Bireylerin Sosyal Medya Kulanım Düzeyleri İle Haset/Gıpta Ve Keyif Alma Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Şema Öztürk Yasevioğlu; Hatice Yıldız Burkovik

doi:10.58201/utsobilder.1667797

Bireylerin Sosyal Medya Kulanım Düzeyleri İle Haset/Gıpta Ve Keyif Alma Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı işlevesel olmayan sosyal medya kullanımının bireylerin deneyimledikleri haset, gıpta duygularına ve aktivitelerden keyif almama (anhedoni) düzeylerine etkilerini incelemektir. Bu doğrultuda nicel bir çalışma planlanmış, veri toplama için BeMaS-T Haset ve Gıpta Ölçeği, Snaith-Hamilton Hoşnutluk Değerlendirme Ölçeği, Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği ile çalışmacı tarafından hazırlanan sosyodemografik form kullanılmıştır. Çevrim içi veri toplama süreci sonunda 497 kişiye ulaşılmış, 21 kişini verileri 18-65 yaş kriterini sağlamadığı için veri setinden çıkarılmıştır. Analizler 476 katılımcının verileriyle gerçekleştirilmiştir. Örneklemin yaş ortalaması, 29,44±9,79 olarak hesaplanmıştır. Katılımcıların %52,5’ini kadınlar, %47,5’ini erkekler oluşturmaktadır. Kurulan hipotezlerin test edilmesi amacıyla korelasyon, regresyon ve varyans analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular genellikle hipotezleri destekler niteliktedir. Problemli sosyal medya kullanımı ile gıpta ve haset arasında olumlu yönde anlamlı fakat zayıf düzeyde ilişki tespit edilmiştir. Ek olarak, problemli sosyal medya kullanımının haset ve gıpta duygularını anlamlı şekilde yordadığı görülmüştür. Buna karşılık problemli sosyal medya kullanımı ile anhedoni arasında negatif yönde ve anlamlı bir ilişki vardır. Ayrıca, problemli sosyal medya kullanımı, anhedoniyi anlamlı ve negatif yönde yordamaktadır. Bu bulgulara ek olarak, cinsiyet, eğitim düzeyi, gelir düzeyi ve sosyal medyada geçirilen günlük süre gibi bazı sosyodemografik değişkenlerin haset, gıpta ve/veya anhedoniye anlamlı etkileri tespit edilmiştir. Kurulan hipotezler, elde edilen bulgular ve ilgili literatür çerçevesinde ele alınmış ve değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Akkaş, C. ve Turan, A. H. (2024). Social network use and life satisfaction: a systematic review. Mental Health and Social Inclusion, 28(3), 31-251. https://doi.org/10.1108/MHSI-03-2023-0037
Aladwani, A. M. ve Almarzouq, M. (2016). Understanding compulsive social media use: The premise of complementing self-conceptions mismatch with technology. Computers in Human Behavior, 60, 575-581. https://doi.org/10.1016/j. chb.2016.02.098
Amerikan Psikiyatri Birliği. (2014). DSM-5 Tanı ölçütleri başvuru elkitabı (5. Baskı). (E. Köroğlu, Çev.). Hekimler Yayın Birliği. (Özgün kitabın basım tarihi, 2013).
American Psychological Association. (2018). Anhedonia. https://dictionary.apa.org/anhedonia
Avom, D. ve Malah, F. Y. (2022). Social media and happiness nexus in the millennial generation. Telecommunications Policy, 46(8), 102368.
Bakır Ağyar, B. ve Uzun, B. (2018). Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 5, 507-525. https://doi.org/10.15805/addicta.2018.5.3.0046
Banyai, F., Zsila, A., Kiraly, O., Maraz, A., Elekes, Z., Griffiths, M. D., ... Demetrovics, Z. (2017). Problematic social media use: Results from a large-scale nationally representative adolescent sample. PLoS ONE, 12(1), 10-14.
Berke. J. H. (1988). The tyranny of malice: Exploring the dark side of character and culture. Summit Books.

