CHINA’S EAST TURKESTAN POLICIES: NEW SILK ROAD PROJECT AND ASSIMILATION

Yıl 2025, Sayı: 26, 49 - 62, 26.12.2025

Selinay Ergenç , Rehemutula Abudurexiti

https://doi.org/10.46400/uygur.1816157

Öz

This article investigates the importance of East Turkestan to the Chinese state within the scope of the Silk Road Project and the reasons behind its economic policies. The study was prepared using a survey and evaluation method. A literature review was conducted as part of qualitative research methods, and the information obtained from the sources was classified and evaluated according to its subject matter. Located in the heart of Asia and known as the ancestral homeland of the Turkic peoples, East Turkestan is currently part of the People's Republic of China. Due to its location, East Turkestan has significant geostrategic and geopolitical importance, and its fertile lands have become a new area of operation for China as a result of its occupation. China aims to disrupt the demographic structure of the region and assimilate the Uyghurs by settling its own people in East Turkestan. The "Road" section of China's "Belt and Road" initiative passes through East Turkestan. This road is the starting point of the route to the West. Violence and oppression are applied to the Uyghurs to prevent them from posing an obstacle or causing problems. The subject has been examined through a process that includes both domestic and foreign works, as well as close monitoring of China's Uyghur policy and direct observations. In this respect, the study is original.

Anahtar Kelimeler

East Turkestan , Uyghurs , Silk Road , China , Assimilation

ÇİN’İN DOĞU TÜRKİSTAN POLİTİKALARI: YENİ İPEK YOLU PROJESİ VE ASİMİLASYON

Öz

Makalede, İpek Yolu Projesi kapsamında Doğu Türkistan’ın Çin devleti için önemine ve ekonomik politikalar yürütmesinin nedenlerine cevap aranmıştır. Çalışma, tarama değerlendirme yöntemi kullanılarak hazırlanmıştır. Nitel araştırma yöntemleri kapsamında konuyla ilgili literatür taraması yapılmış ve kaynaklardan elde edilen bilgiler, konularına göre tasnif edilerek bir değerlendirilmeye tabi tutulmuştur. Asya’nın merkezinde bulunan ve Türk halklarının ata yurdu olarak bilinen Doğu Türkistan, günümüzde Çin Halk Cumhuriyeti’nin bir parçası durumundadır. Konumu itibariyle jeostratejik, jeopolitik önemi oldukça büyük olan Doğu Türkistan’ın verimli zengin toprakları, Çin’in işgal etmesi sonucunda Çin için yeni hayat alanı olma özelliği kazanmıştır. Çin, kendi halkını Doğu Türkistan’a yerleştirerek bölgenin demografik yapısını bozmayı ve Uygurları asimile etmeyi amaçlamaktadır. Çin’in “Bir Kuşak Bir Yol” projesinin “Yol” kısmı Doğu Türkistan’dan geçmektedir. Bu yol, Batı’ya açılma güzergâhının başlangıç noktasıdır. Uygurların engel teşkil etmemesi ve sorun yaşatmaması için de Uygurlara şiddet ve baskı uygulanmaktadır. Konu, yerli ve yabancı eserler doğrultusunda aynı zamanda Çin’in Uygur politikası yakında takip edilerek, doğrudan bizzat yapılan gözlemlerle ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu açıdan çalışma özgünlük taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Doğu Türkistan , Uygurlar , İpek Yolu , Çin , Asimilasyon

Teşekkür

Araştırmanın analizinde katkıları olan Prof. Dr. Salih YILMAZ'a teşekkür ederiz.

