An Examination of Migration and Population Engineering Policies in the Late Ottoman Empire (1878–1918)
Öz
The practice of directing and resettling populations toward specific goals is a historical practice that has been implemented in various forms during different periods. In the Ottoman Empire, such policies took on a systematic character, particularly during the period from the last quarter of the 19th century to the end of World War I. After the 1878 Treaty of Berlin, forced migrations to Ottoman territories from the Balkans, the Caucasus, and the Arab provinces prompted the central government to establish a comprehensive migration and settlement program. These policies, implemented through the Commission for the Settlement of Refugees and the General Directorate of Tribes and Refugees established after 1913, aimed to strengthen border security, open up uncultivated land for production, and increase the density of the Muslim population in Anatolia.
Migrants were distributed from temporary assembly centers in Istanbul and Rumelia to new migrant settlements in Marmara, Aegean, Central Anatolia, and Eastern Anatolia. To accelerate settlement, tax and military service exemptions were granted, land and livestock support was provided, and basic education and health services were secured. As a result of these measures, the ethno-religious structure of Anatolia shifted in favor of the Muslim population; new settlements emerged, and the demographic foundations for the construction of a homogeneous nation-state in the Republican era were laid.
This study examines the waves of forced migration that took place between 1878 and 1918 within the framework of the Ottoman Empire's migration and settlement policies. Furthermore, the study addresses the institutional role of the Resettlement of Refugees Commission, the regions where migrants were settled, the demographic strategies implemented, and the socio-economic adaptation processes of migrant communities.
Anahtar Kelimeler
Son Dönem Osmanlı Devleti’nde Göç ve Nüfus Mühendisliği Politikalarının İncelenmesi (1878–1918)
Öz
Devletlerin nüfusu belirli hedefler doğrultusunda yönlendirme ve yeniden yerleştirme çabası, farklı dönemlerde çeşitli biçimlerde uygulanan tarihsel bir pratiktir. Bu çalışmada nüfus mühendisliği, bir devletin belirli siyasi, askeri ve ekonomik amaçlarla bir coğrafyadaki nüfusun etnik, dinsel ve mekânsal dağılımını göç, iskân ve yeniden yerleştirme yoluyla bilinçli biçimde dönüştürmesi anlamında kullanılmaktadır. Osmanlı Devleti’nde bu tür politikalar özellikle 19. yüzyılın son çeyreğinden I. Dünya Savaşı’nın sonuna kadar geçen süreçte sistematik bir nitelik kazanmıştır. 1878 Berlin Antlaşması sonrasında Balkanlar, Kafkasya ve Arap vilayetlerinden Osmanlı topraklarına yönelik zorunlu göçler, merkezî yönetimi kapsamlı bir göç ve iskân programı oluşturmaya sevk etmiştir. İskân-ı Muhacirîn Komisyonu ve 1913 sonrasında kurulan Aşâir ve Muhacirîn Müdüriyet-i Umûmîyesi aracılığıyla yürütülen bu politikalar, sınır güvenliğini güçlendirme, işlenmeyen arazileri üretime açma ve Anadolu’da Müslüman nüfusun yoğunluğunu artırma amacı gütmüştür.
Göçmenler, İstanbul ve Rumeli’deki geçici toplanma merkezlerinden Marmara, Ege, İç Anadolu ve Doğu Anadolu’daki yeni muhacir yerleşimlerine dağıtılmış; iskânın hızlandırılması için vergi ve askerlik muafiyetleri tanınmış, toprak ve hayvan desteği sağlanmış, temel eğitim ve sağlık hizmetleri temin edilmiştir. Bu uygulamalar neticesinde Anadolu’nun etno-dinsel yapısı Müslüman nüfus lehine değişmiş; yeni yerleşim birimleri ortaya çıkmış ve Cumhuriyet döneminin homojen ulus-devlet inşasının demografik temelleri atılmıştır.
Bu çalışma, 1878–1918 yılları arasında gerçekleşen zorunlu göç dalgalarını, Osmanlı Devleti’nin göç ve iskân politikaları çerçevesinde incelemektedir. Ayrıca çalışmada, İskân-ı Muhacirîn Komisyonu’nun kurumsal rolü, göçmenlerin yerleştirildiği bölgeler, uygulanan demografik stratejiler ve göçmen topluluklarının sosyo-ekonomik uyum süreçleri bağlamında ele alınmaktadır.
Anahtar Kelimeler
