AMELİYATHANELERDE IOT DESTEKLİ ATIK YÖNETİM STRATEJİLERİNİN AAS VE TOPSİS YÖNTEMLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Günümüzde sağlık sektöründe dijital dönüşüm, sürdürülebilirlik ve kaynak verimliliği hedefleri doğrultusunda yeni yaklaşımlar geliştirildiği görülmektedir. Özellikle atık üretiminin yoğun olduğu ameliyathanelerde, geleneksel atık yönetimi yöntemleri çevresel riskleri ve operasyonel maliyetleri artırmakta; bu da daha bütüncül ve teknolojik çözümlerin uygulanmasını gerekli kılmaktadır. Bu çalışmada da ameliyathanelerde nesnelerin interneti teknolojileri destekli atık yönetim stratejilerinin etkinliğinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada öncelikle, karar kriterleri arasındaki karşılıklı bağımlılık ilişkileri Analitik Ağ Süreci yöntemiyle modellenmiş; ardından, belirlenen kriter ağırlıkları kullanılarak alternatif atık yönetim stratejileri TOPSIS yöntemiyle sıralanmıştır. Elde edilen sonuçlarda, yalnızca teknolojik altyapıların değil, insan faktörünü merkeze alan yaklaşımların da dijital atık yönetimi performansını önemli ölçüde etkilediği görülmektedir. Bu kapsamda bu çalışma ameliyathanelerde çevresel sürdürülebilirliği ve operasyonel etkinliği artırmak adına nesnelerin interneti tabanlı atık yönetimi stratejilerini inceleyerek yöneticilere bir stratejik yol haritası oluşturmaktadır. 

Anahtar Kelimeler

• Nesnelerin İnterneti
• Ameliyathanelerde Atık Yönetimi
• AAS
• TOPSIS

Evaluation of IoT-Supported Waste Management Strategies in Operating Rooms with ANP and TOPSIS Methods

Öz

Currently, new approaches are being developed in the healthcare sector in line with the goals of digital transformation, sustainability, and resource efficiency. Especially in operating rooms where waste production is intense, traditional waste management methods increase environmental risks and operational costs; this necessitates the implementation of more holistic and technological solutions. This study aims to evaluate the effectiveness of waste management strategies supported by Internet of Things (IoT) technologies in operating rooms. In the study, firstly, the interdependence relationships between decision criteria were modeled using the Analytical Network Process method; then, alternative waste management strategies were ranked with the TOPSIS method, utilizing the determined criteria weights. The results obtained show that not only technological infrastructures but also approaches centered on the human factor significantly affect digital waste management performance. In this context, this study examines IoT-based waste management strategies in order to increase environmental sustainability and operational efficiency in operating rooms and create a strategic roadmap for managers.

Anahtar Kelimeler

• IoT
• Waste Management in Operating Rooms
• ANP
• TOPSIS

Kaynakça

1. Adams, W. J. L. and Saaty, R. (2003) Super decisions software guide. Super Decisions, 9, 43.
2. Akdag H., Kalayci T., Karagöz S., Zülfikar H. ve Giz D. (2014) The evaluation of hospital service quality by fuzzy MCDM, Applied Soft Computing Journal, 23, 239-248. https://doi.org/10.1016/j.asoc.2014.06.033
3. Al-Turjman, F. (2018) Intelligence in IoT-enabled smart cities. CRC Press.
4. Arputharaj, J. V., Varkey, J. M., Vagadia, R. and Ayyasamy, R. K. (2024) Leveraging ıntelligent systems and the aıot/ııot for enhanced waste management and recycling efficiency, In Intelligent Systems and Industrial Internet of Things for Sustainable Development (pp. 266-291). Chapman and Hall/CRC.
5. Attari, M. Y. N., Beirami, A. A. M., Ala, A. and Jami, E. N. (2023) Resolving the practical factors in the healthcare system management by considering a combine approach of AHP and ANP methods, Evaluation and Program Planning, 100, 102339. https://doi.org/10.1016/j.evalprogplan.2023.102339
6. Awasthi, A., Chauhan, S. S. and Goyal, S. K. (2010) A fuzzy multicriteria approach for evaluating environmental performance of suppliers, International Journal of Production Economics, 126(2), 370–378. https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2010.04.029
7. Bamakan, S. M. H., Malekinejad, P. and Ziaeian, M. (2022) Towards blockchain-based hospital waste management systems; applications and future trends, Journal of Cleaner Production, 349, 131440. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.131440
8. Beheshtinia, M. A., Safarzadeh, M. S., Fathi, M., Ghobakhloo, M., Al-Emran, M. and Tseng, M. L. (2025) Enhancing healthcare waste management: a novel hybrid multi-criteria decision-making method, Management of Environmental Quality: An International Journal, 36(5), 1095-1124. https://doi.org/10.1108/MEQ-09-2024-0368

