Osmanlı Polis Teşkilatı ve Toplumsal Sorumluluk: Donanma Cemiyeti’ne Yapılan Bağışlar ve Madalyalı Polisler (1909-1919)

Öz

II. Meşrutiyetin ilanının akabinde Osmanlı polis teşkilatında köklü bir reform programı başlatılmıştı. Toplumsal meselelere dahil olup halk ve emniyet gücü arasında bir bağ kurulması da Osmanlı polis teşkilatının modernleşme sürecinin bir parçasıydı. Osmanlı polisinin 20. yüzyıl başında sorumluluk üstlendiği en önemli toplumsal mesele ise donanma seferberliğidir. Donanma-yı Osmanî Muavenet-i Milliyet Cemiyeti tarafından yürütülen seferberlik organizasyonuna çeşitli kurum ve kuruluşlar tarafından destek verilmiştir. Bu kurumların başında Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti gelmektedir. Donama Cemiyeti ve Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti’nin arşiv belgelerinden hareketle hazırlanan bu çalışmada, Osmanlı polisinin donanma seferberliğine katkısı incelenmiştir. Belirtilen çerçevede Emniyet-i Umumiye Müdürlüğü Donanma İane Komisyonu’nun faaliyetleri, müdüriyet bünyesinde görevli memurların bağışları ve yardımları karşılığında madalya ile ödüllendirilen personelin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada ayrıca polis gücünün Osmanlı Devleti’nin 20. yüzyıl başındaki en önemli beka sorunu olan donanma meselesine yaklaşımı değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti
• Osmanlı Donanma Cemiyeti
• Donanma İane Komisyonu
• Donanma Madalyası
• Türk Polis Teşkilatı

Ottoman Police Force and Social Responsibility: Donations to the Navy League and Decorated Police Officers (1909–1919)

Öz

Following the proclamation of the Second Constitutional Era, a comprehensive reform program was initiated in the Ottoman police force. Participating in social affairs and establishing a connection between the nation and the police was also part of the modernization process of the Ottoman police force. The most important social issue that the Ottoman police took responsibility for in the early 20th century was the naval mobilization. The mobilization organized by the Ottoman Navy League was supported by various institutions and organizations. The General Directorate of Security is at the forefront of these institutions. In this study, the contribution of the Ottoman police to the naval mobilisation is analysed based on the archives of the Ottoman Navy League and the General Directorate of Security. Within this context, this study aims to examine the activities of the General Directorate of Security’s Navy Donation Commission the donations made by the officers assigned to the directorate, and the identification of personnel who were awarded medals in recognition of their contributions. The study also analyses the approach of the police force towards the naval issue, which was the most significant survival issue of the Ottoman State in the early 20th century.

Anahtar Kelimeler

• General Directore of Security
• Ottoman Navy League
• Navy Donation Commission
• Naval Medal
• Turkish Police Organisation.

Kaynakça

1. Ankara Üniversitesi Türk İnkilâp Tarihi Enstitüsü Arşivi (TİTEA)
2. TİTEA, Kutu No: 199, Gömlek No: 17, Belge No: 17.
3. TİTEA, Kutu No: 199, Gömlek No: 21, Belge No: 21.
4. TİTEA, Kutu No: 199, Gömlek No: 23, Belge No: 23.
5. TİTEA, Kutu No: 199, Gömlek No: 27, Belge No: 27.
6. TİTEA, Kutu No: 199, Gömlek No: 28, Belge No: 28.
7. TİTEA, Kutu No: 201, Gömlek No: 14, Belge No: 14.
8. TİTEA, Kutu No: 231, Gömlek No: 9, Belge No: 9.

