Applied Linguistics, Vol. 3: Techniques in Applied Linguistics (pp. 155-201). Oxford University Press.
• Durmuş, M. (2013). “İkinci/Yabancı Dil Öğretiminde Sadeleştirilmiş Metin Sorunları Üzerine.” Bilig, 65, 135-150.
• Duymaz, A. (1996). Nevruz Bey Hikâyesi. Millî Folklor Yayınları.
• Ekici, M. (1998). Halk Bilimi Çalışmalarında Metin (Text), Doku (Texture), Sosyal Çevre ve Şartlar (Konteks) İlişkisinin Önemi. Millî Folklor, 5(39), 25-34.
• Elçin, Ş. (1998). Halk Edebiyatı Araştırmaları 1. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Elçin, Ş. (2001). Halk Edebiyatına Giriş. Akçağ Yayınları.
• Gökalp, Z. (1976). Türkçülüğün Esasları (M. Kaplan, Haz.). T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Güney, E. C. (1971). Folklor ve Halk Edebiyatı: Özellikleri, Sözlü Gelenekleri ve Yazılı Örnekleri. Millî Eğitim Bakanlığı.
• Honeyfield, J. (1977). Simplification and Reading Materials. ELT Journal, 31(4), 431-440.
• Hutchinson, T., & Waters, A. (1987). English for Specific Purposes: A learner-centred approach. Cambridge University Press.
• Kaplan, A., & Haenlein, M. (2019). Siri, Siri, in my hand: Who’s the fairest in the land? On the interpretations, illustrations, and implications of artificial intelligence. Business Horizons, 62(1), 15-25. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2018.08.004
• Karadağ, D. ve Demir Atalay, T. (2024). Dijital Hikâyelerin Ortaokul Öğrencilerinin Dinleme Tutumuna Etkisi. Uluslararası Türkçe Öğretimi Araştırmaları Dergisi, 4(2), 366-386. https://doi.org/10.5281/zenodo.14345758.
• Katı, T. N. ve Can, U. (2024). Yapay Zekâ ile Üretilen Metinlerin Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Okuma Becerisine Yönelik Kullanılabilirliği: ChatGPT-3.5 Örneği. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2): 538-569. https://doi.org/10.17679/inuefd.1415303.
• Koçak, R. (2020). Beşinci Sanayi Devrimi: Toplum 5.0 ve Yapay Zekâ Kültürü. Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, (5), 1-17.
• Kúnos, I. (1892-1893) Türkische Volksromane in Klain-Asien. Ungarische Revue, XII; XIII.
• Lotherington-Woloszyn, H. (1993). Do Simplified Texts Simplify Language Comprehension for ESL Learners? In M. L. Tickoo (Ed.), Theory and Application (pp. 140-154). SEAMEO Regional Language Centre Press.
• Nuttall, C. (1996). Teaching Reading Skills in a Foreign Language (2nd ed.). Heinemann.
• OECD. (2024). Explanatory memorandum on the updated OECD definition of an AI system (OECD Artificial Intelligence Papers, No. 8). OECD Publishing.
• OpenAI. (2025). ChatGPT-5 (Oct 8 Version). https://chat.openai.com/ (Erişim Tarihi: 08 Ekim 2025).
• Oyar Uzun, İ. (2024). Yabancı/İkinci Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Dijital Yaygın Okuma Kaynakları. M. Durmuş, U.
• Başar ve Ö. Çangal (Ed.), Dijital Çağda Yabancılara Türkçe Öğretimi içinde (ss. 417-466). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Özdamar, F. (2022). Arzu İle Kamber Hikâyesi’nin Dudu Özdamar Varyantı. Millî Folklor 17(135), 247-258.
• Polat, T. (1990). Kültürlerarası Bildirişimde Etkin Bir Süreç: Yabancı Dilde Okuma-Anlama. Alman Dili ve Edebiyatı Dergisi, (7), 69-90.
• Risager, K. (2007). Language and Culture Pedagogy: From a National to a Transnational Paradigm. Multilingual Matters.
• Rogers, C., & Medley, F. W. (1988). Language with a Purpose: Using Authentic Materials in the Foreign Language Classroom. Foreign Language Annals, 21(5), 467-478. https://doi.org/10.1111/j.1944-9720.1988.tb01098.x
• Russell, S. J., & Norvig, P. (2022). Artificial Intelligence: A Modern Approach (4th, Global ed.). Pearson.
• Şengül, K. (2024). Yabancılara Türkçe Öğretiminde Dijital Hikâyelerin Kullanımı. M. Durmuş, U. Başar ve Ö. Çangal (Ed.), Dijital Çağda Yabancılara Türkçe Öğretimi içinde (s. 351-384). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Tang, K. Y., Chang, C. Y., & Hwang, G. J. (2021). Trends in Artificial Intelligence-Supported E-Learning: A Systematic Review and Co-Citation Network Analysis (1998-2019). Interactive Learning Environments, 31(4), 2134-2152. https://doi.org/10.1080/10494820.2021.1875001.
• Thompson, S. (1955-1958). Motif Index of Folk Literature. (6 Cilt). Indiana University Press.
• Tomlinson, B. (2011). Introduction: Principles and Procedures of Materials Development. In B. Tomlinson (Ed.), Materials Development in Language Teaching (2. Baskı) (s. 1-32). Cambridge University Press.
• Türkiye Maarif Vakfı. (2025). Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi Programı (3. baskı; İ. Gültekin, Ed.). Ankara.
• Uygur, N. (1996). Dil ve Kültür. Yapı Kredi Yayınları.
• Van Lier, L. (1996). Interaction in The Language Curriculum: Awareness, Autonomy, and Authenticity. Longman.
• Yaylı, D. (2009). Yabancı Dilde Yazma Eğitiminde Yaklaşımlar. D. Yaylı ve Y. Bayyurt (Ed.), Yabancılara Türkçe Öğretimi: Politika, Yöntem ve Beceriler içinde (ss. 71-90). Anı Yayıncılık.
• Young, D. J. (1999). Linguistic Simplification of SL Reading Material: Effective Instructional Practice? The Modern Language Journal, 83(3), 350-366.
• Yunus Emre Enstitüsü. (2015). Yedi İklim Türkçe Ders Kitabı B1. İ. Gültekin vd. (Yaz.), E. Barın vd.( Ed.), Türkiye Diyanet Vakfı Yayın Matbaacılık ve Ticaret İşletmesi.
• Zawacki-Richter, O., Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic Review of Research on Artificial Intelligence Applications in Higher Education. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16 (39), 1-27.