Boyd, D. (2007). Why youth (heart) social network sites: The role of networked publics in teenage social life. MacArthur Foundation Series on Digital Learning–Youth, Identity, and Digital Media, 119, 142.
Brailovskaia, J. ve Margraf, J. (2017). Facebook addiction disorder (FAD) among German students—a longitudinal approach. PLoS ONE, 12, e0189719. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0189719
Brailovskaia, J., Teismann, T. ve Margraf, J. (2020). Positive mental health mediates the relationship between Facebook addiction disorder and suicide- related outcomes: A longitudinal approach. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 23, 346-350. https://doi.org/10.1089/cyber.2019.0563
Briki, W. (2019). Harmed trait self-control: Why do people with a higher dispositional malicious envy experience lower subjective wellbeing? A cross-sectional study. Journal of Happiness Studies, 20(2), 523-540. https://doi.org/10.1007/s10902-017-9955-x
Caldiroli, A., Serati, M. ve Buoli, M. (2018). Is Internet addiction a clinical symptom or a psychiatric disorder? A comparison with bipolar disorder. The Journal of Nervous and Mental Disease, 206, 644-656. https://doi.org/10.1097/ NMD.0000000000000861
Cao, X., Gong, M., Yu, L. ve Dai, B. (2020). Exploring the mechanism of social media addiction: An empirical study from WeChat users. Internet Research, 30(4), 1305-1328. https://doi.org/10.1108/intr-08-2019-0347
Chae, J. (2018). Explaining females’ envy toward social media influencers. Media Psychology, 21(2), 246-262. https://doi.org/10.1080/15213269.2017.1328312
Christodoulou, G., Majmundar, A., Chou, C.-P. ve Pentz, M. A. (2020). Anhedonia, screen time, and substance use in early adolescents: A longitudinal mediation analysis. Journal of Adolescence, 78, 24-32. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2019.11.007
Crusius, J. ve Lange, J. (2014). What catches the envious eye? Attentional biases within malicious and benign envy. Journal of Experimental Social Psychology, 55, 1-11.
Cunningham, S., Hudson, C. C. ve Harkness, K. (2021). Social media and depression symptoms: A meta-analysis. Research on Child and Adolescent Psychopathology, 49(2), 241-253. https://doi.org/10.1007/s10802-020-00715-7
Çırpan, Y. ve Özdoğru, A. A. (2017). BeMaS Haset ve Gıpta Ölçeği'nin Türkçe uyarlaması: Dilsel eşdeğerlik, güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 18, 577-585. https://doi.org/10.5455/apd.256664
De Cock, R., Vangeel, J., Klein, A., Minotte, P., Rosas, O. ve Meerkerk, G.-J. (2014). Compulsive use of social networking sites in Belgium: Prevalence, profile, and the role of attitude toward work and school. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 17(3), 166e171.
Dedekli, E. (2018). Üni̇versi̇te öğrenci̇leri̇ni̇n sosyal medya kullanim sikliklari i̇le anksi̇yete, anhedoni̇ ve dürtüselli̇k düzeyleri̇ arasindaki̇ i̇li̇şki̇ [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
Di Nicola, M., De Risio, L., Battaglia, C., Camardese, G., Tedeschi, D., Mazza, M., ve ark. (2013). Reduced hedonic capacity in euthymic bipolar subjects: a trait-like feature? Journal of Affective Disorders, 147, 446e450. https://doi.org/10.1016/ j.jad.2012.10.004
Feinstein, B. A., Hershenberg, R., Bhatia, V., Latack, J. A., Meuwly, N. ve Davila, J. (2013). Negative social comparison on Facebook and depressive symptoms: Rumination as a mechanism. Psychology of Popular Media Culture, 2, 161-170. https://doi.org/10.1037/a0033111
Foster, G. M. (1972). The anatomy of envy: A study in symbolic behavior. Current Anthropology, 13(2), 165-202. http://dx.doi.org/10.1086/201267
Guillot, C. R., Bello, M. S., Tsai, J. Y., Huh, J., Leventhal, A. M. ve Sussman, S. (2016). Longitudinal associations between anhedonia and internet-related addictive behaviors in emerging adults. Computers in Human Behavior, 62, 475-479. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.04.01
Haferkamp, N. ve Kramer, N. C. (2011). Social comparison 2.0: Examining the effects of online pro- files on social-networking sites. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 14, 309-314. https://doi.org/10.1089/cyber.2010.0120
Hawi, N. S. ve Samaha, M. (2016). The relations among social media addiction, self-esteem, and life satisfaction in university students. Social Science Computer Review, (October), 1-11. https://doi.org/10.1177/0894439316660340
Husain, M. ve Roiser, J. P. (2018). Neuroscience of apathy and anhedonia: A transdiagnostic approach. Nature reviews. Neuroscience, 19(8), 470-484. https://doi.org/10.1038/s41583-018-0029-9
Huys, Q. J., Pizzagalli, D. A., Bogdan, R. ve Dayan, P. (2013). Mapping anhedonia onto reinforcement learning: a behavioural meta-analysis. Biology of Mood & Anxiety Disorders, 3(12). https://doi.org/10.1186/2045-5380-3-12