9. Chandrappa, R., and Das, D. B. (2024) Solid waste management: Principles and practice. Springer Nature.
10. Conti, A., Viottini, E., Comoretto, R. I., Piovan, C., Martin, B., Albanesi, B., ... and Campagna, S. (2024) The effectiveness of educational interventions in improving waste management knowledge, attitudes, and practices among healthcare workers: a systematic review and meta-analysis, Sustainability, 16(9), 3513. https://doi.org/10.3390/su16093513
11. Dağdeviren, M., Akar, D. ve Kurt, M., (2004). İş değerlendirme sürecinde analitik hiyerarşi prosesi ve uygulaması, Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der, 19, (2), 131-138.
12. Deringöz, A., Danışan, T. ve Eren, T. (2021) Covid-19 takibinde giyilebilir sağlık teknolojilerinin ÇKKV yöntemleri ile değerlendirilmesi, Politeknik Dergisi, 25(2), 533-543. https://doi.org/10.2339/politeknik.768219
13. Eckelman, M. J., Mosher, M., Gonzalez, A. and Sherman, J. (2012) Comparative life cycle assessment of disposable and reusable laryngeal mask airways, Anesthesia & Analgesia, 114(5), 1067–1072. DOI: 10.1213/ANE.0b013e31824f6959
14. Ghasemı, M. K. (2018) Development of a sustainable healthcare waste management model using hybrid multiple decision making model. University of Malaysia Doctoral Thesis.
15. Gür, Ş., Bedir, N. ve Eren, T. (2017) Analitik ağ süreci ve Promethee yöntemleri ile gıda sektöründeki orta ölçekli işletmeler için pazarlama stratejilerinin seçimi, Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi, 6(1), 79-92. https://doi.org/10.17100/nevbiltek.331412
16. Gür, Ş., Karakuş, K., Yeşilyurt, B. ve Eren, T. (2023) Sağlık hizmetleri performans yönetiminde kritik başarı faktörlerinin AAS yöntemi ile değerlendirilmesi, International Journal of Engineering Research and Development, 15(1), 40-48. https://doi.org/10.29137/umagd.1110486
17. Hajrahimi N., Dehaghani S. and Sheikhtaheri A. (2013) Health ınformation security: a case study of three selected medical centers in Iran, Acta Informatica Medica, 21(1): 42-45. doi: 10.5455/AIM.2012.21.42-45
18. Huang Y. and Chang C. (2012) Constructing an outsourcing model to evaluate the health ınformation system, Advanced Science Letters, 13(1): 770-773 https://doi.org/10.1166/asl.2012.3791
19. Hwang, C. L. and Yoon, K., (1981) Methods for multiple attribute decision making, Multiple Attribute Decision Making: Methods and Applications A State-Of-The-Art Survey, 58-191. https://doi.org/10.1007/978-3-642-48318-9_3
20. Ishaq, A., Mohammad, S. J., Bello, A. A. D., Wada, S. A., Adebayo, A. and Jagun, Z. T. (2023) Smart waste bin monitoring using IoT for sustainable biomedical waste management, Environmental Science and Pollution Research, 1-16. https://doi.org/10.1007/s11356-023-30240-1
21. Islam, S. R., Kwak, D., Kabir, M. H., Hossain, M., and Kwak, K. S. (2015) The internet of things for health care: a comprehensive survey, IEEE Access, 3, 678-708. doi: 10.1109/ACCESS.2015.2437951
22. Karakuş, K., Yeşilyurt, B., Gür, Ş. ve Eren, T. (2019) Sağlık sektöründe IoT uygulamalarının analitik ağ süreci yöntemi ile değerlendirilmesi, Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(2), 86-92.
23. Lee, B. K., Ellenbecker, M. J. and Moure-Eraso, R. (2002) Analyses of the recycling potential of medical plastic wastes, Waste Management, 22(5), 461–470. https://doi.org/10.1016/S0956-053X(02)00006-5
