Araştırma Makalesi

Vilâyât-ı Şarkıyye Valilerinin Erzurum Kongresi Karşısındaki Tavırları

Cilt: 8 Sayı: Dr. Recep Yaşa’ya Armağan 24 Ekim 2023
PDF İndir
EN TR

Vilâyât-ı Şarkıyye Valilerinin Erzurum Kongresi Karşısındaki Tavırları

Öz

Mondros Mütarekesini takiben Vilâyât-ı Şarkıye olarak adlandırılan vilayetlerin geleceği hakkındaki düşünceler, bölge insanlarını, aydınlarını örgütlenmeye ve mücadeleye sevk etmiştir. Bu maksatla Erzurum’da bir kongre toplanması yolunda çalışmalara başlanmıştır. Vilâyât-ı Şarkıyye, askeri ve mülki yönden, 19 Mayıs 1919 tarihinde Samsuna çıkan 3. Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Paşa’nın sorumluluk sahasında bulunuyordu. Bu dönemde Mustafa Kemal Paşa’nın emirlerine uymakla yükümlü olan askeri ve mülki idareciler, Mustafa Kemal Paşa’nın İstanbul Hükümeti ile yaşadığı görüş ayrılıkları ve nihayetinde askerlikten istifasına kadar giden süreçte, zor bir süreçten geçmişlerdir. Diyarbekir’deki 13. Kolordu komutanının tereddüdü hariç, askeri yöneticilerin (Kolordu komutanları) tamamı Kongre sürecinde Mustafa Kemal Paşa’nın yanında yer almış, talimatlarına uymuşlardır. Vilâyât-ı Şarkıyye valilerinden ise İstanbul Hükümeti tarafından atanan ve fiilen göreve başlayan Elazığ Valisi Ali Galip genel olarak Milli Mücadeleye olduğu gibi, Kongre teşebbüsüne de karşı koymuştur. Diyarbekir Valisi ise Erzurum Kongresine karşı İstanbul Hükümetinin talimatlarını uygulamış, ancak bu tutumunu Sivas Kongresi karşısında değiştirerek, Sivas Kongresine destek olmuştur. Elazığ ve Diyarbekir valilerinin Erzurum Kongresinin toplanmasına karşı tutumlarının bir neticesi olarak, bu illerden seçilen kongre temsilcilerinin Erzurum’a gidişleri bizzat valiler tarafından engellenmiştir. Bu durumda Kongre sonrası oluşturulan Heyet-i Temsiliye’de Elazığ ve Diyarbekir vilayetlerinin temsilcileri yer alamamıştır. Bu iki vilayet dışında, Erzurum, Sivas, Van ve Bitlis valileri genel olarak Milli Mücadeleyi olduğu gibi, Erzurum Kongresi sürecini de desteklemişlerdir. Bu vilayetlerin valileri İstanbul Hükümetinin talimatlarına uymamış, görevden alındıklarında dahi, Mustafa Kemal Paşa’nın talimatlarına uyarak vazifelerini devam ettirmişlerdir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, Osmanlı Arşivi (BOA), Dâhiliye Nezareti Şifre Kalemi (DH. ŞFR), Dosya No: 100, Belge No: 188; BOA. DH. ŞFR. 101-19/35; BOA. DH. ŞFR. 101-19/36.
  2. Salnâme-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye, Def’a 64, Hicri 1326.
  3. Akbulut, Dursun Ali, Erzurum Kongresi Hakkında Belgeler, Erzurum Valiliği Yayınları, Erzurum 1989.
  4. Atatürk, M. Kemal; Nutuk, Atatürk Araştırma Merkezi (AAM), Ankara 1989.
  5. Atatürk, M. Kemal, Nutuk, Cilt: III (Vesikalar), Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul 1967.
  6. Aydoğan, Erdal, Samsun'dan Erzurum'a Mustafa Kemal, Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara 2000.
  7. Baykal, Bekir Sıtkı, Erzurum Kongresi ile İlgili Belgeler, Ankara 1969.
  8. Behlülgil, Mefahir, İmparatorluk ve Cumhuriyet Dönemlerinde İllerimiz, İstanbul 1992.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türkiye Cumhuriyeti Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

24 Ekim 2023

Gönderilme Tarihi

19 Temmuz 2023

Kabul Tarihi

18 Ağustos 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 8 Sayı: Dr. Recep Yaşa’ya Armağan

Kaynak Göster

APA
Toraman, Ö. (2023). Vilâyât-ı Şarkıyye Valilerinin Erzurum Kongresi Karşısındaki Tavırları. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 8(Dr. Recep Yaşa’ya Armağan), 3163-3191. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1329651
AMA
1.Toraman Ö. Vilâyât-ı Şarkıyye Valilerinin Erzurum Kongresi Karşısındaki Tavırları. VAKANÜVİS. 2023;8(Dr. Recep Yaşa’ya Armağan):3163-3191. doi:10.24186/vakanuvis.1329651
Chicago
Toraman, Ömer. 2023. “Vilâyât-ı Şarkıyye Valilerinin Erzurum Kongresi Karşısındaki Tavırları”. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 8 (Dr. Recep Yaşa’ya Armağan): 3163-91. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1329651.
EndNote
Toraman Ö (01 Ekim 2023) Vilâyât-ı Şarkıyye Valilerinin Erzurum Kongresi Karşısındaki Tavırları. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 8 Dr. Recep Yaşa’ya Armağan 3163–3191.
IEEE
[1]Ö. Toraman, “Vilâyât-ı Şarkıyye Valilerinin Erzurum Kongresi Karşısındaki Tavırları”, VAKANÜVİS, c. 8, sy Dr. Recep Yaşa’ya Armağan, ss. 3163–3191, Eki. 2023, doi: 10.24186/vakanuvis.1329651.
ISNAD
Toraman, Ömer. “Vilâyât-ı Şarkıyye Valilerinin Erzurum Kongresi Karşısındaki Tavırları”. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 8/Dr. Recep Yaşa’ya Armağan (01 Ekim 2023): 3163-3191. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1329651.
JAMA
1.Toraman Ö. Vilâyât-ı Şarkıyye Valilerinin Erzurum Kongresi Karşısındaki Tavırları. VAKANÜVİS. 2023;8:3163–3191.
MLA
Toraman, Ömer. “Vilâyât-ı Şarkıyye Valilerinin Erzurum Kongresi Karşısındaki Tavırları”. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, c. 8, sy Dr. Recep Yaşa’ya Armağan, Ekim 2023, ss. 3163-91, doi:10.24186/vakanuvis.1329651.
Vancouver
1.Ömer Toraman. Vilâyât-ı Şarkıyye Valilerinin Erzurum Kongresi Karşısındaki Tavırları. VAKANÜVİS. 01 Ekim 2023;8(Dr. Recep Yaşa’ya Armağan):3163-91. doi:10.24186/vakanuvis.1329651


 Bu eser Creative Commons BY-NC-SA 2.0 (Atıf-Gayri Ticari-Aynı Lisansla Paylaşile lisanslanmıştır.