9. TİTEA, Kutu No: 256, Gömlek No: 37, Belge No: 37.
10. TİTEA, Kutu No: 260, Gömlek No: 14, Belge No: 14.
11. TİTEA, Kutu No: 260, Gömlek No: 15, Belge No: 15.
12. TİTEA, Kutu No: 260, Gömlek No: 28, Belge No: 28.
13. TİTEA, Kutu No: 260, Gömlek No: 7, Belge No: 7.
14. TİTEA, Kutu No: 260, Gömlek No: 9, Belge No: 9.
15. TİTEA, Kutu No: 262, Gömlek No: 18, Belge No: 18.
16. TİTEA, Kutu No: 263, Gömlek No: 33, Belge No: 33.
17. TİTEA, Kutu No: 263, Gömlek No: 7, Belge No: 7.
18. TİTEA, Kutu No: 263, Gömlek No: 9, Belge No: 9.
19. TİTEA, Kutu No: 267, Gömlek No: 2, Belge No: 2.
20. TİTEA, Kutu No: 269, Gömlek No: 4, Belge No: 4.
21. TİTEA, Kutu No: 278, Gömlek No: 10, Belge No: 10.
22. TİTEA, Kutu No: 285, Gömlek No: 3, Belge No: 3.
23. TİTEA, Kutu No: 288, Gömlek No: 21, Belge No: 21.
24. TİTEA, Kutu No: 288, Gömlek No: 43, Belge No: 43.
25. TİTEA, Kutu No: 289, Gömlek No: 10, Belge No: 10.
26. TİTEA, Kutu No: 289, Gömlek No: 11, Belge No: 11.
27. TİTEA, Kutu No: 289, Gömlek No: 18, Belge No: 18.
28. TİTEA, Kutu No: 289, Gömlek No: 31, Belge No: 31.
29. TİTEA, Kutu No: 289, Gömlek No: 49, Belge No: 49.
30. TİTEA, Kutu No: 290, Gömlek No: 20, Belge No: 20.
31. TİTEA, Kutu No: 290, Gömlek No: 30, Belge No: 30.
32. TİTEA, Kutu No: 291, Gömlek No: 2, Belge No: 2.
33. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) Bab-ı Asafî Nişan Defterleri (A.DVNSNŞN.d.): 37; 38; 39.
34. Dahiliye Emniyet-i Umumiye Levazım Kalemi (DH.EUM.LVZ): 04/19; 10/25.
35. Dahiliye Emniyet-i Umumiye Memurin Kalemi (DH.EUM.MEM): 105/60; 21/46; 45/53; 47/41; 68/54.
36. Dahiliye Emniyet-i Umumiye Muhasebe Kalemi (DH.EUM.MH): 103/49; 105/61; 240/55; 104/28; 105/25; 105/32; 105/61; 248/21; 248/89; 73/95; 74/102.
37. Dahiliye Emniyet-i Umumiye Muhaberat ve Tensikat Müdüriyeti (DH.EUM.MTK):6/35.
38. Dahiliye Emniyet-i Umumiye Tahrirat Kalemi (DH.EUM.THR): 22/30; 70/21.
39. Dahiliye Emniyet-i Umumiye Evrak Odası Kalemi (DH.EUM.VRK): 8/83; 9/33; 10/83.
40. Dahiliye İdare-i Umumiye Ekleri (DH.İ.UM.EK):70/9.
41. Dahiliye Kalem-i Mahsus (DH.KMS):21/33; 44/11; 13/17.
42. Dahiliye Mutenevvia (DH.MTV): 61/12; 61/6.
43. Satın Alınan Evrak Sivaslı Ali Baba Zaviyesi Evrakı (HSDSABZ): 8/78.
44. İrade Taltifat (İ..TAL): 493/46; 500/03; 502/5; 508/62.
45. “Hamiyetli Memurlar”, Tanin, S. 1308, 5 Cemâziyelevvel 1330 (22 Nisan 1912).
46. “Şâyân-ı İmtisal Bir Eser-i Hamiyyet”, Tasvîr-i Efkâr, S. 137, 30 Ramazan 1327 (15 Ekim 1909).
47. “Mecidiye”, Donanma Mecmuası, S. 88, 26 Mart 1331 (8 Nisan 1915).
48. “Mecidiye”, Donanma Mecmuası, S. 89, 2 Nisan 1331 (15 Nisan 1915).
49. “Mecidiye İçin” Donanma Mecmuası, S. 88, 26 Mart 1331 (8 Nisan 1915).
50. Akbabaöz, Okan, “Eşkâle Dayalı Kimliklendirmeden Kriminal Kimliklendirmeye: Osmanlı İç Güvenliğinde Biyometrik Unsurlar”, Journal of Turkish Research Institute, 74 (2022), s. 409-416.
51. Alyot, Halim, Türkiyede Zabıta: Tarihî Gelişim ve Bugünkü Durum, Kozan Ofset, Ankara, 2008.
52. Arı, Ferit, Osmanlı Devleti’nde Havacılığın Doğuşu ve Tayyare Alımı İçin Yapılan İaneler (1911-1918), Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Burdur 2017.
53. Aydın, Mehmet Âkif, “Düstur”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 10, TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, İstanbul, 1994, s. 48-49.