24. Lin, Y. H., Lin, K. J., and Wu, C. T. (2025). Revisiting the complex interactions in nocturnal polyuria: insights on OSA, ADH and ANP, Nature Reviews Urology, 22(10), 720-721.
25. Müsüroğlu, B. (2025) Sahra hastanesi kuruluş yeri seçiminde TOPSIS yönteminin uygulanması: Bilecik’te bir lokasyon analizi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Bilecik.
26. Naresh, V. S., Pericherla, S. S., Murty, P. S. R. and Reddi, S. (2020) Internet of things in healthcare: Architecture, applications, challenges, and solutions, Computer Systems Science & Engineering, 35(6), 411-421.
27. Ramaa, A., Nagendra Guptha, C., Subramanya, K., Patil, A., Joshy, N., Balakrishna, P., ... and Vithyathil, A. (2020) IoT enabled biomedical waste management system, RV Journal of Science Technology Engineering Arts and Management, 1(1), 49-58.
28. Saaty, T. L. (1996) Decision making with dependence and feedback: The analytic network process (Vol. 4922, No. 2). Pittsburgh, PA, USA: RWS Publ.
29. Saaty, T. L. (2008) The Analytic Hierarchy and Analytic Network Measurement Processes: Applications to Decisions under Risk, European Journal of Pure and Applied Mathematics, 1(1), 122–196. https://doi.org/10.29020/nybg.ejpam.v1i1.6
30. Sari, P. R. K., Wardani, R., Mutia, G. R., Amri, S., and Ratnasari, R. T. (2025). Halal tourism and Sasak culture: ANP approach, Journal of Islamic Marketing, 16(9), 2489-2513.
31. Sert, O., (2021) Bir tekstil işletmesinde analitik ağ süreci yöntemi ile bütünleşik stok yönetimi uygulaması. Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek lisans tezi, Bursa.
32. Tadić D., Stefanović M. and Aleksić A. (2014) The evaluation and ranking of medical device suppliers by using fuzzy topsis methodology, Journal of Intelligent & Fuzzy Systems 27(4): 2091-2101. https://doi.org/10.3233/IFS-141174
33. Taş, C., Bedir, N., Eren, T., Alağaş, H. M. ve Çetin, S. (2018) AHP-TOPSIS yöntemleri entegrasyonu ile poliklinik değerlendirilmesi: Ankara’da bir uygulama, Sağlık Yönetimi Dergisi, 2(1), 1-17.
34. Thanigaivelu, P. S., Lakshmi, D., Ramasamy, J., Kumaresh, P. S., Sumathi, G. and Mathivanan, K. (2024, April) IoT and cloud solutions waste-to-energy in hospitals for energy recovery from medical waste. In 2024 10th International Conference on Communication and Signal Processing (ICCSP) (pp. 1112-1117). IEEE.
35. Windfeld, E. S. and Brooks, M. S. (2015) Medical waste management – A review, Journal of Environmental Management, 163, 98–108. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2015.08.013
36. Yeşilyurt, B., Karakuş, K., Gür, Ş. ve Eren, T. (2019) Çok ölçütlü karar verme yöntemleri ile hastane bilgi yönetim sistemleri için paket programı seçimi, Başkent Üniversitesi Ticari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1), 1-21.
37. Yurdakul, K., Gür, Ş., Eren, T. ve Alakaş, H. M. (2021) COVID-19 tedavisi için Türkiye’de belirlenen hastanelerin seçiminde etkili olan kriterlerin değerlendirilmesi, Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 10(2), 625-639. https://doi.org/10.17798/bitlisfen.885513
38. Yurtlu, F. B., Öztürk, B., Güven, E. ve Eren, T. (2024) Afet sonrası ilk 72 saatte yapılacak faaliyetlere ilişkin stratejiler: Türkiye, Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 10(2), 504-522. https://doi.org/10.21324/dacd.1429668
39. Zheng, Z., Xie, S., Dai, H., Chen, X., and Wang, H. (2021) Blockchain challenges and opportunities: A survey, International Journal of Web and Grid Services, 17(2), 134–158. https://doi.org/10.1504/IJWGS.2018.095647