DEPREM SONRASI BETON DAYANIMININ DEĞERLENDİRİLMESİNDE YÖNTEM SORUNU: TÜRKİYE, AB VE ABD STANDARTLARININ KARŞILAŞTIRMALI İNCELEMESİ

Öz

Betonarme bir yapının tasarım aşamasından ekonomik ömrünü tamamladığı ana kadar geçen süreçte, betona ilişkin tanım, sınıf, gerilme ve dayanım gibi pek çok farklı kavram ve değer kullanılmaktadır. Malzeme teknolojisindeki ilerlemeler ve üretim kalitesindeki değişimler, betonun tanımlanma biçimini ve beklenen performansını doğrudan etkilemektedir. Bu çalışmada, betonun farklı bağlamlardaki tanım ve özellikleri, tarihsel gelişim ve yapım süreçleri dikkate alınarak karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Kapsam dahilindeki bağlamlar şunlardır: çevresel etki sınıfına bağlı olarak beton sınıfı seçimi; betonarme projelerde beton sınıfının tanımlanması; hesap ve kesit tasarımında esas alınan beton özellikleri; üretim, yerleştirme ve uygunluk denetimi amacıyla beton numunesi alınması; yapıdan karot alınarak kalite kontrolü yapılması; kentsel dönüşüm kapsamında riskli bina tespiti için karot numunesi alınması; mevcut yapıların performans analizi için karot numunesi alınması ve son olarak deprem sonrası bilirkişilik incelemelerinde beton sınıfının değerlendirilmesi.

Anahtar Kelimeler

• Çevresel etki sınıfı
• beton tanımları
• kalite kontrolü

Methodological Challenges in Post-Earthquake Concrete Strength Assessment: A Comparative Review of Turkish, EU and US

Öz

Throughout the process of a reinforced concrete structure, from its design phase to the end of its economic lifespan, many different concepts and values related to concrete, such as definition, class, stress, and strength, are used. Advances in material technology and changes in production quality directly affect how concrete is defined and its expected performance. This study comparatively examines the definitions and properties of concrete in different contexts, taking into account historical development and construction processes. The contexts covered include: selection of concrete class based on exposure class; definition of concrete class in reinforced concrete projects; concrete properties used in calculation and section design; taking concrete samples for production, placement, and conformity control; quality control by taking core samples from the structure; taking core samples for the identification of risky buildings within the scope of urban transformation; taking core samples for performance analysis of existing structures; expert assessments following earthquakes, and finally evaluation of concrete class.

Anahtar Kelimeler

• Exposure class
• concrete definitions
• quality control

Kaynakça

1. ABYYHY, (1975), Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik, İmar ve İskan Bakanlığı Deprem Araştırma Enstitüsü.
2. ACI 369.1-17. (2017). Standard Requirements for Seismic Evaluation and Retrofit of Existing Concrete Buildings and Commentary. American Concrete Institute, Farmington Hills, MI.
3. ACI CODE 318-25. (2025), Building Code for Structural Concrete -- Code Requirements and Commentary, American Concrete Institute
4. Adalet Bakanlığı (2023), Deprem Nedeniyle Yıkılan veya Ağır Hasar Gören Binalarla İlgili Delil Toplama veya Delil Tespiti Hakkında Bilirkişilik Kılavuzu, Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Bilirkişilik Daire Başkanlığı, Ankara, p. 2, https://bilirkisilik.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/kilavuzu14022023080803, Erişim Tarihi: 11.03.2024
5. Ahmed, M., Mallick, J., & Hasan, M. A. (2016). A study of factors affecting the flexural tensile strength of concrete. Journal of King Saud University-Engineering Sciences, 28(2), 147-156.
6. Aksoy, C. G., Chupilkin, M., Koczan, Z., & Plekhanov, A. (2025). Unearthing the impact of earthquakes: A review of economic and social consequences. Journal of Policy Analysis and Management, 44(4), 1450-1471.
7. Alih, S. C., & Vafaei, M. (2019). Performance of reinforced concrete buildings and wooden structures during the 2015 Mw 6.0 Sabah earthquake in Malaysia. Engineering Failure Analysis, 102, 351-368.
8. Arıoğlu, E. ve Arıoğlu, N. (2005). “Üst ve Alt Yapılarda Beton Karot Deneyleri ve Değerlendirilmesi”, Genişletilmiş 2. Baskı, Evrim Yayınevi, İstanbul.

