The Impact of the Turkish Language and Turkisms on Commercial Names in Novi Pazar

Öz

Toponymy, a sub-discipline of onomastics, focuses on the names used to identify any given location. One of the sub-fields of toponymy is urban toponymy. This field examines micro-toponyms, such as the names of streets, parks, avenues, workplaces, and worship sites. Situated in southwestern Serbia’s Sandžak region, Novi Pazar is an Ottoman-established settlement in the Balkans. The city is rich in elements relevant to onomastics. The aim of this study is to identify the ergonyms in the city center of Novi Pazar that are entirely in Turkish or contain Turkisms. After analyzing these names phonetically, morphologically, semantically, the study seeks to provide a linguistic analysis within the context of language, language teaching and cultural interaction. Utilizing qualitative and quantitative data collection techniques, the study identified 127 ergonyms-either entirely in Turkish or featuring Turkisms-within a sample of the bustling streets of the city center. Based on the findings of the study, the phonetic and morphological characteristics of these ergonyms were compared with Türkiye Turkish. The Turkisms in the study were analyzed based on their forms in Serbian, the official language of the city, and in the Bosnian dialect predominantly spoken by the city's population. Forms and usages in other Slavic languages were not addressed. In the conclusion, building on the study’s findings and analyses, the linguistic and cultural influence of Turkish in Serbia is examined through business names. The role of Turkish language teaching activities in the city is also considered, followed by an evaluation of the place of Turkisms in popular culture and observations on their sustainability.

Anahtar Kelimeler

• The relationship between language teaching and culture
• ergonyms
• Novi Pazar
• Turkish
• Serbian and Turkish-Bosnian linguistic relations
• Turkisms

Etik Beyan

Research does not require ethical committee approval.

Novi Pazar'daki İş Yeri Adlarında Türkçenin Etkisi ve Türkizmler

Öz

Ad biliminin alt disiplinlerinden biri olan yer adı bilimi, herhangi bir mekânı tanımlamak için kullanılan adlarla ilgilenir. Yer adı biliminin alt çalışma alanlarından biri de kentsel yer adlarıdır. Sokaklar, parklar, caddeler, iş yerleri, ibadet mekânları vb. mikro yer adları, bu alanın inceleme konularındandır. Sırbistan’ın güneybatısında yer alan Novi Pazar, Sancak adıyla anılan bölgede bulunur ve burası Osmanlı’nın Balkanlarda kurduğu yerleşim yerlerindendir. Kentte ad biliminin inceleme alanına giren pek çok unsur bulunur. Bu çalışmanın amacı, Novi Pazar kent merkezinde tamamıyla Türkçe olan veya içerisinde Türkizm barındıran iş yeri adlarını tespit etmek, bunları ses, biçim ve anlam açısından art ve eş zamanlı olarak inceledikten sonra dil, dil öğretimi ve kültür etkileşimi bağlamında dil bilimsel olarak analiz etmektir. Nitel ve nicel veri toplama tekniklerinden yararlanılan çalışmada kent merkezinde işlek konumda olan caddeler örnekleminde tamamı Türkçe olan veya içerisinde Türkizm barındıran 127 iş yeri adı tespit edilmiştir. Çalışmada elde edilen bulgular neticesinde iş yeri adlarının Türkiye Türkçesiyle karşılaştırmalı ses ve biçim bilgisine özellikleri sunulmuştur. Çalışmadaki Türkizmler, kentte resmî dil konumunda olan Sırpça ve kent halkının ağırlıklı olarak konuştuğu Boşnak ağızlarındaki biçimler esasında analiz edilmiş; diğer Slav dillerindeki biçim ve kullanımlar ele alınmamıştır. Sonuç kısmında çalışmada ortaya konan bulgu ve incelemelerden hareketle Sırbistan’da Türkçenin dil ve kültürel etkisi, iş yeri adları özelinde ortaya konmuş, şehirdeki Türkçe öğretim faaliyetlerinin süreçteki katkısına temas edilmiş ve Türkizmlerin popüler kültürdeki yerine dair değerlendirmeler yapıldıktan sonra bunların sürdürülebilirliğine dair gözlemlere yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Türkizmler
• Dil öğretimi ve kültür ilişkisi
• iş yeri adları
• Novi Pazar
• Türkçe-Sırpça ve Türkçe-Boşnakça dil ilişkileri

Etik Beyan

Araştırma etik kurul izni gerektirmemektedir.

Kaynakça

1. Adamović, M. (1969). Turske pozajmice neosmanskog porekla [Osmanlı kökenli olmayan Türkçe ödünçlemeler]. Naš Jezik, 17(5), 284-298.
2. Aksan, D. (2015). Her yönüyle dil. Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Algeo, J. & Algeo, K. (2000). Onomastics as an interdisciplinary study [Disiplinler arası bir çalışma olarak ad bilimi]. Names: A Journal of Onomastics, 48(3/4), 265-269.
4. Algeo, J. (2010). The Origins and development of the English language [İngilizcenin kökenleri ve gelişimi]. Wadsworth.
5. Bauer, G. (1985). Namenkunde des Deutschen [Almanca ad bilimi]. Peter Lang.
6. Begović, Dž., & Begović-Ličina, Š. (2012). Sandžački rječnik [Sancak sözlüğü]. Fojnica.
7. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri (S. B. Demir & M. Bütün). Siyasal.
8. Crystal, D. (2008). A dictionary of linguistics and phonetics [Dilbilim ve sesbilim sözlüğü]. Blackwell Publishing.