Kalpidou, M., Costin, D. ve Morris, J. (2011). The relationship between Facebook and the well-being of undergraduate college students. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 14, 183-189. https://doi.org/10.1089/cyber.2010.0061
Keles, B., McCrae, N. ve Grealish, A. (2020). A systematic review: The influence of social media on depression, anxiety and psychological distress in adolescents. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 79-93. https://doi.org/10.1080/02673843.2019.1590851
Kepios. (2024). Digital 2024 October global statshot report. https://datareportal.com/reports/digital-2024-october-global-statshot
Kesebir, S., Yıldız, H., Göçmen, D. ve Tezcan, E. (2015). Snaith-Hamilton Pleasure Scale: Validity, reliability, psychometric characteristics in our society. Çukurova Medical Journal, 40(2), 252-257. https://doi.org/10.17826/cutf.40986
Khan, A. K., Bell, C. M. ve Quratulain, S. (2017). The two faces of envy: Perceived opportunity to perform as a moderator of envy manifestation. Personnel Review, 46(3), 490-511. https://doi.org/ 10.1108/PR-12-2014-0279
Kolhar, M., Kazi, R. N. A. ve Alameen, A. (2021). Effect of social media use on learning, social interactions, and sleep duration among university students. Saudi Journal of Biological Sciences, 28(4), 2216-2222.
Lange, J. ve Crusius, J. (2015). Dispositional envy revisited: Unraveling the motivational dynamics of benign and malicious envy. Personality and Social Psychology Bulletin, 41(2), 284-294.
Latif, K., Weng, Q., Pitafi, A. H., Ali, A., Siddiqui, A. W., Malik, M. Y. ve Latife, Z. (2021). Social comparison as a double-edged sword on social media: The role of envy type and online social identity. Telematics and Informatics, 56, 101470.
Leach. C. W., Spears, R., Branscombe, N. R. ve Doosje, B. (2003). Malicious pleasure: Schadenfreude at the suffering of another group. Journal of Personality and Social Psychology, 84, 932-943. https://doi.org/ 10.1037/0022-3514.84.5.932
Lee-Won, R., Herzog, L. ve Park, S. G. (2015). Hooked on Facebook: The role of social anxiety and need for social assurance in problematic use of Facebook. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 18, 567-574. https://doi.org/10.1089/cyber.2015.0002
Leventhal, A. M. (2012). Relations between anhedonia and physical activity. American Journal of Health Behavior, 36(6), 860-872. https://doi.org/10.5993/ajhb.36.6.12
Liu, P., He, J. ve Li, A. (2019). Upward social comparison on social network sites and impulse buying: A moderated mediation model of negative affect and rumination. Computers in Human Behavior, 96, 133-140.
Loureiro, S. M. C., de Plaza, M. A. P. ve Taghian, M. (2018). The effect of benign and malicious envies on desire to buy luxury fashion items. Journal of Retailing and Consumer Services, 52, 101688. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2018.10.005
Maijala, H., Munnukka, T. ve Nikkonen, M. (2000). Feeling of ‘lacking’ as the core of envy: A conceptual analysis of envy. Journal of Advanced Nursing, 31(6), 1342-1350. https://https://doi.org/10.1046/j.1365-2648.2000.01428.x.
Marino, C., Vieno, A., Pastore, M., Albery, I. P., Frings, D. ve Spada, M. M. (2016). Modeling the contribution of personality, social identity and social norms to problematic Facebook use in adolescents. Addictive Behaviors, 63, 51-56. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2016.07.001
Nabi, R. L. ve Keblusek, L. (2014). Inspired by hope, motivated by envy: Comparing the effects of discrete emotions in the process of social comparison to media figures. Media Psychology, 17(2), 208-234.
O’Day, E. B. ve Heimberg, R. G. (2021). Social media use, social anxiety, and loneliness: A systematic review. Computers in Human Behavior Reports, 3, 100070. https://doi.org/10.1016/j.chbr.2021.100
Paakkari, L., Tynjälä, J., Lahti, H., Ojala, K. ve Lyyra, N. (2021). Problematic social media use and health among adolescents. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(4), 1885. https://doi.org/10.3390/ijerph1804188
Parks, C. D., Rumble, A. C. ve Posey, D. C. (2002). The effects of envy on reciprocation in a social dilemma. Personality and Social Psychology Bulletin, 28, 509-520. https://doi.org/ 10.1177/0146167202287008
Parrott, W. G. (1991). The emotional experiences of envy and jealousy. P. Salovey (Ed.), The psychology of jealousy and envy (ss. 3-30) içinde. The Guilford Press.
Parrott, W. G. ve Smith, R. H. (1993). Distinguishing the experiences of envy and jealousy. Journal of Personality and Social Psychology, 64(6), 906-920.
Ryan, T., Chester, A., Reece, J. ve Xenos, S. (2014). The uses and abuses of Facebook: A review of Facebook addiction. Journal of Behavioral Addictions, 3, 133-148. https://doi.org/10.1556/JBA.3.2014.016