9. Ashwini, R. M., Potharaju, M., Srinivas, V., Kanaka Durga, S., Rathnamala, G. V., & Paudel, A. (2023). Compressive and flexural strength of concrete with different nanomaterials: a critical review. Journal of Nanomaterials, 2023(1), 1004597.
10. Boyd, P. F., Cofer, W. F., & Mclean, D. I. (1995). Seismic performance of steel-encased concrete columns under flexural loading. Structural Journal, 92(3), 355-364.
11. BS EN 206:2013+A2. (2021), Concrete. Specification, performance, production and conformity, British Standards Institution.
12. Çatal, H. H. (2019, June). Deprem nedeniyle binalarda oluşan hasarlar. In SETSCI-Conference Proceedings (Vol. 4, pp. 310-315). SETSCI-Conference Proceedings.
13. ÇŞİDB (2022), , Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 13.04.2022 tarihli 2022/7 Genelgesi, Ankara
14. ÇŞİDB, (2017), Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Alt Yapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 28/7/2017, Ankara
15. DBYBHY, (2007). “Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik”, Bayındırlık ve İskân Bakanlığı, Ankara, p. 160.
16. Doğangün A, (2021), Betonarme yapıların hesap ve tasarımı, 17. Baskı, Birsen Yayınevi, ISBN: 978-975-511-310-X, 732 sayfa.
17. EN 1998-3. (2025). *Eurocode 8: Design of Structures for Earthquake Resistance - Part 3: Assessment and Retrofitting of Buildings and Bridges*. European Committee for Standardization, Brussels.
18. Fang, L., Zhang, B., Jin, G. F., Li, K. W., & Wang, Z. L. (2015). Seismic behavior of concrete-encased steel cross-shaped columns. Journal of Constructional Steel Research, 109, 24-33.
19. FEMA 306. (1999). Evaluation of Earthquake Damaged Concrete and Masonry Wall Buildings - Basic Procedures Manual. Federal Emergency Management Agency, Washington, D.C.
20. FEMA 307. (1999). Evaluation of Earthquake Damaged Concrete and Masonry Wall Buildings - Technical Resources. Federal Emergency Management Agency, Washington, D.C.
21. FEMA 308. (1999). Repair of Earthquake Damaged Concrete and Masonry Wall Buildings. Federal Emergency Management Agency, Washington, D.C.
22. FEMA P-2335. (2024). Guidelines for Post-Earthquake Repair and Retrofit of Buildings Based on Assessment of Performance-Critical Damage. Federal Emergency Management Agency, Washington, D.C.
23. Garzón-Roca, J., Ruiz-Pinilla, J., Adam, J. M., & Calderón, P. A. (2011). An experimental study on steel-caged RC columns subjected to axial force and bending moment. Engineering Structures, 33(2), 580-590.
24. Giménez, E., Adam, J. M., Ivorra, S., & Calderón, P. A. (2009). Influence of strips configuration on the behaviour of axially loaded RC columns strengthened by steel angles and strips. Materials & Design, 30(10), 4103-4111.
25. Kalipcilar, I., Mardani-Aghabaglou, A., Sezer, A., Altun, S., & Inan Sezer, G. (2018, October). Sustainability of cement-stabilised clay: sulfate resistance. In Proceedings of the Institution of Civil Engineers-Engineering Sustainability (Vol. 171, No. 5, pp. 254-274). Thomas Telford Ltd.
26. Kappos, A. (2014). Earthquake resistant concrete structures. CRC Press.
27. Kaya, Y., Biricik, Ö., Bayqra, S. H., & Mardani, A. (2023). Effect of fibre type and utilisation rate on dimensional stability and frost resistance of pavement mortar mixture. International Journal of Pavement Engineering, 24(1), 2154351.
28. Lu, Y., Ma, X., Bao, C., Noor, N. M., Lian, H., & Lim, K. S. (2022). Influence of earthquake disturbance on concrete strength at early age. Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C, 128, 103280.
29. Maffei, J., Comartin, C. D., Kehoe, B., Kingsley, G. R. ve Lizundia, B. (2000). Evaluation of earthquake-damaged concrete and masonry wall buildings. Earthquake Spectra, 16(1), 263-283.
30. Mardani, A., Şahin, H. G., & Kaya, Y. (2024). Effect of the Kahramanmaraş earthquake on standing water tanks in the Adana region and buildings in Hatay-Antakya. Engineering Science and Technology, an International Journal, 55, 101744.