54. Aysal, Necdet, “Belge Transkripsiyonu Donanma-yı Osmanî Muavenet-i Milliye Cemiyeti”, Atatürk Yolu Dergisi, C. 16, 62 (2018), s. 417-426.
55. Aysal, Necdet, “II. Meşrutiyet Dönemi’nin Toplumsal Bir Yardım Kuruluşu: Osmanlı Donanma Cemiyeti”, Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, C. 6, 9 (2020), s. 114, s. 103-120.
56. Bal, İhsan, Fatih Beren, Polis ve İstihbarat Etiği, 3. bs, Siyasal Kitabevi, Ankara, 2011.
57. Belen, Uğur, Yunan Milli Donanma Sandığı’nın Osmanlı Devleti Topraklarındaki Faaliyetleri (1900-1918), İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2021.
58. Beşikçi, Mehmet, Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Seferberliği, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2015.
59. Beşikçi, Mehmet, “Donanma Sembolizmi ve Milliyetçi Propaganda: I. Dünya Savaşı Öncesinde İktidarın Çelik Sembolleri”, Toplumsal Tarih Dergisi, 127 (2014), s. 92-95.
60. Bostan, İdris, Kurumahmut, Ali, Trablusgarb ve Balkan Harplerinde İşgal Edilen Ege Adaları ve İşgal Telgrafları, SAEMK Yayınları, Ankara, 2003.
61. Ergut, Ferdan, “Polis Çalışmaları İçin Kavramsal Bir Çerçeve”, Amme İdaresi Dergisi, C. 34, 1 (2001).
62. Feridun, İbrahim, Polis Efendilere Mahsus Terbiye ve Malumat-ı Meslekiye, çev. Muhittin Karakaya, Bilgiç Veysel K., Polis Akademisi Yayınları, Ankara, 2010.
63. Gören, Hüseyin Hüsnü, Birinci Yüzyılında (1839-1938) Türk Polis Teşkilatının Tekâmül, Teşkilat ve Kadro Hareketleri, Emniyet Genel Müdürlüğü, Ankara, 2018.
64. Gün, Taner, II. Meşrutiyet Döneminde Emniyet-i Umumiye Müdürlüğünün Kuruluşu ve Gelişimi (1909-1918), Harran Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Şanlıurfa 2012.
65. Güvenç, Serhat, Osmanlıların Drednot Düşleri, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2011.
66. Kurşun, Zekeriya, “Said Paşa, Küçük”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 35, TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, İstanbul, 2008, s. 576-578.
67. Kuzucu, Kemalettin, “Osmanlı Başkentinde Yangınlar ve Toplumsal Etkileri”, Osmanlı (Toplum), C. 5, ed. Eren Güler, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999, s. 687-699.
68. Levy Aksu, Noemi, “II. Meşrutiyet Döneminde Polis: Bir Profesyonel Kimliğin İnşası”, Tarihte Türk Polis Teşkilatı Sempozyumu, ed. Muammer Gül, Mustafa Kandemir, Ankara, Polis Akademisi Yayınları, Ankara, 2013, s. 215-229.
69. Mercan, Evren, Modern Harp Gemileri: 1850’den Günümüze, Kronik Kitap, İstanbul, 2022.
70. Okçabol, Derviş, Türk Zabıta Tarihi ve Teşkilat Tarihçesi, Polis Akademisi, Ankara, 2016.
71. Öksüz, Melek, “İstanbul/Uzunçarşı Yangını (1911) İçin Trabzon Vilayetinden Toplanan Yardımlar”, Karadeniz İncelemeleri Dergisi, C. 15, 29 (2020), s. 121-148.
72. Öksüz, Melek, “Trablusgarp ve Bingazi Havalisi Mevaki-i Harbiyyesi İane Defteri’ne Göre Trablusgarp Savaşı İçin Trabzon’dan Toplanan Yardımlar”, Karadeniz İncelemeleri Dergisi, C. 15, 15 (2013), s. 147-204.
73. Ölmez, Adem, “II. Meşrutiyet Döneminde Polisin Çalışma Biçimlerindeki Yenilikler”, Tarihte Türk Polis Teşkilatı Sempozyumu, ed. Muammer Gül, Mustafa Kandemir, Polis Akademisi Yayınları, Ankara, 2013 s. 163-186.