Savcı, M. ve Aysan, F. (2016). Relationship between impulsivity, social media usage and Loneliness. Educational Process: International Journal, 5(2), 106-115.
Schivinski, B., Brzozowska-Woś, M., Stansbury, E., Satel, J., Montag, C. ve Pontes, H. M. (2020). Exploring the role of social media use motives, psychological well-being, self-esteem, and affect in problematic social media use. Frontiers in Psychology, 11, 617140. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.617140
Sha, P., Sariyska, R., Riedl, R., Lachmann, B. ve Montag, C. (2019). Linking internet communication and smartphone use disorder by taking a closer look at the Facebook and WhatsApp applications. Addictive Behaviors Reports, 9, 100148. https://doi.org/10.1016/j.abrep.2018.100148
Snaith, R. P., Hamilton, M., Morley, S., Humayan, A., Hargreaves, D. ve Trigwell, P. (1995). A scale for the assessment of hedonic tone the Snaith-Hamilton Pleasure Scale. The British Journal of Psychiatry : The Journal of Mental Science, 167(1), 99-103. https://doi.org/10.1192/bjp.167.1.99
Statista. (2023). Most popular reasons for internet users worldwide to use social media as of 4th quarter 2023. https://www.statista.com/statistics/715449/social-media-usage-reasons-worldwide/
Statista. (2024). Countries with the largest digital populations in the world as of January 2023. https://www.statista.com/statistics/262966/number-of-internet-users-in-selected-countries/
Tan, M., Shallis, A. ve Barkus, E. (2020). Social anhedonia and social functioning: Loneliness as a mediator. PsyCh Journal. https://doi.org/10.1002/pchj.344
Tandon, A., Laato, S., Islam, N. ve Dhir, A. (2024), Social comparisons at social networking sites: How social Media-induced fear of missing out and envy drive compulsive use. Internet Research.
Tamborini, R., Bowman, N. D., Eden, A., Grizzard, M. ve Organ, A. (2010). Defining media enjoyment as the satisfaction of intrinsic needs. Journal of Communication, 60(4), 758-777. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2010.01513.x
Taylor, D. G. ve Strutton, D. (2016). Does Facebook usage lead to conspicuous consumption? Journal of Research in Interactive Marketing, 10(3), 231-248.
Thernstrom, M. (1998). Halfway heaven: Diary of a Harvard murder. Doubleday.
Türk Dil Kurumu (TDK). (2024b). Gıpta. https://sozluk.gov.tr/
van den Eijnden, R., Lemmens, J. S. ve Valkenburg, P. M. (2016). The social media disorder scale. Computers in Human Behavior, 61, 478-487. https://doi.org/10.1016/j. chb.2016.03.038
Van de Ven, N. (2016). Envy and its consequences: Why it is useful to distinguish between benign and malicious envy. Social and Personality Psychology Compass, 10(6), 337-349. https://https://doi.org/10.1111/spc3.12253
Van de Ven, N., Zeelenberg, M. ve Pieters, R. (2011b). Why envy outperforms admiration. Personality and Social Psychology Bulletin, 37(6), 784-795. https://doi.org/10.1177/0146167211400421
Vogel, E. A., Rose, J. P., Roberts, L. R. ve Eckles, K. (2014). Social comparison, social media, and self-esteem. Psychology of Popular Media Culture, 3(4), 206-222.
Wang, J.-L., Gaskin, J., Wang, H.-Z. ve Liu, D. (2016). Life satisfaction moderates the associations between motives and excessive social networking site usage , 450-457. https://doi.org/10.3109/16066359. 2016.1160283
Watson, R., Harvey, K., McCabe, C. ve Reynolds, S. (2020). Understanding anhedonia: a qualitative study exploring loss of interest and pleasure in adolescent depression. European child & adolescent psychiatry, 29(4), 489-499. https://doi.org/10.1007/s00787-019-01364-y
Wilcox, K. ve Stephen, A. T. (2013). Are close friends the enemy? Online social networks, self-esteem, and self-control. Journal of Consumer Research, 40(1), 90-103. https://doi.org/10.1086/668794
Yau, Y. H., Potenza, M. N., Mayes, L. C. ve Crowley, M. J. (2015). Blunted feedback processing during risk-taking in adolescents with features of problematic Internet use. Addictive Behaviors, 45, 156e163. https://doi.org/10.1016/ j.addbeh.2015.01.008.
Yazıcıoğlu, Y. ve Erdoğan, S. (2004). Spss uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay Yayıncılık.
Yesilyurt, F. ve Solpuk Turhan, N. (2020). Prediction of the time spent on instagram by social media addiction and life satisfaction. Cypriot Journal of Educational Science, 15(2), 208-219. https://doi.org/10.18844/cjes.v15i2.4592
Zhao, S., Grasmuck, S. ve Martin, J. (2008). Identity construction on Facebook: Digital empowerment in anchored relationships. Computers in Human Behavior, 24(5), 1816-1836. https://doi.org/10.1016/j.chb.2008.02.012
Zizzo, D. J. ve Oswald, A. (2001). Are people willing to pay to reduce others' incomes? Annales d'Economie et de Statistique, 63/64, 39-62.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyal Medya Çalışmaları