31. Mardani-Aghabaglou, A., Kankal, M., Nacar, S., Felekoğlu, B., & Ramyar, K. (2021). Assessment of cement characteristics affecting rheological properties of cement pastes. Neural Computing and Applications, 33(19), 12805-12826.
32. Mazılıgüney L and Yaman İÖ, (2024), Depremde Yıkılmış Betonarme Bir Binadan Beton Karot Numunesi Alınır Mı?, İMO, 2024.
33. Nagaprasad, P., Sahoo, D. R., & Rai, D. C. (2009). Seismic strengthening of RC columns using external steel cage. Earthquake Engineering & Structural Dynamics, 38(14), 1563-1586.
34. Qaiser, S., Hameed, A., Alyousef, R., Aslam, F., & Alabduljabbar, H. (2020). Flexural strength improvement in bamboo reinforced concrete beams subjected to pure bending. Journal of Building Engineering, 31, 101289.
35. Şahin, H. G., & Mardani, A. (2023). Mechanical properties, durability performance and interlayer adhesion of 3DPC mixtures: a state‐of‐the‐art review. Structural concrete, 24(4), 5481-5505.
36. Şahin, H. G., & Mardani-Aghabaglou, A. (2022). Assessment of materials, design parameters and some properties of 3D printing concrete mixtures; a state-of-the-art review. Construction and Building Materials, 316, 125865.
37. Şahin, H. G., Abdirahman, M. M., Mardani, A., & Doğangün, A. (2025) Depremin taze ve sertleşmiş beton üzerindeki etkileri. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 30(1), 1-16.
38. TBDY (2018), Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Ankara
39. TS 13685, (2023). “Basınç dayanımının yapılar ve ön-dökümlü beton bileşenlerde yerinde tayini – TS EN 13791’in uygulanmasına yönelik tamamlayıcı standart”, Türk Standardları Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
40. TS 500, (1971), “Betonarme Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları”, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
41. TS 500, (1984), “Betonarme Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları”, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
42. TS 500, (2000), “Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları”, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
43. TS EN 12504-1-1 (2019). “Beton - Yapıda beton deneyleri - Bölüm 1: Karot numuneler - Karot alma, muayene ve basınç dayanımının tayini”, Türk Standardları Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
44. TS EN 13791, (2019). “Beton basınç dayanımının yapılar ve öndökümlü beton bileşenlerde yerinde tayini”, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
45. TS EN 206+A2/D1 (2025), Beton - Özellik, performans, imalat ve uygunluk, Türk Standardları Enstitüsü, Ankara
46. Wang, G., Wang, Y., Lu, W., Yan, P., & Chen, M. (2020). Earthquake direction effects on seismic performance of concrete gravity dams to mainshock–aftershock sequences. Journal of Earthquake Engineering, 24(7), 1134-1155.
47. Xu, C. X., Peng, S., Deng, J., & Wan, C. (2018). Study on seismic behavior of encased steel jacket-strengthened earthquake-damaged composite steel-concrete columns. Journal of Building Engineering, 17, 154-166.
48. Yazici, Ş., Ayekin, B., Mardani-Aghabaglou, A., & Güller, C. (2023). Assessment of mechanical properties of steel fiber reinforced mortar mixtures containing lightweight aggregates improved by bacteria. Journal of Sustainable Cement-Based Materials, 12(2), 97-115.
49. Yu, J., Yao, Y., Wang, K., Zhou, J., Zhou, W., Zhang, C., & Gao, Y. (2024). Experimental investigation of effects of multi-fissures on brittleness of ordinary Portland cement concrete and rubberized concrete. Engineering Fracture Mechanics, 306, 110254.
50. Zhang, S., Han, B., Xie, H., An, M., & Lyu, S. (2021). Brittleness of concrete under different curing conditions. Materials, 14(24), 7865.
51. Zhou, R., Cheng, H., Li, M., Zhang, L., & Hong, R. (2020). Energy evolution analysis and brittleness evaluation of high-strength concrete considering the whole failure process. Crystals, 10(12), 1099.