74. Örenç, Ali Fuat, “Deniz Kuvvetleri ve Deniz Harp Sanayii”, Osmanlı Askeri Tarihi, ed. Gültekin Yıldız, Timaş Yayınları, İstanbul, 2017, s. 173-228.
75. Örenç, Ali Fuat, Yakınçağ Tarihi (1789-1918) Giriş, Ati Yayınları, İstanbul, 2012.
76. Özbek, Nadir, Osmanlı İmparatorluğu’nda Sosyal Devlet Siyaset İktidar ve Meşruiyet 1876-1914, İletişim Yayınları, İstanbul, 2016.
77. Özçelik, Selahittin, Donanma-yı Osmani Muavenet-i Milliye Cemiyeti, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2000.
78. Özhazar, İbrahim, “Osmanlı Devleti’nde Göç ve İskân Yönetimi (1853-1915)”, Gaziantep Üniversitesi-Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep, 2024,
79. Özhazar, İbrahim, “XIX. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nde Yaşanan Değişimlerin Kavramlara Yansıması: Semantik Açıdan Vatan Kavramı Örnekliği”, Tarih Araştırmaları-I-, ed. Yunus Emre Tansü, Semra Çerkezoğlu, Ankara, 2022, s. 186-221.
80. Panzac, Daniel, Osmanlı Donanması (1572-1923), çev. Sertaç Canpolat, Ahmet Maden, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2018.
81. Sazyek, Esra, “Recaîzade Mahmut Ekrem’in Bilinmeyen Küçürek Piyesi: ‘Havada Çarpışan Sesler’”, Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 20 (2020), s. 287-295.
82. Şahin, Eyüp, “1845’ten 1913’e Osmanlı Polis Nizamnamelerine Karşılaştırmalı Bir Yaklaşım”, Türk Polis Tarihinin Kökenleri, ed. Yücel Yiğit, Polis Akademisi Yayınları, Ankara, 2017, s. 313-330.
83. Şahin, Eyüp, Dersaadet Polis Mektebi: Zamana ve Mekâna Sığmayan Polis Eğitim ve Öğretim Kurumu, Polis Akademisi Yayınları, Ankara, 2018.
84. Tongur, Hikmet, Türkiyede Genel Kolluk Teşkil ve Görevlerinin Gelişimi, Polis Akademisi, Ankara, 2016
85. Turna, Yasin, Onur Akdoğan, “Osmanlı Polisinin Modernleşme Sürecinde Toplumsal Hayata Dahil Edilmesi ve Davranışlarının Şekillenmesi”, Tarih ve Günce, 10 (2022), s. 25-46.
86. Uyanıker, Ferdi, “I.Dünya Savaşı’nda Mecidiye Kruvazörünün Ruslar Tarafından Ele Geçirilmesi, Rus Donanmasındaki Faaliyetleri ve Geri Alınma Süreci”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, C. 19, 38 (2019), s. 27-74.
87. Van, Nureddin, “II. Meşrutiyetin İlânından Sonra Polis Teşkilâtının Değişimi ve Dönüşümü”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 34 (2015), s. 281-294.
88. Van, Nureddin, “İstanbul Polis Müdüriyet-i Umûmiyyesi; Kuruluşu, Teşkilâtı ve Faaliyetleri (1909-1918)”, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, İstanbul, 2012.
89. Van, Nureddin, “Osmanlı Polis Teşkilatının Modernleşme Sürecinde Celestin Bonnin’in Rolü”, Türk Polis Tarihinin Kökenleri, ed. Yücel Yiğit, Polis Akademisi Yayınları, Ankara, 2017, s. 291-311.
90. Yılmaz, İbrahim, “Osmanlı Polis Teşkilatında İnsan Kaynakları Yönetimi: Selanik Vilayeti Örneği”, Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, C. 10, 19 (2020), s. 101-118.
91. Yiğit, Yücel, "Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Polis Maaşları (1865-1937)”, Mehmet Genç Anısına Osmanlı İktisat Tarihi Çalışmaları-I, 1. bs, İstanbul, Güngören Belediyesi Yayınları, 2023, s. 95-122.
92. Zamacı, Ayşe, “Donanma Cemiyeti Edirne Şubesi ve Faaliyetleri (1909-1912)”, Ankara Anadolu ve Rumeli Araştırmaları Dergisi, C. 4, 7 (2023), s. 269-307.