Bölüm

Tez Özeti

Yazarlar

Şema Öztürk Yasevioğlu ^*
0009-0000-9609-5291
Türkiye

Hatice Yıldız Burkovik
0000-0001-9199-4554
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

19 Temmuz 2025

Yayımlanma Tarihi

29 Temmuz 2025

Gönderilme Tarihi

28 Mart 2025

Kabul Tarihi

1 Temmuz 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 9 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.58201/utsobilder.1667797

IZ

https://izlik.org/JA53YY83YK

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Öztürk Yasevioğlu, Ş., & Burkovik, H. Y. (2025). Bireylerin Sosyal Medya Kulanım Düzeyleri İle Haset/Gıpta Ve Keyif Alma Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademik Araştırmalar Dergisi, 9(1), 8-24. https://doi.org/10.58201/utsobilder.1667797

AMA

1.Öztürk Yasevioğlu Ş, Burkovik HY. Bireylerin Sosyal Medya Kulanım Düzeyleri İle Haset/Gıpta Ve Keyif Alma Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. utsobilder/IJOSSAR. 2025;9(1):8-24. doi:10.58201/utsobilder.1667797

Chicago

Öztürk Yasevioğlu, Şema, ve Hatice Yıldız Burkovik. 2025. “Bireylerin Sosyal Medya Kulanım Düzeyleri İle Haset/Gıpta Ve Keyif Alma Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademik Araştırmalar Dergisi 9 (1): 8-24. https://doi.org/10.58201/utsobilder.1667797.

EndNote

Öztürk Yasevioğlu Ş, Burkovik HY (01 Temmuz 2025) Bireylerin Sosyal Medya Kulanım Düzeyleri İle Haset/Gıpta Ve Keyif Alma Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademik Araştırmalar Dergisi 9 1 8–24.

IEEE

[1]Ş. Öztürk Yasevioğlu ve H. Y. Burkovik, “Bireylerin Sosyal Medya Kulanım Düzeyleri İle Haset/Gıpta Ve Keyif Alma Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”, utsobilder/IJOSSAR, c. 9, sy 1, ss. 8–24, Tem. 2025, doi: 10.58201/utsobilder.1667797.

ISNAD

Öztürk Yasevioğlu, Şema - Burkovik, Hatice Yıldız. “Bireylerin Sosyal Medya Kulanım Düzeyleri İle Haset/Gıpta Ve Keyif Alma Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademik Araştırmalar Dergisi 9/1 (01 Temmuz 2025): 8-24. https://doi.org/10.58201/utsobilder.1667797.

JAMA

1.Öztürk Yasevioğlu Ş, Burkovik HY. Bireylerin Sosyal Medya Kulanım Düzeyleri İle Haset/Gıpta Ve Keyif Alma Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. utsobilder/IJOSSAR. 2025;9:8–24.

MLA

Öztürk Yasevioğlu, Şema, ve Hatice Yıldız Burkovik. “Bireylerin Sosyal Medya Kulanım Düzeyleri İle Haset/Gıpta Ve Keyif Alma Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademik Araştırmalar Dergisi, c. 9, sy 1, Temmuz 2025, ss. 8-24, doi:10.58201/utsobilder.1667797.

Vancouver

1.Şema Öztürk Yasevioğlu, Hatice Yıldız Burkovik. Bireylerin Sosyal Medya Kulanım Düzeyleri İle Haset/Gıpta Ve Keyif Alma Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. utsobilder/IJOSSAR. 01 Temmuz 2025;9(1):8-24. doi:10.58201/utsobilder.1667797