9. Çam, A. ve Akdemir Z. (2025). Yabancılara Türkçe öğretiminde dil ihtiyaç analizi: Sırbistan Novi Pazar Türk Kültür Merkezi örneği. III. Uluslararası Balkanlarda Türkçe Öğretimi ve Türkoloji Sempozyumu Bildiri Kitabı içinde (s. 340-354). Türkiye Maarif Vakfı-Tiran New York Üniversitesi Yayınları.
10. Çam, A. ve Župljanin N. (2023). Sırbistan Yeni Pazar’da Türklük bilimi çalışmaları. Cumhuriyetin 100. Yılı Anısına Atatürk ve Balkanlar Anı Kitabı içinde (s. 340-354). Ege Üniversitesi Yayınevi.
11. Çangal, Ö. ve Duran, T. (2023). Yabancılara Türkçe öğretiminde dil ihtiyaç analizi: Sırbistan örneği. (Ed. Ö. Çangal vd.) I. Balkanlarda Türkçe Eğitimi ve Öğretimi Sempozyumu Bildiriler Kitabı içinde (s. 64-88). UNYT Press.
12. Čedić, I. (Ed.) (2007). Rječnik bosanskog jezika [Boşnakça sözlük]. Institut za jezik u Sarajevu.
13. Đinđić, M. (2014). Yeni Türkçe-Sırpça sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları.
14. Đinđić, M. (2023). Semantičko-derivaciona analiza turcizama u savremenom srpskom jeziku [Çağdaş Sırp dilindeki Türkçe ödünçlemelerin anlamsal-türetimsel analizi]. Institut za Srpski Jezik SANU.
15. Hrvatski Jezični Portal (HJP), (2026). “drum”. Web: https://hjp.znanje.hr/index.php?show=search adresinden 11 Ocak 2026 tarihinde alınmıştır.
16. Jahić, Dž., Halilović S. ve Palić İ. (2000). Gramatika bosanskoga jezika rječnik [Boşnakça dilbilgisi sözlüğü]. Dom Štampe.
17. Johanson, L. (2022). Türkçe dil ilişkilerinde yapısal etkenler (Çev. N. Demir). Türk Dil Kurumu Yayınları.
18. Jugoslavenska Akademija Nauka i Umetnosti (JAZU), (1884-1886). Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika (Dio II) [Hırvatça veya Sırpça sözlük (Bölüm II)]. L. Hartman (Kugli i Deutsch).
19. Karaağaç, G. (2015). Türkçenin alıntılar sözlüğü. Akçağ Yayınları.
20. Peco, A. (2007). Radovi o turcizmima [Türkçe alıntılar üzerine çalışmalar]. Bosansko Filološko Društvo.
21. Podolskaya, N. V. (1978). Slovar’ Russkoy Onomasticheskoy terminologii [Rusça ad bilimi terminolojisi sözlüğü]. Nauka.
22. Rebronja, I. (2020). Etimološki rječnik-etymologicon [Etimolojik sözlük-etymologicon]. Narodna Biblioteka Dositej Obradović-Inkos.
23. Skok, P. (1971). Etimologijski rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika [Hırvatça veya Sırpça etimolojik sözlük]. Jugoslavenska Akademija Znanosti i Umjetnosti (JAZU).
24. Statistical Office of The Republic of Serbia (SORS) (2024). Municipalities and regions of The Republic of Serbia [Sırbistan Cumhuriyeti'nin belediyeleri ve bölgeleri]. Belgrade.
25. Škaljić, A. (1966). Turcizmi u Srpskohrvatskom Jeziku [Sırp-Hırvatçada Türkçe alıntılar]. Svjetlost.
26. Türkiye Cumhuriyeti İletişim Başkanlığı (TCİB), (2026). Cumhurbaşkanı Erdoğan, Sırbistan Cumhurbaşkanı Vucic ile ortak basın toplantısında konuştu. Web: https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/cumhurbaskani-erdogan-sirbistan-cumhurbaskani-vucic-ile-ortak-basin-toplantisinda-konustu-12-02-26 adresinden 15 Şubat 2026 tarihinde alınmıştır.
27. Urazmetova, A. V., & Shamsutdinova, J. K. (2017). Principles of Place Names Classifications [Yer adları sınıflandırma ilkeleri]. XLinguae, 10(4), 26-33.
28. Vajzović, H. (1999). Orijentalizmi u književnom djelu [Edebî eserde oryantalizmler]. Institut za jezik u Sarajevu.
29. Vujaklija, M. (1980). Leksikon stranih reči i izraza [Yabancı kelimeler ve ifadeler sözlüğü]. Prosveta.
30. Yin, R.K. (2013). Case study research: Design and methods [Örnek olay araştırması: Tasarım ve yöntemler]. Sage Publications.