Kaynakça

• Abudurexiti, Rehemutula (2024). XIX. Yüzyılda İli Sultanlığı. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Ahmetbeyoğlu, Ahmet (2007). “Orta Asya Satrancında Doğu Türkistan’ın Önemi”. Türk Yurdu, (237): 230-232.
• Almas, Turgun (1989). Uygurlar (ئۇيغۇرلار). Urumçi: Xinjang Yaş Ösmürler Neşriyatı.
• Alptekin, Erkin (1988). “Çin’in Doğu Türkistan Siyaseti”. Istanbul Journal Of Sociological Studies, (22): 143-158.
• Alyılmaz, Cengiz (2004). “İpek Yolu ve Orhun Yazıtları”. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 2 (24): 181-192.
• Berdaş, Gülmire (2022). “İnsaniyetin Kanlı Yarası Şarkı Türkistan: Çin’in Yağmalama, Evlilik ve Yayılmacılık Planı”. (ئىنسانىيەتنىڭ قانلىق يارىسى شەرقىي تۈركىستان: خىتتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاننى تالان-تاراج،ئەرلىشىش ۋە كېڭەيمىچىلىك پىلانى)”, Halkara Vezyet ve Şarkı Türkistan, 3 (7): 4-50.
• Berdaş, Gülmire (2023). “İnsaniyetin Kanayan Yarası Doğu Türkistan: Çin’in Doğu Türkistan’ı Yağmalaması ve Çevre Kirliliği” (ئىنسانىيەتنىڭ قانلىق يارىسى شەرقىي تۈركىستان (2): خىتتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاننى تالان-تاراج قىلىشى ۋە مۇھىتىنى بۇلغىشى)”. Devir ve Biz, 1 (1): 109-126.
• Berlie, Jean A. (2020). “The New Silk Road”. (Ed. J. A. Berlie), China’s Globalization and the Belt and Road Initiative, Cham: 13-40.
• Boçen, Ç. ve Binghua, V. (1999). Xinjangin Yerlik Tarihidin Okuşlıkki (Çev. Menglik, İ., Rehim, Z., Lemcini, H. H.). (شىنجاڭنىڭ يەرلىك تارىخىدىن قىسقىچە ئوقۇشلۇق). Urumçi: Xinjang Halk Neşriyatı.
• Bocutoğlu, Ersan (2017). “Çin’in “Bir Kuşak-Bir Yol” Projesinin Ekonomik ve Jeopolitik Sonuçları Üzerine Düşünceler”. Internatıonal Conference On Eurasıan Economıes, 265-270.
• Buğra, Mehmet Emin (1998). Şarkı Türkistan tarihi (شەرقىي تۈركىستان تارىخى).
• Çakan, Varis (2023). “Tarihte ve Bugün Doğu Türkistan Meselesi”. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 7 (1): 1-10.
• Cinkara, Abdullah (2019). “Uygurlar ve İpek Yolu”. Asya Araştırmalar Dergisi, 3(2): 329-345.
• Cliff, Tom (2016). “Lucrative Chaos: Interethnic Conflict as a Function of the Economic ‘Normalization’ of Southern Xinjiang”. (Ed. B. Hillman; G. Tuttle). Ethnic Conflict and Protest in Tibet and Xinjiang, s. 122-150.
• Demirel, Şengül (2023). “İpek Yolu Ticaretinin Babür İmparatorluğu Döneminde Hindistan’a Etkisi”. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 7 (1): 43-52.
• Ece, Nur Jale (2023). “Bir Kuşak Bir Yol Projesi’nin Türkiye ve Türk Cumhuriyetleri Açısından Önemi”. Marmara Üniversitesi Denizcilik ve Lojistik Araştırmaları Dergisi, 5 (1): 38-56.
• Ercilasun, Konuralp (2003). Ch’ing Hanedanı Zamanında Kaşgar. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Eruygur, Adilcan (2024). “Çin Devletinin Uygur Türklerine Yönelik Bölgesel Milliyet Özerklik Söylemi”. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 24(2): 439-465.
• İnce, Gül Seda Acet (2019). “Çin’in Vahşi Yüzü: Doğu Türkistan Zulmü ve Uluslararası Toplumun Sorumlulukları”. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6 (4): 572-584.
• Kuropatkin, Alexander Nikolayaviç (1886). Kaşgariye (قەشقەرىيە). (çev.: Erşidin, H.). Urumçi: Xinjang Halk Neşriyatı.
• Kutluk, İ. (2009). “Türk ve İslam Dünyası’nın Doğudaki Kalesi Doğu Türkistan Düşüyor mu?”, Türk Dünyası Dergisi, 264 (98): 21-23.
• Lattimore, Own (1950). Pivot of Asia: Sinkiang and The Inner Asian Frontiers of China and Russia. Boston: Little Brown and Company.
• Li, X. (2022). “China’s Belt-Road Strategy Xinjiang’s Role in a System Without America”. (Ed. X. Li-Q. Fang). Sino-American Relations: A New Cold War. s. 293-315.
• Morgan, Lewis Henry (1994). Eski Toplum 1. (çev.: Ü. Oskay). İstanbul: Payel Yayınevi.
• Nurdun, A. (Çevren) (1999). Xinjang Tarihinden Termiler (شىنجاڭ تارىخىدىن تەرمىلەر). Urumçi: Xinjang Güzel Sanat Foto Süret Neşriyatı.
• Sim, Li-Chen ve Aminjonov, Farkhod (2020). “Avoiding the Potholes along the Silk Road Economic Belt in Central Asia”. (Ed. A. Abdoubaetova). China's Belt and Road Initiative in Central Asia: Ambitions, Risks, and Realities. s. 20-31.
• Tuncer, Tekin (2024). “Küresel Ticaret Rotaları ve Çin’in Doğu Türkistan Üzerine Etkileri”. Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, (9): 2370-2410.
• Tursun, Nebijan (2014). “1878-1881 yilliridiki ‘İli Krizi’ ve Unun Akiviti”. Halkaralık Uygur Tetkikat Jornili, (4): 113-150.
• Xie, Zhihai (2021). “China’s Energy Infrastructure Development in Central Asia and Its Impact on Regional Energy Supply and Geopolitics”. Journal of InterRegional Studies: Regional and Global Perspectives (JIRS), (4): 1-14.
• Komisyon (1990). Uygur Tilining İzahlik Luğiti A-P (ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئىزاھلىق لۇغىتى ئا-پ). Pekin: Milletler Neşriyatı.
• Yang, X. vd. (2024). “Unveiling the Energy Transition Process of Xinjiang: A Hybrid Approach Integrating Energy Allocation Analysis and a System Dynamics Model”. Sustainability, (16): 1-28.
• Yılmaz, Salih vd. (2022). Çağdaş Türk Dünyası Tarihi El Kitabı. Ankara: Nobel Yayınları.
• Yulgun, N. M. (2005). Tarihimizdeki Hakanlar (تارىخىمىزدىكى خاقانلار). Urumçi: Xinjang Halk Neşriyatı.
• İnternet Kaynakları: URL-1: “Sincan’ın Nüfus Gelişimi”, https://www.rfa.org/uyghur/mulahize/zenz-09292021111419.html (Erişim: 29.09.2021).
• URL-2: “Çin’in Suçtan Arındırma Politikası”, https://www.akademiye.org/ug/?p=155719 (Erişim: 15.01.2020).
• URL-3: “Çin Komünist Partisinin Eylemleri”. https://www.akademiye.org/ug/?p=157865 (Erişim: 31.03.2020).